ئاریان دەرگەڵەیی – هەولێر
گۆڤارێكی ناسراوی عەرەبی دەڵێت هەرێمی كوردستان ئەوەندە سەقامگیرە قەبارەی وەبەرهێنانی خانووبەرەو لە كوردستان ملیارەها دۆلاری تێپەڕاندووە.
دامەزراوەی كوردستان بلعەرەبی لە تازەترین راپۆرتی خۆیدا نووسیویەتی كە لەناو ئەو گۆڕانكارییە ئابوری و سیاسییانەی لەو دوو دەهەی ڕابردوودا لە هەرێمی كوردستان بەدی هاتووە، كەرتی خانووبەرە بووەتە بزوێنەرێكی سەرەكی گەشەسەندنی ئابووری لە هەرێمدا، سەرنجی وەبەرهێنەرانی ناوخۆیی و بیانییشی بۆ لای خۆی ڕاكێشاوە. هەولێری پایتەختی هەرێم، گۆڕاوە بۆ ناوەندێكی زیندوو بۆ گەشەپێدانی شارەكان، لەگەڵ هەڵكشانی پڕۆژەكانی نیشتەجێبوون و بازرگانی و گەشتیاری كە شارەكەیان لەقاڵب داوە.
ئەم گۆڤارە عەرەبییە نووسیویەتی كەرتی وەبەرھێنانی خانووبەرە لە ھەرێمی كوردستان شانازی بە دەرفەتە ئومێدبەخشەكانەوە دەكات، لە زیادبوونی خواست لەسەر خانووبەرە بە ھەموو جۆرەكانیەوە، تا دەگاتە كۆمەڵگە مودێرنەكان، سەنتەری بازرگانی، هۆتێل و باڵەخانەی ئۆفیس، تا دەگاتە هاندانەكانی حكومەت وەك لێخۆشبوونی باج و ڕێكارەكانی مۆڵەتدان، كە ئاسانكاری دەكات بۆ دەستپێكردنی پڕۆژە گەورەكان لە ماوەیەكی پێوانەییدا. جگە لەوەش پێگە و جوگرافیای ستراتیجی و ئاسایشی هەرێمی كوردستان بەراورد بە ناوچەكانی دیكەی عێراق وای لێ دەكات ژینگەیەكی باش بێت بۆ ڕاكێشانی وەبەرهێنەرانی هەموو نەتەوەكان، بەتایبەتی بە لەبەرچاوگرتنی فراوانبوونی چینی ناوەند و بەرزبوونەوەی خواست لەسەر خانووبەرەی شارستانی و مۆدێرن.
بەڵام لە پشت ئەم ڕووبەرەوە پرسی ڕاستەقینە هەیە كە پرسیاری گرنگ سەبارەت بە داهاتووی كەرتی خانووبەرە دەورووژێنن: ئایا وەبەرهێنانی خانووبەرە لە كوردستان بە دیدێكی ستراتیژی بەردەوام بەڕێوە دەبرێت؟ دیارترین ئاستەنگەكان چین كە ڕووبەڕووی دەبێتەوە لە نێوان هەڵاوسانی ئابووری و ئاڵۆزییە یاساییەكان و گۆڕانی هێزی كڕین لەنێو هاووڵاتیاندا؟ سیاسەتەكانی حكومەت چ ڕۆڵێك دەگێڕن لە ڕێكخستنی بازاڕ و گەیشتن بە هاوسەنگی لە نێوان بەرژەوەندی وەبەرهێنەران و كۆمەڵگادا؟ كوردستان بلعەرەبی بۆ ئەم پرسە دەڵێت تیشكی خستۆتە سەر وتەكانی بەڕێوەبەری بەشی وەبەرهێنان لە هەولێر (سامان عارەب) كە باسی لە واقیعی بازاڕی خانووبەرە لە هەرێم كردووە، ئاماژەی بە سەقامگیرییەكەی و نیشانەكانی بووژانەوەی بەرچاوی كرد، بەتایبەتی لە هەولێر كە بە یەكێك لە دیارترین شوێنەكانی وەبەرهێنان لە عێراق دادەنرێت. جەختی لەوە كردەوە كە دامەزراندنی دەسەڵاتی وەبەرهێنان لە ساڵی ٢٠٠٦دا خاڵی وەرچەرخانێكی سەرەكی بوو لە پەرەپێدانی كەرتی خانووبەرەدا، ژمارەی مۆڵەتەكانی وەبەرهێنان كە تا ساڵی ٢٠٢٥ دەرچووە گەیشتە نزیكەی ١٣١ مۆڵەت، كە نوێنەرایەتی سەرمایەیەك دەكات كە لە ١٦ ملیار دۆلار زیاترە، كە پڕۆژەكانی گرنگی ئابووری گرنگ لەخۆدەگرێت. ڕوونیشیكردەوە، لەنێو ئەو پڕۆژانەدا 13 پڕۆژەی نیشتەجێبوون تەرخانكراون بۆ سندوقی نیشتەجێبوون، بە پاڵپشتی ڕاستەوخۆی حكومەتی هەرێم، بە ئامانجی دابینكردنی یەكەی نیشتەجێبوون بە هاووڵاتیان و كارئاسانیكردن بۆ خەرجكردنی قیست لە ماوەی چەند ساڵێكدا، بەگوێرەی بڕیارێكی ئەنجومەنی باڵای وەبەرهێنان. هەروەها یەكەكانی نیشتەجێبوون لە ڕێگەی پلانی قیستی گونجاوەوە بەسەر پۆلە جیاجیاكانی هاووڵاتیان و فەرمانبەراندا دابەشكراون. لەوانە پڕۆژەی “گوندی كۆری” كە پارێزگا بەسەر كرێچییەكان دابەشی كردووە، و یەكەكانی تایبەت بۆ ستافی پەروەردەیی بە هەماهەنگی لەگەڵ سەندیكای مامۆستایان. سەرەڕای ئەوەش، بە پاڵپشتی ڕاستەوخۆی سەرۆكی حكومەتی هەرێم، مەسرور بارزانی، شوێنی نیشتەجێبوون بۆ فەرمانبەرانی وەزارەتی خوێندنی باڵا تەرخانكراوە.
