رێژین نهێلی
د ڕەوشەنبیریا کۆمەلگەهێ دا، کو کاریگەریا ژیانێ د ڕەوشەنبیریێن جودا جودا دا هەیە، و ب ڕێکا بەشداربوونا ئافرەتێ د بزاڤ و چالاکیێن هەمەجۆر دا، ئافرەت شیایە ببیتە میحوەرێ سەرەکی د بزاڤا ڕەوشەنبیری دا. تایبەت ل جڤاکێن ڤەکری دا پتر دەلیڤێ دەنە ئافرەتێ کو هزرێن وێ دیار بن. لەوڕا ل هەرێما کوردستانێ ژی د بیاڤێ پێشخستنا ئاستێ ڕەوشەنبیری دا، ئەڤڕۆکە ب دەهان ئاستێن جودا جودا دا خاوەن باوەرنامە و سەرکردایەتیا سیاسی و حزبێن سیاسی دا کار دکەن و ئەڤڕۆ ژی بارەکێ گەلەک مەزن کەفتییە سەر ملێن ئافرەتێ. ل دۆر ڤی بابەتی چەند بۆچوونێن جودا هەنە:
هەیفا دۆسکی، سەرنڤیسەرا گۆڤارا سڤۆرە؛ ل دۆر ڕەوشەنبیری و ڕۆل و کاریگەریا ئافرەتێ گۆت:
“ئافرەت ئێک ژ وان کەسێن گەلەک گرنگە د ناڤ جڤاکی دا. ئەگەر بێژن ئافرەت نیڤا کۆمەلگەهێ یە، لێ ئافرەت جڤاک هەمی یە، چونکە خێزان و جڤاکی بڕێڤەدبەت و پەروەردە دکەت. سەرەڕای ڤێ ژی ئافرەتا ڕەوشەنبیر و پێگەهشتی و ئاڤا دشێت جڤاکەکێ ڕەوشەنبیر و ئاڤا و مەزن کەت. ژبۆ ڤێ چەندێ، ئەو ئافرەتا ل سەر بنیاتەکێ بهێز و ڕەوشەنبیر و ئەکادیمی ئاڤا دبیت، دشێت ڕۆلەکێ ئەکتیڤ و کارانە بگێڕیت د ناڤ جڤاکی دا و جیلەکێ کارا دروست کەت. ئەو ئاریشێن دهێنە د ناڤ جڤاکان دا، ب تایبەت ل ڤی سەردەمێ پێشکەفتنا تەکنۆلۆژیا، ئافرەتا ڕەوشەنبیر دشێت ببیتە ئەگەر و فاکتەرەک بۆ گەهاندنا نامەیا دروست ژ لایێ نەتەوەیی و پەروەردەیی و جڤاکی، و ببیتە نموونەیا جڤاکێن جیهانی. واتا ئەم هەمی یێ بۆ وێ چەندێ کار دکەین بشێین جڤاکەکێ ڕێکخستی و پاقژ و سەردەمییانە ئاڤا کەین، و ئەڤە ژی بۆ شیان و ڕەوشەنبیریا ئافرەتێ ڤەدگەڕیت و باوەریا وێ کو ئافرەتەکا خودان پلان و شیان و باوەرە و ب عقلانە و ڕێکێن ساخلەم کار دکەت. لەوڕا دێ بێژم ئافرەتا ڕەوشەنبیر دشێت جڤاک و وەلاتەکێ ڕەوشەنبیر ئاڤا کەت و ژنێن سەرکردە ئاڤا کەت، چونکە ڕەوشەنبیری چەکەکێ بهێزە بۆ ئافرەتا سەرکەفتی”.
