هێلین ئیبراهیم سەعید
حکوومەتی هەرێمی کوردستان هەنگاوی بەرچاوی لە پێشخستنی یەکسانیی جێندەری لە چوارچێوەی دامەزراوە سیاسییەکاندا ناوە. ئافرەتان لە حوکمڕانی و داڕشتنی سیاسەتدا زیاتر دەرکەوتوون، بەتایبەتی لە سەرەتای ساڵانی ٢٠٠٠ەوە کە چاکسازییە دیموکراسییەکان و پشتیوانییە نێودەوڵەتییەکان هاندەری بەشداریی سیاسیی زیاتری ئافرەتان بوون.
میکانیزمە دامەزراوەییەکان وەک پشک و چوارچێوەی یاسایی
یەکێک لە ڕێوشوێنە هەرە بەرچاوەکانی حکوومەتی هەرێم بۆ بەرەوپێشبردنی بەشداریی سیاسیی ئافرەتان، جێبەجێکردنی پشکی جێندەرییە لە پەرلەمانی کوردستان؛ بەلایەنی کەمەوە ٣٠٪ی کورسییەکانی بۆ ئافرەتان تەرخان کردووە. ئەم سیستەمە ئاسانکاریی بۆ نوێنەرایەتیی زیاتری ئافرەتان لە پەرلەماندا کردووە بە بەراورد بە ناوچەکانی دیکەی عێراق.
سیستەمی پشک نەک هەر ژمارەی ئافرەتانی لە پۆستە سیاسییەکان زیاد کردووە، بەڵکو وایکردووە کاریگەرییان لەسەر بڕیارە سیاسییەکان هەبێت. ئەندامانی پەرلەمانی ئافرەت ڕۆڵی گرنگیان بینیوە لە دەرکردنی یاسای پەیوەست بە مافەکانی ئافرەتان، لەوانەش یاسای توندوتیژیی خێزانی کە لە ساڵی ٢٠١١ دەرچووە. ئەم یاسایە توندوتیژیی خێزانی، هاوسەرگیریی زۆرەملێ و کارە زیانبەخشەکانی دیکەی تاوانبار کرد، ئەمەش ئاماژەیە بۆ پابەندبوونێکی بەهێزی دامەزراوەیی بۆ پاراستنی ئافرەتان.
لە دەرەوەی بەشداریی یاسادانان، بۆ نموونە زۆرجار وەزارەتی کار و کاروباری کۆمەڵایەتی لەلایەن ئافرەتانەوە سەرکردایەتی کراوە کە داکۆکییان لە سیاسەت و بەرنامەکانی پاراستنی کۆمەڵایەتی دەکرد کە ئافرەتان و منداڵانیان کردۆتە ئامانج.
ژمارەیەکی زۆر لە ڕێکخراوەکانی داکۆکیکار لە مافی ئافرەتان لە ناوچەکەدا کاردەکەن، وەک یەکێتیی ئافرەتانی کوردستان. ڕێکخراوەکانی مافی ئافرەتان لە ناوچەکەدا کە زۆرجار بە هاوکاری لەگەڵ ئافرەتە سیاسییەکان کاردەکەن، ڕۆڵێکی گرنگیان لە داڕشتنی گوتاری گشتی و داکۆکیکردن لە چاکسازییەکان گێڕاوە.
بەڵام سەرەڕای پاڵپشتیی دامەزراوەیی، ئافرەتان هێشتا ڕووبەڕووی تەحەدای پێکهاتەیی دەبنەوە، لەوانە نۆرمەکانی پیاوسالاری، دەستڕاگەیشتنی سنووردار بە پۆستی سەرکردایەتی لە پارتە سیاسییەکان و بەرخۆدانی کۆمەڵگا بەرامبەر بە دەسەڵاتی ئافرەت.
جگە لەوەش، هەڕەشەکانی توندوتیژیی جێندەری، هەڵمەتی چەواشەکاری و هەراسانکردنی ئۆنلاین، هەندێک لە ئافرەتانی بێهیوا کردووە لە چوونە ناو ژیانی سیاسی یان بەردەوامبوون. ئەم پرسانە بەهۆی نەبوونی میکانیزمی پاراستن و چەواشەکاریی کولتووری کە دەتوانێت شەرعییەتی ئافرەتان لە کایەی گشتیدا تێک بدات، خراپتر دەبن.
لەکۆتاییدا، ڕۆڵی ئافرەتان لە حکوومەتی هەرێمی کوردستان هەم نوێنەرایەتی و هەم پێشکەوتن و هەم خەباتی بەردەوامە. لە کاتێکدا میکانیزمە دامەزراوەییەکانی وەک کۆتا و چاکسازیی یاسایی نوێنەرایەتی و پاراستنی ئافرەتانیان بە شێوەیەکی بەرچاو باشتر کردووە، بەڵام هێشتا گۆڕانکاریی قووڵتر لە کۆمەڵگادا پێویستە بۆ گەیشتن بە یەکسانییەکی تەواوی جێندەری لە حوکمڕانیدا.
زیادبوونی ئامادەبوونی ئافرەتانی کورد لە پەرلەمان و وەزارەتەکانی حکوومەت و کۆمەڵگەی مەدەنیدا، ڕەنگدانەوەی پابەندبوونێکی فراوانترە بە حوکمڕانیی گشتگیر. بەڵام هەوڵی بەردەوام پێویستە بۆ دڵنیابوون لەوەی بەشداریی ئافرەتان بۆ دەسەڵاتی ڕاستەقینە و کاریگەری لەسەر دەرئەنجامە سیاسییەکان بێت.