چاوان خورشید ئەحمەد
کێشە خێزانییەکان کاریگەرییەکی گەورەیان لەسەر گەشەی دەروونی و کۆمەڵایەتیی منداڵ هەیە. بەتایبەتی کاریگەریی قووڵیان لەسەر هەست و سۆزی منداڵ دەبێت. ئەو منداڵانەی لە خێزانێکدا گەورە دەبن کە کێشە و ململانێی بەردەوامی تێدایە، وەک جیابوونەوە یان توندوتیژیی خێزانی، ڕووبەڕووی مەترسیی زیاتر دەبنەوە.
ئەم منداڵانە لە دروستکردنی پەیوەندیی کۆمەڵایەتیدا تووشی کێشە دەبن و ناتوانن بە ئاسانی تێکەڵی چواردەورەکەیان ببن. ئەو ترس و دڵەڕاوکێیەی کە تێیدا دەژین، کاریگەریی نەرێنی لەسەر خۆشگوزەرانی و داهاتوویان دادەنێت.
گرنگترین کاریگەرییە نەرێنییەکانی کێشە خێزانییەکان لەسەر منداڵ بریتین لە:
١. زیادبوونی هۆرمۆنەکانی فشار (سترێس): کێشەی بەردەوام دەبێتە هۆی بەرزبوونەوەی ئاستی هۆرمۆنەکانی وەک کۆرتیزۆڵ، کە کاریگەریی نەرێنی لەسەر گەشەی مێشک و تەندروستیی جەستەیی منداڵەکە دادەنێت.
٢. دەرکەوتنی ڕەفتاری شەڕانگێزی: زۆرجار منداڵەکە ئەو فشارەی لە ماڵەوە هەستی پێ دەکات، بە شێوەی تووڕەیی و شەڕانگێزی لەگەڵ هاوتەمەنەکانیدا دەریدەبڕێت.
٣. دابەزینی ئاستی خوێندن: کێشەی بەردەوام وادەکات منداڵەکە نەتوانێت سەرنجی لەسەر وانەکانی بێت، چونکە هەمیشە مێشکی بە کێشەکانی ماڵەوە سەرقاڵە. ئەمەش دەبێتە هۆی دابەزینی نمرەکانی لە قوتابخانە.
٤. گۆشەگیری و دوورکەوتنەوەی کۆمەڵایەتی: هەندێک منداڵ بە پێچەوانەوە، لەبری شەڕانگێزی، پەنا بۆ گۆشەگیری دەبەن و خۆیان لە تێکەڵبوون لەگەڵ هاوڕێ و خزمەکانیان بەدوور دەگرن.
٥. هەڵگرتنی بەرپرسیارێتیی گەوران: منداڵەکە هەست دەکات پێویستە ڕۆڵی گەورەیەک بگێڕێت و هەوڵی چارەسەرکردنی کێشەکان بدات یان ئاگاداری خوشک و برا بچووکەکانی بێت، کە ئەمەش بارێکی دەروونیی قورسە و لە تەمەنی ئەو گەورەترە.