بەشداربوونا ئافرەتێ د هەلبژارتنان دا، ئێک ژ دیارترین نیشانێن پێشکەفتنا مللەتانە ژ لایێ دیموکراسییەت و سیاسەتێ ڤە، و ئەم نەشێن باس ل دیموکراسییەتێ بکەین بێ هەبوونا ئافرەتێ یا کارا د چێکرنا بڕیارێ و وێنەیێ هەلبژارتنان دا. ئافرەت، د وەسفکرنا خوەدا کو نیڤا جڤاکی یە و نیڤا دی برێڤەدبەت، هێزەکا جڤاکی و سیاسی ب دەست دگریت کو د شیان دا هەیە گوهۆرینەکا ڕاستەقینە و پشکدارییەکا کارا بکەت د ئاڤاکرنا پاشەڕۆژەکا دادپەروەر و هەڤسەنگ دا.
زێدەباری پێشکەفتنا پەیدابووی د مەیدانا سیاسی یا ڤان سالێن داویێ دا، لێ هەتا نوکە ڕێژا پشکداربوونا ئافرەتان چ وەک دەنگدەر یان ژی بەربژێر نەگەهشتییە ئاستێ پێدڤی د پتریا دەڤەران دا، ئەڤە ژی بۆ کومەکا فاکتەرێن وەک ڕەوشەنبیری و جڤاکی و پشتگیرییا دامەزراوەیان دزڤڕیت.
و ل ڤێرێ بۆ مە دیاردبیت کو بەشداریا ئافرەتێ د هەلبژارتنان دا ئێکە ژ ستوونێن دیموکراسییەت و گەشەپێدانا سیاسی یە د هەر وەڵاتەکێ پێشکەفتی دا.
ئایا پشکداریا ئافرەتێ گەهشتییە ڕێژا پێدڤی ل دەف مە؟ یان ژی ئەم پێدڤی ب گەشەپێدانا سیاسی نە؟
د ڤی باری دا پارێزەر سوزان خودێدا بۆچوونا خوە دیار دکەت و دبێژیت: د هەلبژارتنێن نها دا پشتگیرییا ئافرەتێ دهێتە کرن و رۆلێ وێ سنووردار ناکەن، لێ د ئەنجام دا پشکداریا وێ نەگەهشتییە ئاستێ کارابوونا پێدڤی و پتریا جاران نەشێت ب ئاوایەکێ ڕاستەوخۆ بڕیارا خوە بدەت و دەنگێ خوە بگەهینت ژبەر کو ب سەر لایەنەکێ دەستنیشانکری ڤەیە. ژبەر هندێ دێ بینن کو مە کێم ئافرەت هەنە بڕیاردەرن یان ژی دشێن بۆچوونا خوە یا کو وان دڤێت دیار بکەن.” و ناڤهاتی زێدەتر باس ل بەشداریا ئافرەتێ دکەت و دبێژیت: “نوکە بۆ ئافرەتێ سیستەمێ کۆتا هەیە و ئەڤی سیستەمی گەلەک کاریگەرییا خوە هەیە ژ لایێ هەبوونا ئافرەتێ و بهیستنا دەنگێ وێ چ د هەلبژارتنێن ئەنجوومەنێ نوێنەران دا یان ژی یێ ئەنجوومەنێ پارێزگەهان دا.. هتد، و هەروەسا سیستەمێ کۆتا جوداهییا د ناڤبەرا هەردوو ڕەگەزان دا ناهێلێت و جورەکێ وەکهەڤیێ د ناڤا جڤاکی دا پەیدا دکەت و دبیتە دەرگەهەک بۆ گەهشتنا ئافرەتێ بۆ جهێ مەبەستدار و ئەڤە سیستەمەکێ یاسایی یە و لایەنان پێ پابەند دکەت.
و زێدەتر باس ل کۆتایێ دکەت و دبێژیت: کۆتا نە چارەسەرییەکا دەمکی یە، بەلکو پێنگاڤەکا پێدڤی یە بۆ پێکئینانا وەکهەڤی و دیموکراسییەتێ د ناڤبەرا هەردوو ڕەگەزان دا. ڕاستە تا نوکە ئەم نەگەهشتینە ڕێژا وەکهەڤیێ یا پێدڤی و ڕێژا ئافرەتێ نێزیکی ٣٠٪ پێکدئینت، لێ پشکداری و هەبوونا ئافرەتێ ب ئەڤێ ڕێژێ پێنگاڤەکا چارەنڤیسازە بۆ گەهشتن و داخوازکرنا ڕێژا یا کو پێدڤیە وەکهەڤی و دیموکراسییەتێ پێکبینت، ئەو ژی ڕێژا ٥٠٪.” ناڤهاتی زێدەتر ئەڤی بابەتی ڕوون دکەت و دبێژیت: “ئەم دشێن سیستەمێ کۆتا پێش بێخین د پاشەڕۆژێ دا، ئەو ژی ب ڕێکا پشکداریا ئافرەتێ یا نوکە کو کار سەر هندێ بهێتە کرن ئەڤ ڕێژە زێدەتر ببیت. لێ گەلەکا گرنگە ئارمانجا مە نە بتنێ زێدەکرنا ڕێژێ بیت، بەلکو دڤێت ئەم سەر هندەک لایەنێن دی ژی کار بکەن وەک تواناسازیکرن و هوشیارکرنا وێ ژ لایێ سیاسی ڤە و پەیداکرنا ئاسایشا پێدڤی و پاراستنا وێ ژ هەر جورە هەڕەشەیەکا کو تووشی وێ ببیت ب ڕێکا یاسایێن ناڤخۆیی.
