لیا سەیفەدین
ساڵانە لەم کاتانەدا، یادی ڕووداوێکی مێژوویی گرنگ لە ژیانی سیاسی گەلی کورددا دەکرێتەوە، ئەویش ڕیفراندۆمی سەربەخۆیی هەرێمی کوردستانە لە ٢٥ی ئەیلوولی ٢٠١٧. بێگومان، ئەم ڕووداوە سەرەڕای هەموو ئەو ئاڵۆزی و ناکۆکییانەی کە دوای خۆی هێنای، خاڵێکی وەرچەرخان و دەربڕینێکی یەکجار گەورەی ویستی گەل بوو بۆ مافی چارەی خۆنووسین.
گرنگی ڕیفراندۆم تەنیا لە ئەنجامە ڕاستەوخۆکانی یان لەوەدا نییە کە ئایا گەیشتە قۆناغی جێبەجێکردن یان نا. گرنگییەکەی لە چەند لایەنێکی بنەڕەتییەوە سەرچاوە دەگرێت:
یەکەم، دەربڕینی ویستی گەل: ڕیفراندۆم بە ڕوونی ویست و ئیرادەی زۆرینەی گەلی کوردی لە هەرێمی کوردستان بۆ سەربەخۆیی نیشاندا. ئەمە بەڵگەیەکی دیموکراسی بوو کە گەل خۆی بڕیاری لەسەر چارەنووسی خۆی دا، ئەم دەنگدانە، وەک دەنگدانێکی ئازادانە، لەسەر ئاستی نێودەوڵەتیش بایەخی خۆی هەبوو، چونکە نیشانیدا کە ئەمە داوای تاکە کەس یان لایەنێک نییە، بەڵکو داوای گشت گەلە.
دووەم، بەرزکردنەوەی ئاستی وشیاری نەتەوەیی: پڕۆسەی ڕیفراندۆم و ئەو گفتوگۆ و مشتومڕانەی لەبارەیەوە کرا، وشیارییەکی نەتەوەیی بەرزی لەناو خەڵکدا دروست کرد. باس لە مافە ڕەواکان، مێژووی کورد، قوربانییەکان و ئایندەی گەل کرا. ئەمەش وای کرد کە نەوەی نوێ و تەنانەت نەوە دێرینەکانیش زیاتر لە ماف و ئەرکەکانیان تێبگەن.
سێیەم، کۆتاییهێنان بە نادادپەروەری مێژوویی: گەلی کورد لە مێژوودا بە درێژایی دەیان ساڵ تووشی چەوساندنەوە و نادادپەروەری بووەتەوە، لەوانە شاڵاوەکانی ئەنفال و کیمیابارانی هەڵەبجە. ڕیفراندۆم وەک هەوڵێک سەیر دەکرا بۆ کۆتاییهێنان بەم نادادپەروەرییە و دەستپێکی قۆناغێکی نوێ.
چوارەم، یەکڕیزی ناوخۆیی: لە کاتی ڕیفراندۆمەکەدا، جۆرێک لە یەکڕیزی و کۆدەنگی نیشتمانی لەنێو زۆربەی لایەنە سیاسییەکان و خەڵکی کوردستاندا دروست بوو لەسەر پرسی سەربەخۆیی، ئەمەش بۆ کورد گرنگ بوو.
پێنجەم، گەیاندنی پەیامی کورد بە جیهان: هەرچەندە وڵاتانی دراوسێ و زلهێزەکان دژی بەڕێوەچوونی بوون، بەڵام ڕیفراندۆم سەرنجی جیهانی بۆ سەر پرسی کورد ڕاکێشا. گەلی کورد وەک گەلێک کە خاوەنی خاکی خۆیەتی و مافی خۆیەتی دەوڵەتی سەربەخۆی هەبێت، جارێکی تر خرایە ناو نەخشەی گفتوگۆ نێودەوڵەتییەکانەوە. جیهان بەڕوونی بینی کە کوردەکان تەنیا پێشمەرگە و قوربانی نین، بەڵکو خاوەنی پرۆژەیەکی سیاسی و نەتەوەیین.
ساڵیادی ڕیفراندۆم تەنیا یادکردنەوەی ڕووداوێک نییە، بەڵکو یادکردنەوەی ئیرادەیەکی نەتەوەیی و خەونێکی گەورەیە. گرنگە کە ئەم یادە ببێتە هاندەرێک بۆ قوڵکردنەوەی یەکڕیزی نیشتمانی، بەهێزکردنی دامودەزگاکانی هەرێم، و کارکردنێکی جددیتر لەپێناو دابینکردنی مافە ڕەواکانی گەلی کورد لە چوارچێوەی گۆڕانکارییەکانی ناوچەکە و جیهاندا. ڕیفراندۆم وەک ئاگرێک مایەوە کە گەرمی ویستی سەربەخۆیی لە دڵی کورددا پاراست، هەرچەندە ڕێگاکە هێشتا سەختە.