مامۆستایێ زانکۆیێ، د. کاوە عەبدولعەزیز:
“ئافرەت دهێتە هەژمارتن پشکەکا ستراتیژی و هەری کاریگەر د ناڤ هەر جڤاک و کۆمەلگەهەکێ دا، ژبەرکو ئافرەت پتر ژ ڕۆلەکێ ڕادبیت؛ هەم وەک ڕۆلێ هەری مەزن ئینانا نڤشەکێ نووی، واتا زارۆیا بخودانکرن و پەروەردەکرنا وان، و ڕۆلێ ئیدارەکرن و بڕێڤەبرنا کاروبارێن مال و خێزانێ. ئەڤە هەمی ل لایەکێ و ژ نووی دبیتە پشکا جڤاکی هاوشێوەیێ لایەنێ دی، ڕەگەزێ بەرامبەر زەلامە د کار و بەرهەمهێنانێ، ڕێڤەبەری و ل دامودەزگایێن میری و ئیداری و کەرتێ تایبەت و حزبی و حکومی کار دکەت. ژبۆ ڤێ چەندێ ژی ڕۆلێ ئافرەتێ زۆر یێ گرنگ و کاریگەرە. ئەگەر ئافرەت یا ڕەوشەنبیر ژی بیت، وەکو ب کوردەواری دبێژین: ئەڤە سەرێ ژووری یە. چونکە ل ڤێرێ باوەرنامە ژی دیار دبیت و زانینا پتر ژ زمانەکێ و پیشەیەکێ، لەوڕا ب ڤان هەموو ڕێکا پتر شیایە ڕۆلەکێ باش د پێشخستنا کۆمەلگەهێ دا ببینیت و بێی جوداهی دگەل هەموو ئافرەتێن جیهانێ. ئافرەتان جاران ئەگەر ڕۆلێ خۆ د شۆڕەشێن کوردی دا دیتبیتن و وەک ژن و زەلام کار دکر، نوکە ژی ب شێوەکێ دی یێ مە ئاماژە پێ کری، یێ خزمەتا کۆمەلگەهـ و نەتەوا خۆ دکەن ب تایبەت د پرسێن سیاسی و میدیا و ڕاگەهاندنێ دا. پارتێن کوردی ب تایبەت پارتی دیموکراتی کوردستان و حکومەتا هەرێما کوردستانێ د پێناڤێ ڕاگرتنەکا ڕێژەیی یا بالانسا جێندەری د ناڤ هەمی سازییان دا، پشتەڤانە بۆ هندێ ئافرەت پتر ڕۆلێ خۆ ببینیت و ئەو ئافرەتا ڕۆلێ خۆ دیتی ژی ئەو بوویە یا ڕەوشەنبیر د بیاڤێ زانست و زانینێ و خۆئاڤا کرنێ د کەسایەتیا خۆ دا و ب ڤی شێوە ئافرەتا مە شیایە ڕۆلەکێ کاریگەر د ناڤ کۆمەلگەهێ دا دروست بکەت”.
وارڤین عەبدولڕەحمان: ئێک ژ کچێن چالاکڤانێن مەدەنی یە دبێژیت:
“پێگەهاندنا ئافرەتێ د جێبەجێکرنا یەکسانیێ دایە کو ب ڕێکا گەهشتنا وێ بۆ مافێن خۆ، هەر دەما ئافرەت گەهشتە مافێن خۆ دێ یەکسانی د مافێن ڕەگەزی دا دروست بیت و دێ شێت پتر هزر و بۆچوونێن خۆ گەشە پێ بدەت. گەشەپێدانا ئافرەتێ بخۆ یە کو بەشداربوونا ئافرەتێ د پێگەهاندنا کۆمەلگەهێ دا دێ ڕابیت ل سەر بەشداریا وێ یا کارا د هەموو بیاڤان دا، تایبەت ژی بیاڤێ پێشخستن و گەشەکرنا جڤاکی، چونکە هەر دەمێ بەشداریا ئافرەتێ د ئاستەکێ بلند دا بیت، ل وی دەمی دێ پتر پێشکەفتن دروست بیت. گرنگیا ڕۆلێ ئافرەتێ بۆ جێبەجێکرنا مافێ مرۆڤی یە، کو بەشەکە ناهێتە دابڕین ژ مافێن مرۆڤی، کو مافێ ئافرەتێ یە. گەلەک یا زەرورییە کار ل سەر وان ئاستەنگ و ڕێگرییان بکەین یێن دکەڤنە د ڕێیا ئافرەتێ دا د پێشخستنا جڤاکی دا، نموونە دەلیڤێن کێم یێن کاری. لێ پشتی جڤاکەکێ ڤەکری دروست بووی، ئافرەتێ پتر خۆ دیتییە و دەلیڤە هەنە د بیاڤێ کارێ ڕێکخراوەیی و سیاسی و ڕەوشەنبیری و تا ڕادەیەکێ باش ئێدی ڕۆل و کاریگەریا هەبوون و خزمەتا وێ دیار بوویە”.