(سامان عارەب) هەروەها ئاماژەی بەوە دا كە ئێستاکە سەدان یەكەی نیشتەجێبوون لە دوو ناوچەی جیاوازدا ڕێكاری پێویست بۆ دروستكردنیان بەڕێوەدەچێت. ئەم یەكانە كە بۆ كەسانی كەم داهات دیاریكراون، بەپێی ستانداردی تایبەت و بە پشتیوانی هاوشێوەی حكومەت دروست دەكرێن. ناوبراو لە درێژەدا باسی لە دابەشكردنی زەوی نیشتەجێبوون بەسەر فەرمانبەراندا كرد بە لەبەرچاوگرتنی زیادبوونی خواست لەسەر یەكەكانی نیشتەجێبوون و بازرگانی، بە ڕوونی دەرخەری قۆناغە پێشكەوتووەكانی گەشەپێدانی شارەكانە كە هەرێم شایەتیەتی.
فاكتەری سەرنجڕاكێش و ئاسانكارییەكانی حكومەت
وەكو لە راپۆرتەكەی كوردستان بلعەرەبی هاتووە كە سەركەوتنی هەولێر لە وەبەرهێنانی خانووبەرەدا دەگەڕێنێتەوە بۆ گەشەسەندنی كەرتی تایبەت و ئاسایشی سەقامگیر و ژێرخانی گەشەسەندوو، ئەمە جگە لە شوێنی ستراتیژی و فڕۆكەخانەی نێودەوڵەتی، كە هانی هێڵە ئاسمانییە نێودەوڵەتییەكانی دەدات بۆ ئەنجامدانی گەشتە ئاسمانییەكان بۆ كوردستان بەشێوەیەكی ئاسان و ئاسانكاری بۆ هاتوچۆی وەبەرهێنەران و كۆمپانیاكان دەكات. جەختی لە فراوانكردنی وەبەرهێنانی عەرەبی و بیانی كردەوە، بەتایبەتی لە پڕۆژە گەورەكانی نیشتەجێبوون، لەگەڵ بەرزكردنەوەی دەرفەتی وەبەرهێنان لە ڕێگەی مۆڵەتی نیشتەجێبوون بۆ وەبەرهێنەرانی بیانی كە لە سێ بۆ پێنج ساڵەوە دەستپێدەكات، كە خێزانەكانیان دەگرێتەوە، هەروەها مۆڵەتی بازرگانی بۆ كڕیارانی یەكەكان كە بەهایان لە 50هەزار دۆلار كەمتر نەبێ. ئەم ڕێوشوێنانە ئامانجیان بووژاندنەوەی كەرتی وەبەرهێنانی خانووبەرە و ڕاكێشانی سەرمایەی بیانییە.
لەلایەكی دیكەشەوە بازاڕی خانووبەرەی هەولێر بەرەو بەكارهێنانی تەكنەلۆژیای سەردەم دەڕوات. كۆمپانیاكانی خانووبەرە پشت بە پلاتفۆرمی دیجیتاڵی و سۆشیال میدیا دەبەستن بۆ پەرەپێدانی پڕۆژەكان، لەگەڵ تەكنەلۆژیای واقیعی مەجازی كە كڕیاران دەتوانن گەشتی مەجازی بۆ موڵكەكان بكەن پێش كڕین. هەروەها بەرنامە زیرەكەكان سەریان هەڵداوە بۆ ئاسانكاری پرۆسەی گەڕان، بەڕێوەبردنی گرێبەست، خزمەتگوزارییەكانی چاككردنەوە و پارەدانی ئەلیكترۆنی، لەگەڵ هەوڵەكان بۆ پەرەپێدانی ئەم ئەپڵیكەیشنانە بۆ ئەوەی گشتگیرتر بن.