سەدیق سەعید ڕواندزی
فیستیڤاڵی ساڵانەی گەلاوێژ، وەك نەریتێك ساڵانە كۆی ئەو بابەتە هەڵبژێردراوانەی لە نێو سەدان بابەت كە بۆ فیستیڤاڵ بە مەبەستی بەشداریكردن نێردراوان، هەڵدەبژێرێت و لە دووتوێی بڵاوكراوەیەكدا وەك كتێب چاپ و بڵاویان دەكاتەوە. بڵاوكراوەكە، سێ ژانر لەخۆ دەگرێت؛ (لێكۆاینەوە _ شیعر _ چیرۆك). بێگومان ئەم نەریتە، كارێكی ئەدەبی گرنگە و بایەخی تایبەتی خۆی بۆ توێژەران و خوێنەران هەیە، بە تایبەتیش ئەوانەی ناتوانن بە شێوەیەكی ڕاستەوخۆ بەشداری لەو چالاكییە بكەن. وێڕای ئەمەش، ئەو بەرهەمانە، هەم وەك سەرچاوە، هەمیش وەك تێكستی بەردەست، دەخرێنە بەردەستی خوێنەر و دەیانبینێت. لە زستانی ساڵی ڕابردوودا، لەنێوان 5 تاكو 7 ی 12/ 2024، بیستوحەفتەمین فیستیڤاڵی گەلاوێژ، لە نێو كێشمەكێشمێكی سسیاسی و ئەدەبی بەڕێوەچوو، چونكە یەكەم فیستیڤاڵە، بێ ئامادەیی مەلا بەختیار و هاوڕێكانی، كە خۆیان بە خاوەنی ڕاستەقینەی فیستیڤاڵەكە دەزانن، بەڕێوە دەچێت. وەك لە پێشەكی بڵاوكراوەكەدا باس كراوە، ئەو بەرهەمانەی بە مەبەستی بەشداریكردن بۆ بیستوحەفتەمین فیستیڤاڵ نێردرابوون (751) بابەت بووە. لە كۆی ئەو هەموو بابەتانە، تەنها (7) لێكۆلینەوە (7) چیرۆك (10) شیعر هەڵبژێردراون. بێگومان ناردنی ئەو هەموو بابەتە، كە بە سەدانە بۆ فیستیڤاڵەكە، دیاردەیەكە دەبێ هەڵوەستەی لەسەر بكرێت، چونكە ئەمە دەلالەتە لەوەی كە ئەم چالاکییە، تا ئەندازەیەكی زۆر سادە بۆتەوە بە ڕووی هەموو كەسێك، تا ئەو ئاستەی هەمووان بتوانن بابەتی بۆ بنێرن. هەر فیستیڤاڵێكی ئەدەبی، ژمارەی بەرهەمەكانی بە سەدان بوو، مانای وایە پێوەرێك نییە بۆ بەشداریكردن و هەلاوێركردنی دەقەكان، بنەما هونەرییەكانی بەشداریكردن و مەرجی تێكست، بۆیە ئەو ژمارە زۆرەی دەق، بۆ من مایەی ڕەخنە، هەڵوەستە و نیگەرانییە، چونكە نابێ هەموو كەسێك بوێری ئەوەی هەبێت بابەت بۆ فیستیڤاڵ بنێرێت، بەڵكو دەبێ مەرج و پێوەری مەعریفی و ئەدەبییانەی خۆی هەبێت، كە ئەمەش بۆ ئاست و پێگەی فیستیڤاڵ، لە ڕووی ئەدەبی و مەعریفییەوە گرنگە، چونكە ئەوكات تێگەیشتنێك دروست دەبێت كە هەموو كەس ناتوانێت بەشداری لە فیستیڤاڵەكەدا بكات. بێگومان بە گشتی، گەر سەرنج لە بابەتەكانی بیستوحەفتەمین فیستیڤاڵ بدەین، هەست بەوە دەكەین كە بابەتەكان لە ڕووی ناوەڕۆك، تێما، زمان و دنیابینی و گوتاری نوێ، وەك پێویست نین و هیچ شتێكی نوێیان تێدا نییە. گەر لە سەر توێژینەوەكان بوەستین، دەبینین گەرچی لە ڕووی بنەمای میتۆدیی و چوارچێوەی زانستییەوە پەیڕەو لە میتۆدكاری كراوە، بەڵام لە ڕووی هەڵبژاردنی بابەتەوە وەك پێویست نین. ناونیشانەكان دووبارەن، لە ڕووی ناوەڕۆكەوە پێویستیان بە شڕۆڤەكاری زیاترە، بە نموونە هێنانەوەی زیاترە. توێژەرێك لە توێژینەوەكەی خۆیدا باس لەوە دەكات، كە بۆ یەكەم جارە كار لە سەر تێمایەكی نوێ لە توێژینەوەدا دەكات كە تەكنیكی گەڕانەوەی نووسەرانە بۆ سەر دەقی یەكتریی، كە جیاوازە لە دەق ئاوێزان، بەڵام گەڕانەوەی نووسەران بۆ ئەززمونی یەكتریی و سوود وەرگرتن و كۆلاژكردنی نووسینەكانیان و تێكهەڵكێشكردنیان، شتێكی نوێ نییە! بگرە ئەزموونی شیعری كلاسیك لە ڕووی پێنچ خشتەكی و تێكهەڵكێشی شیعریی، سەدان نموونەی بۆ گەڕانەوەی دەقی نووسەران تێدایە. بە هەمان شێوە، گەر لە سەر ئەو توێژینەوەیە بوەستین، كە باس لە وێنەی ژن لە فیلمی كوردی دەكات، ئەوا هەموومان دەزانین ژنی كورد بە گشتی، چەندە لە ڕووی ڕەگەزی، كۆمەڵایەتی، پەروەردەیی و ژیانەوە ستەم لێكراوە و هەرگیز بواری ئەوەی بۆ نەڕەخساوە، ژیانێكی مرۆییانە و شكۆمەندانەی هەبێت. بۆیە باسكردن لە وێنەی ژاكاوی ژن، لە نێو پانتایی ئەدەب و هونەری كوردیدا، گەر بە تێمایەكی نوێوە نەبێت، دواجار هەر دەمانباتەوە سەر پرسی چەوسانەوەی ڕەگەزی، نەتەوەیی و سیاسی ژن لە كۆمەڵگەی كوردیدا. هەرچی چیرۆكەكانە، بە گشتی لە ڕووی زمان و گێڕانەوە، زمانێكی ڕیالیزمیانەیان هەیە و لە ڕووی تێماوە لە یەككتری نزیكن و شتێكی نوێیان تێدا نییە، لە ڕووی تەكنیكی نووسینیشەوە، نوێ نینە و بگرە لە فۆرمی چیرۆكی مۆپاسانیدانە و كە سەرەتا، ناوەرارست و كۆتایی، دەكاتە فۆرمی هونەری چیرۆك، لە ڕووی تەكنیكی گێڕانەوە، بازنەیانە ڕووداوەكانمان بۆ دەگێڕنەوە و لە ڕووی زمانەوە، هونەركاری و ئاڵۆزیەكییان تێدا نییە و پرسیارو گومان لای خوێنەر دروست ناكەن و هەركەسێك چیرۆكەكان بخوێنێتەوە، بە ئاسانی لە ناوەڕۆكەكەیان دەكات! لە كاتێكدا نابێ بەرهەمی ئەدەبی هیچ فیستیڤاڵێك، لە ڕووی تێما و ناوەڕۆكەوە هێندە سادە و ڕۆژانە و جەماوەرییانە بكەوێتەوە، كە بشێ هەموو كەس تێی بگات، چونكە چیرۆك هونەرە، هەر تەنها گێڕانەوە و ڕووداوێك نییە، بۆیە بە گشتی چیرۆكەكان دوای خوێنەوەیان پرسیار و ڕامان لای خوێنەر دروست ناكەن. سەبارەت بە شیعرەكانیش، بە هەمان شێوە ئاستییان لە ڕووی هونەرییەوە لاوازە، نوێگەریەتییەكیان تێدا نییە، لە ڕووی ستایلی شیعرییەوە دووبارەن، فەزای ڕەشبینی و نائومێدییان بە سەر دا زاڵە، كە سیمایەكی دیاری نەوەی شیعری دوای ڕاپەڕینە. ئەمە وێرای ئەوەی لە ڕووی یەكێتی بابەتیشەوە، شیعرەكان هونەركایەكییان تێدا نییە، با سەرنج لەو كۆپڵە شیعرە بدەین :
دەمەوێ لە بری جەنگی خوێن و جەنگی ڕق
جەنگی گوڵ و جەنگی ئەوین بەرپا بێت
چونكە ژیان پێچی مێزەرێكە (1)
جا كێ هەیە خۆزەگەی ئەوە نەخوازێت لە بری جەنگ ئاشتی و لە بری ڕق خۆشەویستی لە ژیاندا نەبێت؟ مەگەر ئەمە خەونی هەموو مرۆڤێك نییە؟ كێ هەیە نەزانێت كە ژیان پێچی مێزەرێكە؟ ئەم وێنە شیعرییانە هیچی نوێیان تێدایە؟ وێڕای ئەمە ئایا هیچ ڕەگەزێكی شیعری، لە ڕووی زمان و ماناوە لەو شیعرەدایە؟ زمان و وشەكان، وێناكردن و گوزارشتكردن، هەمان دەربڕینی ئاساییانەی زمان لە پانتاییە كۆمەڵایەتییەكە نین؟ لە كاتێكدا شیعر خۆی لادانی زمانە لە زمانی باو. بێگومان ئەمە نموونەیە بۆ نیشاندان، دەنا نموونەی تریش هەن. دواجار دەڵێم، بە گشتی بەرهەمەكانی بیستوحەفتەمین فیستیڤاڵی گەلاوێژ، لە ڕووی ناوەڕۆك، زمان، تێما و گێڕانەوە، لەو ئاستە هونەرییە نین، ئەمە لە كاتێكدا بژاردەی بابەتەكانیشن بۆ بەشداریپێكردن و خەڵات!
1_ پەراوێز: بەرهەمەكانی بیستوحەفتەمین فیستیڤاڵی گەلاوێژ، بڵاوكراوەی بنكەی ڕووناكبیریی گەروێژ، 2024. ل 254.