قەقنەز لە ئەفسانەوە بـــــۆ ڕه‌مزی نیشتمان

خوسرەو جاف
لەوەتەی مروڤ خولقاوە بێ خوا نەژیاوە، لە وەدەرنانی (ئادەم و حەوا)وە لە بەهەشت بگرە تا ئەو دەمەی مروڤ بیری لە یەکتاییی خوا یا خواوەندەکان کردووەتەوە، مروڤ لەو ڕووەوە قوناغی سەیرسەیری بڕیوە.
سەرەتای بەشەریەت بە گوێرەی ئەو دیکومێنتانەی بە دەستەوەیە، مروڤ لە ترسی سەرما و دڕەندەکان پەنایان بردووەتە ئەشکەوتەکان و، ئاژەڵئاسا ژیاون و لە هەرچی ترساون، بە سەرسامییەوە سەیریان کردووە و، ئیتر وەک خواوەند یا هەر گیانلەبەرێکی ترسێنەر تێیان ڕوانیوە.
چەندی خایاندووە مروڤ لە ئەشکەوت وەدەر هاتووە و بەردی لەسەر بەرد داناوە و بنمیچی بۆ کردووە و خۆی لە با و باران وتۆف زریان و جانەوەران پاراستووە تا بە ئێستا دیکومینتێکی زانستی بە دەستەوە نییە، سەردەمی راوکردن بۆ لە برسان نەمردن، نە بۆ کشتوکاڵ و ئاژەڵبەخێوکردن لە تەواوی ئەو قوناغانەیدا مروڤ بێ خوا نەژیاوە و لەو رووەشەوە گۆڕانکاری زۆر بەسەر فکریدا هاتووە لە فرەخواییەوە بگرە تا سەردەمی (تاکخوایی)ـەکەی پەیامبەران!
ئەوەی بە لای بەندەوە بووە بە پرسیار بۆچی هەرچی پەیامبەر هەبووە، یان هەر نەبێ زۆربەیان بۆ لەناو میللەتە سامییەکاندا بەتایبەت لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا هاتوونەتە دنیاوە؟
زەردەشت پەیامبەریش گەرچی لە رەگەزی ئاری بووە، ئەویش لەسەر ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست دەژمێردرێت، بڕێک لەو پەیامبەرانە خاوەنی کتاوی ئاسمانی بوونە و بە نێردراو (رسول) دەناسرێن و بڕێکیتریان بە (نبی) ناو دەبرێن.
بەهەرحاڵ ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست بە هەوارگەی پەیامبەران دەناسرێت.
پەیامبەرانی تریش لەناو میللەتانی دوور و نزیکدا رووی داوە و بە ئەهلی کتاو ناناسرێن؛ ئەوڕوکە ملیارەها مروڤ پەیڕەویان هەیە وەک (بودا، کونفشیوس)، هەتاوەکوو لە سەردەمی دەسەڵاتی ئیمپڕاتۆریەتی ساسانیدا، کە ئایینی زەردەشتی تیادا بەهێز و پتەو بووە دوو کەس خۆیان بە پەیامبەر داناوە، وەک (مەزدەک و مانی) خەڵکانێکی زۆریان لە دەور گلێر بووەتەوە و، هەردووکیشیان سەرئەنجام کوژراون.
دەسەڵاتدارانی مێژوو ئەوانەی توانیویانە بە زەبری شمشێر پانتاییەکی بەربڵاو جوگرافیایی بەدەست بهێنن، زۆر بوونە؛ وەک: ئیمپڕاتۆریەتی ئاشوور، ماد، هەخامەنشیان، ساسانیەکان، فەراعینەی میسر، یۆنان و، رۆم.
زۆربەی زۆری ئەو دەسەڵاتانە پەیڕەوی بیروڕای فرەخوایی بوونە، سەیر لەوەدایە لەناو بڕێک لەو دەسەڵاتانەیدا حەکیم و فەیلەسووفی وا ژیاوە بیروڕای فەلسەفییان تا بە ئەمڕۆ وەک وانە دەخوێنرێن، وەک: (سوکرات، ئەرستۆ، ئەفلاتوون).
باشە ئەوکەسانە بەو هەموو ئەقڵ و ئەقڵانییەتەوە چۆن پەیڕەوی فرەخوای بوونە؟ بۆ هەر بەش و دیاردەیەک، خوایەکی خەیاڵییان داناوە؟
ئیتر ئەمە خوای دەریایە، ئەمە خوای جوانییە، خوای ئەشقە، خوای مەرگە، خوای بارانە، خوای بزیسکەیە خوای توفانە، خوای ڕۆشناییە، خوای تاریکیە، خوای شەڕە، خوای تۆڵەیە، خوای ڕاوە، چوزانم فرە خوای تر.
ئەو فرەخواییە هەریەکە لەوانە سەدان داستانی خەیاڵی و ئەفسانەییان بۆ دروست کراوە، ئەگەر لەیراولەوێش شەرمنانە کەسێک باسی لە تاکخودایی کردبێت گرفتار کراوە.
