و: شێرکۆ حەبیب
بەشی پازدەهەم
پێشەکی
سەرجەم ئەم بەڵگەنامانەی بە سوپاسە لە رۆژنامەی هەولێر بڵاو دەکرێنەوە بەشێوەی زنجیرە، سەرجەمیان لە ئەرشیفە نیشتمانییەکەی بەڵگەنامەکانی بەریتانیاوە دەستم کەوتووە؛ کردوومەتەوە عەرەبی و، بەڕێز پرۆفسۆر عەبدولفەتاح بۆتانی پێشەکیەکەی بۆ نووسیوە؛ کتێبەکە ١١ بەرگە و چاپ کراوە (کەس مافی دووبارەبڵاوکردنەوەی نییە)؛ لێرەدا بە زوبانی کوردییش دەیخەینە بەر دیدی خوێندەوارانی بەڕێز بۆ ئەوەی تۆزێک لەگەڵ ئەو مێژووە ئاشنا بن.
ڕێکخراوی سیاسی:
ئۆپەراسیۆنەکان جارێکی دیکە گرنگی بە ڕێکخستنی کۆنترۆڵی سیاسی کاریگەریان نیشان دا. ئەفسەرانی متمانەپێکراو پێویستە یاوەری کاروانەکان بن و ئامۆژگاری سوپا و هێزی ئاسمانی بکەن سەبارەت بە مامەڵەکردن لەگەڵ گوندنشینەکان و ماڵ و موڵکەکانیان. هەروەها زۆر گرنگە کە ئەفسەری سیاسی بەئەزموون ئامادەبن بۆ ڕێکخستنی بەکارهێنانی پڕوپاگەندە و پێشوازی لە هاووڵاتیان و بنەماڵەکانیان کە خۆیان ڕادەستی حکومەت دەکەن. پێویستە ڕێکخستن بکرێت بۆ داماڵینی چەکی ئەو کەسانە بە جۆرێک لە جۆرەکان بۆ ئەوەی بتوانرێت بە سەلامەتی بگەڕێنرێنەوە بۆ گوندەکانیان.
کۆپی بانگەواز
بەیاننامەیەک کە لەلایەن حکومەتی عێراقەوە بۆ خەڵکی ناحیەی شیروان دەرچووە و لەلایەن هێزی ئاسمانی شاهانە لەسەر گوندە هەڵبژێردراوەکانی ئەو ناوچەیە لە ١٤ی ئازاری ١٩٣٢ فڕی درایە خوارەوە.
بۆ دانیشتووانی ناحیەی شیروان:
حکوومەتی عێراق بڕیاری داوە ئیدارەیەکی ئاسایی و ئاسایش لە ناوچەکەتان دابمەزرێنێت بۆ ئەوەی سوودی شارستانیەت بەهرەمەند بن. بۆیە داوا لە سەرۆکی هەر گوندێک دەکەین خۆیان بخەنە بەردەم نوێنەری حکومەتی عێراق کە یاوەری کاروانی سەربازی پێشڕەوی بۆ ناوچەکەتان دەکات، بۆ ئەوەی گوێڕایەڵی خۆتان نیشان بدەن و هەر خزمەتێک ئەنجام بدەن کە حکومەت پێویستی پێیەتی. لێکۆڵینەوەیەکی تەواو لەسەر ئەو هەڵمەتانە دەکرێت کە بەرادۆستینەکان لە شیروان و دژی شیروانییەکان لە بارادۆست ئەنجامیانداوە. بەم پێیە ئەو کەسانەی تاوانیان بەرامبەر بە حکومەت ئەنجام نەداوە، گەرەنتی مامەڵەی دادپەروەرانەیان بۆ دەکرێت، دڵنیابن هیچ زیانێکیان پێ ناگات.
بۆ شێخ ئەحمەد بارزانی و شوێنکەوتەکانی
بەو پێیەی فەرمان و لێدوانەکانتان پشتگوێ خستووە و بەردەوامبوون لە دژایەتیتان دژی هێزەکانی حکومەت، حکومەت بڕیاری داوە ڕێوشوێنی توندتر بگرێتە بەر. ئاگادارتان دەکەینەوە کە چالاکیی هێرشبەری لە ئاسمانەوە چڕتر دەکرێتەوە و لە شەوی ٢٧ تا ٢٨ درێژ دەکرێتەوە. ئێوە و گوندەکانتان و ئاژەڵەکانتان بە دۆشکە و بۆمب هێرش دەکرێتە سەرتان، ڕەنگە هەندێکیان بە یەکجار نەتەقنەوە، بەڵام دوای چەند کاتژمێرێک. ئەم ئۆپەراسیۆنانە بەردەوام دەبن لە ئۆپۆزسیۆنەکان بێ وەستاون و تا سەرکردەکانتان، شێخ ئەحمەد بارزانی، مەلا مستەفا، محەمەد سدیق، ئۆغوز بەی، ئولو بەی، مەلا عیسا و شەریف ئاغا، لە (بیلی) یان (مێرگەسۆر) ملکەچی حکومەت دەبن. لێرەوە ئاگادار دەکرێنەوە کە کاتێک پابەند دەبن مەترسی لەسەر ژیانیان نابێت، هەروەها ڕێگەتان پێ دەدرێت لەگەڵ خێزانەکانیان لە شوێنەکانی دیاریکراوی حکومەتدا بە ئاشتی بژین تا گەڕانەوەیان دەبێتە شتێکی خوازراو.
