سەردار ئەکرەم/ بەریتانیا
لەناو دڵی نەتەوەکاندا، هەندێک ناو هەن کە تەنها ئاماژە نین بۆ کەسێک، بەڵکو دەبنە ناسنامەی قۆناغێک، دەبنە چرای ڕێگای بوارێک و، دەبنە قوتابخانەیەک بۆ نەوەکانی دوای خۆیان. لە ئاسمانی ئەدەب و ڕۆشنبیریی کوردیدا، ناوی حەمەکەریم هەورامی یەکێکە لەو ناوانەی بە تیشکی تایبەتی خۆی دەدرەوشێتەوە؛ ناوێک کە هاوتایە لەگەڵ قووڵبوونەوە، ڕەسەنایەتی و خزمەتێکی بێوچانی نیو سەدە زیاتر بە وشەی کوردی، بەتایبەتیش بەو هونەرە پیرۆزەی کە پێی دەوترێت شانۆ. چیرۆکی ئەم پیاوە مەزنە، لە ساڵی ١٩٣٥ و لە دێی “گوڵپ”ـی سەر بە هەورامان دەست پێ دەکات. لەوێ، لە باوەشی سروشتێکی پاک و زمانێکی پەتی و ڕەسەندا، یەکەمین تۆوەکانی خۆشەویستیی وشە لە ڕۆحیدا چەکەرە دەکەن. گەشتی مەعریفیی ئەو، گەشتێکی فرەڕەهەند و سەرسوڕهێنەرە. لە قوتابخانەی سەرەتایی گوندەکەیەوە، باوکی دەستی دەگرێت و دەیباتە جیهانێکی تر، جیهانی حوجرە. بۆ ماوەی هەشت ساڵ، حەمەکەریمی لاو دەبێتە فەقێیەکی تینووی زانست، لەناو دیوانە شیعرە کلاسیکەکان و کتێبە زانستییە ئیسلامییەکاندا مەلە دەکات. ئەم هەشت ساڵە، بناغەیەکی پۆڵایین بۆ زمان و بیرکردنەوەی دادەڕێژێت و ڕۆحی بە عیرفان و ئەدەبیاتی کلاسیک تێر دەکات. بەڵام کۆچی ئەو هەر بەمەوە ناوەستێت. حەزی بۆ زانست، وەک کاروانچییەکی ماندوونەناس، بەرەو وڵاتی میسر و دڵی زانکۆی ئەزهەری مەزنی دەبات. لەوێ، لە ساڵی ١٩٦٣، لە بەشی شەریعەت و قانووندا خوێندن تەواو دەکات. تێکەڵبوونی ئەم سێ سەرچاوە زانستییە جیاوازە (ڕەسەنایەتیی هەورامان، قووڵایی حوجرە و، کرانەوەی ئەکادیمیی ئەزهەر) کەسایەتییەکی دانسقە و بیرمەندێکی فرەلایەنی لێ دروست دەکات کە دواتر هەموو ئەم وزە کۆکراوەیەی لە خزمەتی نەتەوەکەیدا دەتەقێنێتەوە. داگیرساندنی چرای شانۆ لە تاریکیی کتێبخانەی کوردیداکاتێک مامۆستا حەمەکەریم هەورامی دەگەڕێتەوە کوردستان و، ساڵی ١٩٦٤ وەک مامۆستا لە “دار المعلمین”ـی هەولێر دادەمەزرێت، ئاوڕێک لە کتێبخانەی کوردی دەداتەوە. لە کاتێکدا کە شیعر و چیرۆک تا ڕادەیەک گەشەیان کردبوو، بۆشاییەکی گەورە و ترسناک لە بواری تیۆری و مێژووی شانۆدا بەدی دەکات. شانۆ، کە لە ئەوروپا و جیهاندا وەک “باوکی هونەرەکان” سەیر دەکرا، لەناو ئەدەبیاتی کوردیدا هێشتا وەک منداڵێکی بێسەرپەرشت مابووەوە. زۆر کەس شانۆیان هەر بە گاڵتە و گەپ و نوکتەی سەر تەختە دەزانی. لێرەدایە کە حەمەکەریم هەورامی پڕۆژە مەزنەکەی خۆی دەست پێدەکات. ئەو بە تێگەیشتنێکی قووڵەوە درکی بەوە کردبوو کە شانۆ تەنها کات بەسەربردن نییە، بەڵکو قوتابخانەیەکە