ناڤهاتی باس ل گرنگییا هەبوونا ئافرەتێ و گوهۆرینێن ئافرەتێ پەیداکرن ب ئەگەرێ پشکداریا خوە دکەت و دبێژیت: ئافرەتێ گوهۆرینێن بەرچاڤ پەیداکرنە پشتی کو پشکداری سیاسەتێ و پرۆسەیا دیموکراسییەتێ بووی ژ لایێ پێشخستنا یاسایێن گرێدایی ئافرەت و خێزان و هتد.. و مافێ وێ، و مە گەلەک نموونەیێن ئافرەت هەبووینە باوەرییەکا موکوم ب خوە هەبوون و شیان ڕۆلێ خوە گەلەک باش بگێڕن و گەلەک پێنگاڤێن باش د سیاسەتێ دا بهاڤێژن. زێدەتر باس ل دەولەتێ و جڤاکێ سڤیل دکەت و دبێژیت: هندەک پێنگاڤێن پێدڤی سەر وان هەنە بکەن داکو ڕێژا پشکداریا ئافرەتێ زێدەتر لێ بکەن، ئەڤە ژی بۆ جڤاکا سڤیل و چالاکڤانێن د بوارێ ئافرەتان دا دزڤڕیت کو بەردەوام بۆ هندێ کار بکەن ژبەرکو ئەڤە کارێ وان یێ سەرەکییە. و پێدڤیە پێنگاڤا ئێکێ ژ ئافرەتێ ب خوە دەستپێبکەت ژبەرکو یا دیارە کو پێدڤیە ئافرەت ب خوە داکۆکیێ ل ماف و هەبوونا خوە بکەت نەکو بمینت هێڤیا ڕەگەزێ بەرامبەر ب ئەڤی کاری ڕابیت، ژبەرکو ڕەگەزێ بەرامبەر دبیت هندەک جاران دژی پشکداری و هەبوونا ئافرەتێ یە د مەیدانا سیاسی و ئەنجوومەنێن دەولەتێ دا و دژی هەبوونا سیستەمێ کۆتا یە بۆ ئافرەتێ، و خالا هەرە سەرەکی د ڤێرێ دا ئەوە کو دەولەت پشتەڤان بیت بەرامبەر داخواز و کارێ جڤاکا سڤیل و چالاکڤانێن د بوارێ ئافرەتێ دا کار دکەن.
دنیا محەمەد ژ لایێ ئاڵنگاریێن دهێنە پێش ئافرەتێ د دەمێ بەربژێرکرنێ دا دبێژیت: ژ دیارترین ئاڵنگاریێن دهێنە پێش ئافرەتێ د دەمێ بەربژێرکرنێ دا دیتن و لێنەرینا جڤاکی یا تەقلیدی یە ئەوا کو ژ شیان و ڕۆلێ ئافرەتێ کێم دکەن د سەرکردایەتی و بڕیاردانێ دا.
و ناڤهاتی زێدەتر باس دکەت و دبێژیت: ل دەمێ کو ئافرەت دبیتە بەشەکێ کاریگەر ژ پرۆسەیا هەلبژارتنان چ وەک بەربژێر یان وەک دەنگدەر، و ئەڤە نامەیەکا گرنگ دیار دکەت کو دیموکراسییەت گشتگیرە و بۆ هەمی کەس و ڕەگەزانە. و پشکداریا ئافرەتێ دهێلێت دروستکرنا بڕیاران پتر یا جۆری بیت و د بەرژەوەندیا هەردوو ڕەگەزان دا بیت.
و پتر گۆت ژی: ئەگەر ئافرەت د پۆستێن بەرپرسیار و بڕیاردانێ دا بیت دێ ڕەنگڤەدانەکا دیار سەر جۆریا سیاسەتا گشتی هەبیت، ب ڕێکا ئەزموونا خوە و زانینا پێدڤیێن جڤاکی، پتر گرنگیێ ددەتە بابەتێن گرێدایی فێرکرنێ و ساخلەمیێ و پەککەفتیان. ژبەر هندێ هەبوونا ئافرەتێ ل جهێ بڕیاردانێ دەنگەکێ بهێزە بۆ دادپەروەرییا جڤاکی و گرنگیدانە ب مافێن مروڤی.
ناڤهاتی پتر باس ل ڕۆلێ ڕاگەهاندنێ ژی کر و گۆت: ڕاگەهاندن ڕۆلەکێ سەرەکی دبینت د پێکئینانا هوشیاریا گشتی دا. دەمێ ڕۆل و چیرۆکێن ئافرەتێن سەرکردە و سەرکەفتی پێش چاڤ دکەت ب ڕێکەکا تەندروست، ئەڤە ژی وەدکەت کو ڕووتین بهێتە شکاندن و ئافرەت پتر بهێنە پاڵدان بۆ بەربژێرکرنێ و دەنگدانێ، و هەروەسا ئافرەت دشێت ب ڕێیا ڕاگەهاندنێ بەرنامە و هزرێن خوە بۆ دەنگدەرێن خوە بدن دیارکرن.