لەجینۆسایدی سورەوە بۆ جینۆسایدی سپی و هەرەسی بانگەشەی هیوا و ئاشتی

مەشخەڵ كەوڵۆسی
لەماوەی سەد ساڵی ڕابردوودا، عێراق سیاسەتی وێرانكاری و جینۆساید و قڕكردنی لەسەر هەموو ناوچەكانی كوردستان پێڕەوكردووە، دەیانجار كاولكاری و ڕووخاندنی هەزاران گوند و سڕینەوەی كوردی لە سەر خەریتە پێڕەوكردووە. هیچ سیاسەتێك نەماوە بۆ لەناوبردنی كورد، عێراق پێڕەوی نەكردبێت. سەدساڵ، سەدساڵ ژمارەیە ها.
لەدوای هەموو نەهامەتییەكان، كورد جارێكی تر متمانەی بەعێراق كردەوە. بانگەشەی ” عێراقی هیوا و ئاشتی” ئێستایشی لەسەر بێت، لەگوێچكەماندا دەزرینگێتەوە. لەدوای پرۆسەی ڕزگاركردنی عێراق لەلایەن ئەمریكاوە، بەهیوای ئەوەی ئەمجارەیان زۆرینەی شیعە كە خۆیان چەوساوەی دەستی عەرەبی سوننە بوون، وەك كورد هاوخەبات و هاوئامانج بوون و، زۆرینەی زۆریان لەكوردستان داڵدەدرابوون، بتوانن نیشتمانێك بۆ هەمووان دروست بكەن، كورد كە خۆی خاوەنی پەرلەمان و حوكم و دەستەڵات و پێشمەرگە و دامەزراوەی تایبەت بوو” تەبعەن دامەزراوە بەمانا ڕاستەقینە و ستانداردەكەی نا، بەڵكو بەمۆدیلی كوردی”. كەچی ئەمجارەش بڕوای بە عێراق كردەوەو، هیوای لەسەر هەڵچنییەوەو، دەستبەرداری نیمچە سەربەخۆیی خۆی بوو، گەڕایەوە ژێر دەستەڵاتی بەغدا و، ماڵ تێكەڵكرایەوە.
هەر لەیەكەم چركەی ئەو گۆڕانكارییەوە، زۆرێك هەبوون داوایان دەكرد جارێكی تر نەچینەوە ژێردەستی بەغدا، دەنگێكی زۆر دلێر هەبوو، هەمان ئەو ڕۆژەی دەنگ لەسەر دەستوری عێراق درا، ڕیفراندۆمێكیان بۆ سەربەخۆیی كوردستان كرد، لەهەموو شارەكان و، ئەنجامەكەش گەیەنرایە نەتەوە یەكگرتووە. بەڵام ئیدی ئەوەی ڕوویدا ئەوەبوو كورد بچێتەوە ژێردەستی بەغدا و، چانسێكی تر بە پێكەوە ژیان بدرێتەوە.
لەدوای هەموو ئەوەی ڕوویدا، حەلیمە گەڕایەوە بۆ سەر نەریتە كۆنەكەی خۆی” پەندێكی عەرەبییە” بەغدا دیسانەوە گەڕایەوە بۆسەر چەوساندنەوەی كورد و، سیاسەتی پاكتاوی ڕەگەزی و ئەپارتاید لەدژی كورد، جینۆسایدی گۆڕی سوری گۆڕی بە جینۆسایدی سپی. ئەگەرجاران عێراق بەكیمیاوی و بە ئەنفال و بە سێدارە، هەزاران كوردی كوشتبێت، ئێستا بە برسیكردن و سزای بەكۆمەڵ، جینۆسایدی كورد دەكات، بەڵام ئەم جینۆسایدە سور نیە، بەڵكو شێنەیی و سپییە. بەڵام كاریگەرترەو، ئامانج و مەبەستەكە لەپشتییەوە گەورەترە لەو ئامانج و مەبەستەی لەپشتی ئەنفالەوە بوو.
بڕینی مووچە گەورەترە لە ئەنفال و تەنانەت لەكیمیابارانیش گەورەترە، لەبەر هۆیەكی زۆر سادە و ڕوون، ئەویش ئەوەیە: ئەگەر لە پرۆسەی بەدناوی ئەنفالدا، یان لەكیمیاباراندا، عێراق مەبەستی بووبێت ناوچەیەك بهێنێتە ژێر ڕكێفی خۆی، شارێك چۆك دابدات، ئەوا بێگومان لە تاوانی بڕینی مووچەدا، دەیەوێت كۆتایی بەكێشەی نەتەوەیەك بهێنێت، دەیەوێت دەستكەوتی خەباتی سەدساڵی نەتەوەی كورد كۆتایی بێت و قەوارەی هەرێم هەڵبوەشێتەوە.
بۆیە دەتوانم بڵێم: ئێستا كورد لەقۆناغی بێهیوایی دەژی لەبەغدا، خۆشبەختانە ئەو قەناعەتەی كەپێشتر بەتەنها بانگەشەمان بۆ دەكرد و، زەنگی مەترسیمان لێدەدا كە ئامانجەكە ڕووخانی هەرێمە، ئێستا بووەتە قەناعەتی زۆر خەڵكی دیكەو، زۆرێك دەبینین كە نایشارنەوە و هەست بەوە دەكەن ئامانجی بڕینی مووچە زۆر گەورەترە لەوەی كە پێشتر كورد لێی تێگەیشتبوو.
پرسیارە ڕاستەقینەكە ئەوەیە: هەرەسی بانگەشەی عێراقی هیواو ئاشتی، چی بەدوای خۆیدا دێنێت؟ كورد كە خەریكە تێدەگات لە ناوەڕۆك و ئامانجی بڕینی مووچە، چی كاردانەوەیەكی دەبێت؟ چاوەڕوانین.