ئەو داستان و ڕووداوە خەیاڵیانەی دراونەتە پاڵی خواکانیان بۆ خۆی دونیایەکە لە بەربڵاوی خەیاڵی ئەفسووناوی ئەفسانە، وەنەبێت لەناو میللەتانی پەیڕەوی تاکخواییدا ئەفسانە و میتۆلوژیا نەبووبێت، تا بە ئەوڕۆ میللەتانێ زۆر هەن ڕێزێکی ئایینی بۆ مەیموون و گا و مشک و جانەورانی تردا دەنێن توانا و هێزێکی خەیاڵی دەدەنە پاڵ ئەو جانەوەرانە تا بە ئەوڕۆیش سەدان ئایینی جۆراوجۆر لە ناو میللەتاندان، ملیۆنەها پەیڕەوانیان هەیە وەک پەیڕەوانی بودا، کونفشیوس، ئەوی بەندە بیری لێ دەکەمەوە لە یۆناندا بە وجوودی ئەو هەموو حەکیم و فەیلەسووفانەوە، وەک(سوکرات، ئەرستۆ، ئەفلاتون)ەوە بەو هەموو زانیاریانەوە، کە بوویانە چۆن بیریان لە خوای (تاک و تەنها) نەکردووەتەوە؟
سەیر لەوەدایە هەر خوایەک لەو خوا نەبینراوانە رووداوی سەیر و سەمەرەی خەیاڵی زۆریان دراوەتە پاڵ باوەڕیان پێی هەبووە، ئیتر چوارتەنیشتی جوگرافیایی، ڕەگەز مێژوو دەسەڵاتی دێرین و ئایین ئەوانە هەموو کاریگەرییان لەسەر ئەفسانە و میتولۆژیادا هەیە و، هەبووە و، دەبێت تەنها میللەتە دەستڕۆیشتووەکان خاوەنی ئەفسانە بن، هەر میللەتێک بە شێوەیەک لە شێوەکان داستانی خەیاڵی و خۆماڵی خۆیان هەیە و قارەمانی ئەفسانەیی و چیرۆکی جۆراوجۆریان خولقاندووە لەو میتولۆژیانە ئەوڕۆکە لە جیهاندا کە لە هەموان بەناوبانگتر بن ئەم سێانەن:
1. ئەلیادە و ئودیسای یۆنانی کە (هۆمیرۆس) دایڕشتووە.
2. مەهابەهاراتای هندوستانی کومەڵەچیرۆکی ئەفسانەییە و شەڕی نێوان خواکانی ئەفسانەیی دەگێڕێتەوە.
3. شانامەی ئێرانی، کە ئەبولقاسمی فیردەوسی نووسیویەتی، با وەک لە بەرای ئەویش، شاعیرێک بە ناوی (دەقیقی) ١٠٥٨ دێڕی لێ نووسیبووە و، فیردەوسی بۆ خۆی دانی بەوەیدا ناوە؛ (شانامە) لە سەردەمی ئیسلامدا نووسراوەتەوە لە سەرتاسەری شانامەکەیدا کە زۆرتر لە شەستهەزار بەیتە تەنها دو وشەی عارەبیی تیادایە، ناسیونالیسمە دەمارگرژەکانی فارس شانامە بە قورئانی نووسراوی خویانی دەزانن.
دەسەڵاتی (فەراعنە)ی میسر زیاتر لە دووهەزار ساڵ بەردەوام بوونە سەرجەم (٣٦) بنەماڵەی جۆراوجۆر لەوێڕا فەرمانڕەوایییان کردووە تەنها فیرعەونێک باوەڕی بە (وحدانیەت) هەبووە بە ناوی (ئخناتون)، ئەویش دوای مردنی دەسەڵاتدارانی پەرستگاکان دیسانەوە دەسەڵاتیان بەدەست گردووە و ئایینەکەی ئخناتونیان بەلاوە ناوە.
ئەو ئایینانەی بە ئەهلی کتاو دەژمێردرێن، لە نێو ئەوانیشدا ئەفسانەی جۆراوجۆریان خولقاندووە ئێمەی کوردیش بە درێژایی زەمان ئەفسانەی زەریف و شیرینمان زۆر هەبووە وەک زۆر شتی تر زۆربەیان لە لایەن میللەتە باڵادەستەکانی دراوسێمانەوە دزراون (بەرەکەت نەکەن ئینشائەڵا) بەڵام یەشتا هەر (خەرمان بەرەکەت) بەشی خۆمانێ لێ ماوەتەوە لەوانە باڵندەی (قەقنەز)ە.
ئەم باڵندەیە لە ئەشقا دەسووتێ و دەتەقێتەوە و هەر پڕزۆڵێکی دیسانەوە دەبێتەوە (قەقنەز)ێک؛ بەندە لە نەژبیرگە (مۆنۆمێنت)ـی شەهیدانی کوردستاندا دوو پەیکەری (قەقنەز)م کردووە و لە چەپ و ڕاستی دەرگا سەرەکیەکەی ناوەوە دامناون، بەو باوەڕەی شەهیدێکی ئاشقی کوردستان لە ئەشقی وڵاتەکەیدا خۆی بەخت دەکا و سەدان و هەزاران ئاشقی وڵات جێگەی دەگرێتەوە؛ بەمەیش لە ئەفسانەوە بووەتە ڕەمزی نیشتمان.