لە هەمان کاتدا هەر کەسێکی تر، چ دژایەتی حکومەت بێت یان نا و بیەوێت لە نەهامەتی حەتمی ڕزگاری بێت، کاتێک لە شوێنەکانی پێشوودا تەسلیم دەبێت، لێی خۆش دەبێت، بە مەرجێک تاوانبار نەبێت بە تاوانی تاوانکاری تایبەت بەرامبەر بە تاکەکان. دوای تەواوبوونی ئۆپەراسیۆنەکان، ڕێگەیان پێدەدرێت بە چەکانیان بگەڕێنەوە گوندەکانیان و بە ئارامی لەوێ بژین، دوای ئەوەی گەرەنتی ڕەفتاری باشیان پێدەدرێت. ئاگاداربن حکومەت لە ئێوە زۆر بەهێزە و بەرخۆدانی زیاتریش بێ هیوایە. بۆچی خوێنڕشتن هەبێت؟
وەزیری ناوخۆ
پێشکەشکردنی مەرجە کۆتاییەکان بۆ شێخ ئەحمەد لە کۆتایی دانوستانەکان لە مانگی ئایاری ساڵی ١٩٣٢
بۆ شێخ ئەحمەد – بارزان
لەگەڵ گەڕانەوەم بۆ بەغدا، بەڵێنەکەم جێبەجێ کرد کە هەموو ئەو شتانەی کە لە سەردانەکەمدا لێیان ئاگادار کرابوومەوە، بۆ کۆمیسیاری باڵا و حکومەتی عێراق ڕوون بکەمەوە. وەزیری ناوخۆش لەو کاتەوە گوێی لە قسەکانی من بوو کە بە شێخ نورییت وتبووی کاتێک سەردانی ئێوەی کردووە.
ئێستا دەسەڵاتم پێ دراوە ئەم ڕوونکردنەوەیەی خوارەوە لەسەر نیازی حکومەتی عێراق بدەم.
ئەوان بڕیاریان داوە کە ئیدارەیەکی ئاسایی لە سەرتاسەری ناوچەکانی شیروان، مزوری باڵا و، بەڕۆژ دابمەزرێنن و نەخۆشخانە و دادگا و قوتابخانە و هاوشێوەکانیش لەو ناوچانە دابمەزرێنن. ئەوان بڕیاریان داوە کە ئەمە تەنها لە حاڵەتێکدا دەکرێت کە ئێوە و براکانتان محەمەد سدیق و مەلا مستەفا ئەو قەزایانە بەجێ بهێڵن و دوور لەوان بژین. ئەوان پێشنیاری کەرکووک دەکەن، بەڵام ئامادەن هەر شوێنێکی تر لەبەرچاو بگرن کە تۆ یان ئەوان پێیان باش بێت.
ئەگەر ئەم بڕیارە قبوڵ بکەیت حکومەت دەرماڵەیەکت پێ دەدات کە مانگانە هەزار ڕوپیە و مانگانە ٤٠٠ ڕوپیە وەک دەرماڵە بۆ مەلا مستەفا و محەمەد سدیق دەبەخشێت. هەروەها بەڵێن دەدەن کە ژیانتان (هەرسێکتان) بپارێزن، ئاسوودەییتان مسۆگەر بکەن و ڕێگەتان پێ دەدەن لەگەڵ خێزان و هاوڕێکانتان بە ئاشتی بژین. مامەڵەیەکی باشت لەگەڵ دەکەن و بە هەموو شێوەیەک هەڵوێستت پەسەند دەکەن. حکومەت لێبوردن لە شەریف ئاغا و ئولوبەگ و ئۆغوز بەگ و حاجی تەها و ئەشرەف و ئەوانی تر کرد و دوای ئاگادارکردنەوەی ئەفسەری سیاسی و پێشکەشکردنی تەسلیمبوونیان ڕێگەیان پێ دەدات بگەڕێنەوە گوندەکانیان. هەروەها حکومەت لە هەموو خێڵ و گوندنشینەکان خۆش دەبێت کە لە دژایەتیی ئەم دواییەتان لەگەڵ خواستەکانی حکوومەت پشتیوانتان کردووە، بەمەرجی ئەوەی دەستبەجێ بگەڕێنەوە ماڵ و گوندەکانیان. بەڵام حکومەت خەلیل خوشوی و هەر کەسێکی تر کە بە تاوانی تایبەت تۆمەتبار بێت، لەم لێبوردنە بەدەر دەکات.
حکومەت دوو ڕۆژت پێ دەدات بۆ ئەوەی ئەم مەرجانە لەبەرچاو بگرین و زامنی ئاسایشت دەکات بۆ ئەوەی بە شەش چەکدار نەک زیاتر بێیتە ئاوستا و بگەڕێیتەوە بۆ شوێنی نیشتەجێبوونت. لەم ماوەیەدا ئەگەر بتەوێت لەگەڵ نوێنەری حکومەت کۆ ببیتەوە بۆ وەرگرتنی ڕوونکردنەوە لەسەر هەر خاڵێک کە ڕەنگە بۆت ڕوون نەبێت، ئەوا ئازاد دەبیت کە جارێکی تر ئاوستا بەجێ بهێڵیت ئەگەر بتەوێت. بەڵام ئەگەر ئەو مەرجانە قبوڵ نەکەیت کە تا ئێوارەی رۆژی سێشەممە ٢٤ی ئایاری ١٩٣٢ پێشکەشت دەکات، ئۆپەراسیۆنەکان دژی تۆ لە هەموو شوێنێک بە ئارەزووی حکومەت دەست پێ دەکاتەوە و دوای ئەو ڕۆژە فڕۆکەکان دەستبەجێ دەست دەکەن بە بۆمبارانکردنی ئەو ناوچانەی کە تۆ و شوێنکەوتووەکانت داگیریان کردووە، ئامۆژگاریتان دەکەم هەموو گوندەکان چۆڵ بکەن و هەموو خێزان و ئاژەڵەکان لە شوێنی پارێزراو و سەلامەت دابنێن. هیچ ئاگادارکردنەوەیەکی ترت پێ ناگات.
کۆمیسیاری باڵا بە وەکالەت و فەرماندەیی ئاسمانی داوایان لێ کردووم ئەم ئاگاداریانەتان پێ بگەیەنم.
پاشکۆ
فەرماندەیی هێزی ئاسمانی
فەرماندەیی عێراق
٢٤ی ئایار
فەرمانی فەرماندەیی ئۆپەراسیۆنەکانی عێراق ژمارە ٤ی ساڵی ١٩٣٢
کۆتایی بە ئاگربەست:
*. دانوستان لەگەڵ شێخ ئەحمەد کە دوای دەستگیرکردنی ئەفسەری ئاسمانی وێڵز دەستی پێ کرد، داڕما.
*. شێخ ئەحمەد بەردەوام بوو لە خۆدزینەوە لە دۆسیەکە و ئامادە نەبوو ئەو مەرجە بەخشندەیە قبوڵ بکات کە پێشکەشی کرابوو.
*. ئاگربەستەکە کۆتایی هات لەگەڵ شێخ ئەحمەد لە کاتی خۆرئاوابوون لە شەوی 24ی ئایار کۆتایی هات.
هێزە تایبەتەکانمان:
*. کۆمپانیای دیکۆل خەریکی تەواوکردنی دروستکردنی ڕێگاوبان و بنکەی پۆلیسی ناحیەی شیروانە.
*. بازول ئەو بەشەی ناحیەی بەڕۆژ داگیر دەکات کە دەکەوێتە باشووری ڕۆژئاوای چیای شیرین و باکووری ڕۆژهەڵاتی ڕووباری زێی گەورە.
(RAF) هێزی ئاسمانی شاهانە لەگەڵ سوپای عێراق:
*. یەکەی ژمارە 30 (ب) فەوج (موسڵ) هاریکاری ئاسمانی بۆ یەک گەشتی جیا لە دیانا، بەرپرسیارە لە هاریکاری ئاسمانی لەگەڵ سوپای عێراق. داوا لە وەزارەتی بەرگری کرا لە کاتی قۆناغی یەکەمی ئۆپەراسیۆنە ئاسمانییەکاندا داواکارییەکانی لە فەوجە ژمارە ٣٠ (ب) بۆ ئۆپەراسیۆنە ئاسمانییە هاوبەشەکان بۆ کەمترین ئاست کەم بکاتەوە.
لە بەشی ئایندە و کۆتایی
رێکخستنی شەڕ:
هێرشی هێزی ئاسمانی شاهانە
تەلەگرامێکی کۆدکراو لە بارەگای هێزی ئاسمانی شاهانەی عێراقەوە بۆ سوەزارەتی فڕۆکەوانی