شێرکۆ حەبیب
٦٤ ساڵ بەسەر شۆڕشی ئەیلولدا تێدەپەڕێت، هەرچەندە کورد لایەنگری جەنگ نەبوون، بەڵکو لە هەموو کات و ساتێکتدا بانگخوازانی ئاشتی و سەقامگیرین، بەڵام بەرگری لە ماف و لە خاک و میللەتەکەیان دەکەن و ڕۆژێک پەنایان بۆ چەک نەبرد بۆ چارەسەرکردنی گرفتەکان – بەڵکو هەردەم لە هەوڵی چارەسەری ئاشتیانەن.
لادانی سەرکردەکانی شۆڕشی 14ی تەمموز لە بنەما و ئامانجەکانی شۆڕش و دەستوور کە هاوبەشی عەرەب و کوردی دیاری کردبوو، بۆ بەرگریکردن لە میللەت و خاکی کوردستان، لە 11ی ئەیلوولی 1961دا، شۆڕش بە سەرۆکایەتیی باوکی رۆحی کورد ژەنەراڵ مستەفا بارزانیی نەمر هەڵگیرسا، بۆ بنیاتنانی دەوڵەتێکی دیموکراسی مەدەنی، چونکە پارتی دیموکراتی کوردستان دروشمی (دیموکراسی عێراق، و ئۆتۆنۆمی بۆ کوردستان) بەرز کردەوە، ئەوەش لە دید و دیدگای بارزانیی نەمر بوو بۆ بنیاتنانی دەوڵەتێکی مەدەنی دیموکراتی.
لەو ماوەیەدا شۆڕش سەرکەوتنی گەورە و کەم وێنەی بەدەستهێنا، سەرەڕای هەموو ئەمانە، بارزانیی نەمر هیچ دەرفەتێکی بۆ گفتوگۆ و دیالۆگ لەگەڵ حکوومەت رەد نەکردەوە، لە روانگەی ئەوەی حکوومەت بگەڕێتەوە هۆش خۆی و هەستکردن بە بەرپرسیارەتی و واز لە کوشتنی خەڵکی عێراق بهێنێت لە شەڕێکی ناڕەوا دژ بە میللەتێکی ماف خوراو، بەڵام حکوومەت ساتێک شکستی دەهێنا ئامادەی گفتۆگۆ دەبوو، هەر ساتێ هەستی بەهێز بکردابایە هێرشی ئەنجام دەدا.
شۆڕشی ئەیلوول – دەستکەوتی سەربازی گەورەی بەدەستهێنا و چەندین داستانی قارەمانیەتی کەم وێنە کە لە مێژوودا ڕوویان نەداوە تۆمار کرد، بە بەراورد بە چەکی سادە و ژمارەی کەمتر لە هێزە عێراقییەکان، تا ئەو کاتەی حکوومەتی عێراق لە ساڵی ١٩٧٤ گەیشتە ئەوەی پەنا بۆ پسپۆڕان و ڕاوێژکارانی سەربازی لە یەکێتی سۆڤیەت، هیندستان، بۆلۆنیا (وەک ئەوەی لە بەڵگەنامەکانی بەریتانیادا هاتووە کە 1 ی شۆڕشی بەدەستهێناوە)، و سەرەڕای ئەوەش لە ئازاری ١٩٧٠ کە دانی بە بوونی کورد و مافە سیاسی و کولتوورییەکانیدا ناوە.
