سمیان فەتحی
دەما مروڤ دگەهیتە ژیێ سنێلەی، ئانکو قۆناغا پێگەهشتنێ، د هەمان دەمدا کارکرن ژی دبیتە ئەرک بۆ هەر تاکەکێ ئەڤی جڤاکی ل دیڤ هێز و شیانێن ئەڤی تاکی، ئەڤجا چ ئافرەت بیت یا خۆت زەلام، ژبەرکۆ مروڤی پێدڤی ب کارکرنێ هەی و مروڤ هەرچەند زۆرتر کار بکەت، دێ ژیانا وی باشتر و خۆشتر بیت. هەرچەندە دلسۆزانە و ب ڤیان کار بکەت دێ وەلات و جڤاک پێشڤەچوونێ ب خۆڤە بینن. ڤیجا دهەر پیاڤەکێدابیت د ئەڤی سەردەمی دا کو ژیان ژ لایێ ئابووری ڤە گەلەک یا ب زەحمەت بوی، فشارێن کارکردنێ وەکی هەرەشەکی یە بۆ سەر هێزا ئارامیا مروڤی، ژبەر ئەڤی چەندێ ڕێژەیەکا بەرچاڤا ئافرەتان هاتینە د گۆڕەپانا کارکرنێدا.
د ئەنجامێ ئەڤێ چەندێدا، هندەک ژ فشارێن داراییێن خێزانێ دهێنە کێمکرن، ل دەمەکیدا ئافرەت ژی مل ب ملێ زەلامی بۆ دابینکرنا داهاتێن ژیانێ و خێزانێ کار دکەن. هەروەسا د جیهانا ئەڤرۆ دا، د هەمی سێکتەرێن جیاوازێن ژیانێدا، هەر ئێک ژ ئافرەت و زەلامی شییاینە ل دیڤ گرنگیا جڤاکی ڕۆلێ خۆ ببینن. ئێک ژ وان سێکتەرێن هەرە گرنگ کو ڕاستەوخۆ کاریگەرییا ل سەر ژیانا تاکەکەسی هەی و د ئاستێ جیهانێدا یا بویە فاکتەرەکی هەرە گرنگ بۆ دەست بسەرداگرتنا جیهانێ، کو ئەیش سێکتەرێ ئابووری یە. د جڤاکێ ئەڤرۆ دا، هەردوو ڕەگەزان، ئانکو زەلام و ئافرەتان، بێ جیاوازی هەردەم هەول دایە بۆ دەستڤەئینانا سەرچاوەیەکێ ئابووری یان ژی ب خۆ دبنە سەرچاوێن ئابووری بۆ جڤاکی. د ڤێریدا پرسا گرنگ ئەوە: ئەرێ ئافرەت هەتا چەندێ شیاینە ببنە سەرمایەدارێن خودان شیان یان ژی هەر چ نەبیت ببیتە خودان سەرچاوەکی ئابوورێ سەربخۆ؟
د بەرێخودانا جڤاکی بۆ ئاستێ بەرهەمئینانێ و شیانێت جەستەیین ئافرەتێ، گۆڕانکارییەکا زۆر یا بسەرداهاتی. ژ ڕوویێ کارکرنێ ڤە، دنوکەدا ئافرەت ب خۆ خودان کارە و هەتا یا بیە سەرچاوێ پەیداکرنا بژێویا ژیانێ بۆ کەسێن دی ژی ژ هەردوو ڕەگەزان. هەروەسا ژ لایەکێ دی ڤە، کۆمپانی و جهێن تایبەتێن کاری هەردەم هەولددەن هێزا ئافرەتێ بۆ کارکردنێ ب ئێخنە گەڕ، ژ بەر پابەندبوونا ئافرەتێ ب دەم و بەردەوامی کارکرنا ئافرەتێ.
ئەگەر بهێت ئەم بەرێ خۆ بدەینێ، د ئەڤان سالێن بۆریدا ب شێوەکی بەرفراوان و بەرچاڤ ئافرەت یا ژ مال دەرکەتی، پێنگاڤ پێنگاڤ یا دەست ب کارێ دەرڤە کری. دنوکەدا ئەم ئافرەتێ د زۆر جهاندا دبینن، کۆ کار دکەت و شیانێن خۆ دسەلمینیت، وەک کارکرن د (قوتابخانە و نەخۆشخانە و فەرمانگەهێن تایبەت و گشتی و کۆمپانییان و پێشانگەهان و میدیاکار و کارێن سیاسی و گەلەک کارێن دی)، ڕۆلەکێ بەرچاڤ گێڕایە و هەروەسا د چالاکن د ڕێڤەبرن و کارکرنێدا. ئەگەر بهێت ئەم سەرەدانا جهێن گشتی یان تایبەت بکەین، کۆ ئافرەت تێدا کار دکەن، دێ بینن و دێ بومە دیار بیت کۆ ئافرەت د کارکرنێدا و د ڕێڤەبرنا کاراندا چ ژ زەلامی کێمتر نینە. گەلەک جهان ژی دبینن کۆ ئافرەت ڕێڤەبەرە و ب دەهان کارمەندێن زەلام دەڤ کار دکەن و ددەتە کاری. هەروەسا د کاروبارانێن ڕۆژانەدا ل فەرمانگەهـ و مۆڵاندا دبینین، کۆ ئافرەت ب باشترین شێوە کاروبارێن هاڤوڵاتیان ب ڕێڤە دبەت. گەلەک جاران دبێژین و یا هاتیە گۆتن کۆ ئافرەتێ شیانێن کارکرنێ نینە ژ دەرڤەی کارێ مالێ بتنێ شیانێن خودانکرنا زارۆکان و ڕێڤەبرنا ناڤ مالێ و کاروبارێن مالێ یێت هەی. بەلێ ل ڤێری بومە دیار و ڕوون و ئاشکرا دبیت کۆ ئافرەتێ ژی وەکی زەلامی شیانێت کارکرنێ یێت هەین. بۆ نموونە، ئەگەر بهێت ئەم سەرەدانا قوتابخانەکان بکەین، دێ بینن کۆ مامۆستایێن ئافرەت زیاتر نێزیکی قوتابیانە و پتر شیانێن پەروەردەکرن و فێرکرنا قوتابیان یا هەی بۆ پاشەڕۆژا وەلاتی و پێشڤەچوونا جڤاکی، چونکە ئافرەت زیاتر هەست ب بەرپرسیارەتی دکەت و هەستێن وان نێزیکی هەستێن قوتابیانە ب بەراورد ب زەلامان. ژبەر هندی یا فەڕ و گرنگە هەمی کەرتێن گشتی و کەرتێن تایبەت زێدەتر گرنگی و بوارێ بدەنە ئافرەتێ دا زیدەتر بشێت شیانێت خۆ بسەلمینیت و زیاتر خزمەتا ئاخ و وەلات و نیشتیمانێ خۆ بکەت و د هەمان دەمدا مل ب ملێ زەلامی کاروبارێن جڤاکی بڕێڤە ببەی.