لە ماوەی شۆڕشدا، مستەفا بارزانیی نەمر، هەمیشە داوای دیالۆگی دەکرد، و ڕۆژنامە بیانییە نێودەوڵەتییەکان وەک نیویۆرک تایمز ئاماژەیان پێدەکرد، هەرچەندە ئاسان نەبوو ڕووداوەکان لەلایەن میدیا و ڕۆژنامەنووسەکانەوە لەو ناوچە گەرم و مەترسیدارانە ڕوماڵی ڕۆژنامەوانی و میدیایی ئاسان بێت، بە تایبەتی کاتەکانی. شۆڕشی ئەیلول لە ساڵی ١٩٦١، نەخاسمه بۆ جیهانی دەرەوە، لە ساتێک پەیوەندی کوردستان بە دەرەوەی عێراق مەحاڵ بوو لە ڕێگای میدیاکانەوە، بەهۆی نەبوونی توانا و ئامرازەکانی پەیوەندی ئەو کاتە، هەموو ئەو شتانەی کە لەلایەن شۆڕشی ئەیلوولەوە خاوەندارێتی دەکرا لەو کاتەدا ڕادیۆیەکی ناوخۆیی شەپۆل کورت کە تۆڕێکی لاوازی فرێکوێنسیی کەم مەودا تەنانەت لە ناوچەکانی ڕووماڵکردن لە هەندێ شوێنی کوردستان تێنەدەپەڕی. لە لایەکی دیکەوە حکوومەتی عێراق گەمارۆیەکی بەسەر کوردستاندا سەپاندبوو و ڕێگری لە هەموو ڕۆژنامەنووسەکان (بە ڕۆژئاوایی) قەدەغە کردبوو کە گەشت بکەن بۆ کوردستان، حکوومەتیش لە ڕاگەیاندنەکانیدا شۆڕش وەک یاخیبوونێکی خێڵەکی وەسف دەکرد و ئیدیعای ئەوە دەکرد کە حکوومەت لە ماوەی چەند ڕۆژێکدا لەناوی دەبات. بەڵام سەرەڕای ئەوەش، ژمارەی ڕۆژنامەنووسان سەرەڕای مەترسییەکانی دۆخەکە گەیشتە کوردستان.
سەرەڕای ئەم گەمارۆیە، هەندێک لە ڕۆژنامەکان و دەزگاکانی هەواڵ توانیان بگەنە ئەوێ و لەگەڵ فەرماندەی شۆڕش کۆببنەوە و ئەم ڕۆژنامە و میدیایانە ستایشی شۆڕش و داواکارییەکانی گەلی کوردیان کرد.
لە میانەی شۆڕشی ئەیلوول بارزانیی نەمر داوای گەرەنتی نێودەوڵەتی دەکرد بەهۆی نەبوونی متمانەی بە حکوومەتی عێراقی بۆ جێبەجێکردنی بەڵێنەکانی، لەکاتێکدا داوای لە کۆماری عەرەبی میسر و سەرۆکەکەی جەمال عەبدولناسر کرد، چونکە سەرۆک ناسر یەکێک بوو لە لایەنگرانی چارەسەری پرسی کوردی و پێی وابوو چارەسەرێکی ئاشتیانەیە، وەک گەرەنتیکارێکی رێککەوتننامەکە.
شۆڕشی ئەیلوول بۆ ئاشتی و دەوڵەتێکی مەدەنی دیموکرات بوو و لەو ڕێگەیەوە پارتی دیموکراتی کوردستان خەباتی دەکرد و هەزاران شەهید و قوربانیی بۆ ئەو ئامانجە بەخشی بۆ ئەوەی میللەتی کوردستان لەسەر خاکەکەی لە ئاشتی و ئاسایشدا بژی.
لەو ماوەیەدا شۆڕشی ئەیلوول تووشی چەندین بەربەست بوو، بەڵام بە حیکمەتی و وردبینی سەرکردەکەی و سەرکردایەتیەکەی و باوەڕەی پێشمەرگە بە دادپەروەری دۆزی میللەتەکەیان و لێهاتوویی سەرۆکەکەی گەورەترین پشتگیری بوو بۆ شۆڕش بۆ نەهێشتنی هەموو ئەو شتانەی کە لە ڕێگایدا وەستابوون و ئەمڕۆ ئێمە کە یادی شۆڕش دەکەینەوە کە بەهۆیەوە پەرلەمان، حکوومەت دامەزران، بوژانەوەی ئابووری، ئاسایش و ئاشتی بەرقەرارن، دەبێت پابەند بین بە بنەماکانی ئەم شۆڕشەوە چونکە ئەوە شۆڕشی دیموکراتەکان و لایەنگرانی دەوڵەتێکی مەدەنی فرەیی بوو. پێویستە ئیلهام لە ڕێبازی بارزانیی نەمر و دید و بۆ چوونی جەنابی سەرۆک مەسعود بارزانی وەربگرین بۆ یەکخستنی ماڵی کورد و دروستکردنی عێراقی فیدراڵی و دیموکراتی، بەرقەرار بوونی ئاشتی و پێکەوەژیانی هەموو پێکهاتەکانی عێراق دوور لە توند و تیژی تائیفی.