بۆ پەروەردەکردنی بیر و ویژدانی کۆمەڵگا. ئەو دەیزانی کە گەلێک خاوەنی شانۆیەکی بەهێز بێت، گەلێکی بیرکەرەوە و زیندووە. بۆیە، قەڵەمە بەهێزەکەی تەرخان دەکات بۆ پڕکردنەوەی ئەم بۆشاییە کوشندەیە. بەرهەمەکانی لەسەر شانۆ، وەک بارانێکی بەخوڕ بەسەر زەوییەکی وشک و قڵیشاودا دەبارین. کتێبەکانی وەک “درامای کوردی لەنێودرامای جیهانی “، “ڕەگەزەکانی شانۆگەری”، “هونەری نووسینی شانۆگەری” و، چەندین شاکاری تر، دەبنە ئەلفوبێی شانۆ بۆ نەوەیەکی نوێ. ئەو نەک تەنها مێژووی شانۆی جیهانی و کوردی بۆ یەکەمجار بە شێوەیەکی زانستی و ڕێکخراو نووسییەوە، بەڵکو بە وردی لەسەر توخمەکانی دراما، لە کەسایەتی و ململانێوە تا گرێ و چارەسەر، دوا. ئەو فێری کردین کە نووسینی شانۆگەری هونەرە، زانستە و، پێویستی بە شارەزایی و لێهاتوویی هەیە. قەڵەمی مامۆستا هەورامی، قەڵەمێکی وشک و ئەکادیمی نەبوو. بەڵکو قەڵەمێکی ئەدیبانە و شیرین بوو کە ئاڵۆزترین تیۆرییەکانی شانۆی بە زمانێکی هێندە سادە و پاراو شیدەکردەوە کە خوێنەر چێژی لێ دەبینی. ئەو وەک مامۆستایەکی دڵسۆز، دەستی خوێنەری دەگرت و لە کوچە و کۆڵانەکانی یۆنانی کۆن و شانۆکانی شکسپیرەوە، دەیبرد بۆ سەر تەختەی شانۆی کوردی و پێی دەوت: “ئەمەیە هونەرەکە، ئێوەش دەتوانن بیکەن.” پڕۆژەیەکی ڕۆشنگەریی کە خزمەتی پێ بکەن.
حەمەکەریم هەورامی تەنها بە نووسین سنووردار نەبوو. ئەو یەکێک بوو لە دامەزرێنەرانی یەکێتیی نووسەرانی کورد و کۆڕی زانیاری کورد، دوو دامەزراوەی گرنگ کە ڕۆڵێکی مێژوویییان لە پاراستن و گەشەپێدانی زمان و ئەدەبی کوردیدا بینی. هەڵبژاردنی وەک یەکەم سەرۆکی یەکێتیی نووسەران لە ساڵی ١٩٧١، بەڵگەی متمانە و ڕێزی گەورەی نووسەرانی ئەو سەردەمە بوو بۆ کەسایەتی و تواناکانی.
ژیانی ئەو، بەتایبەتی دوای خانەنشینبوونی، بووە نموونەی باڵای خۆتەرخانکردنە بۆ وشە. ئەو ژوورەکەی خۆی کردە قەڵایەکی مەعریفی، وەک فەقێیەکی بەردەوامی ڕێگای ئەدەبیات، لە خوێندنەوە و نووسین دانەبڕا. ئەو چەندین پەرتووکەی کە وەک یادگار لەدوای خۆی بەجێی هێشتوون، چەندین چرای پرشنگدارن کە بۆ هەمیشە ڕێگای نەوەکانی داهاتوو ڕووناک دەکەنەوە. لە کۆتاییدا، کاتێک ئەمڕۆ سەیری هەر شانۆکارێکی کورد، هەر خوێندکارێکی بەشی شانۆ، یان هەر نووسەرێکی گەنج دەکەین کە خەون بە نووسینی شانۆگەرییەوە دەبینێت، دەبێت بزانین کە هەموومان قەرزاری ئەو پیاوەین. حەمەکەریم هەورامی تەنها نووسەرێک نەبوو، بەڵکو ئەو باوکە ڕۆحییە بوو کە شانۆی کوردی لە بێلانەیی ڕزگار کرد و ناسنامە و پێناسەی پێ بەخشی. ئەو لە “گوڵپ”ـی بچووکەوە، گوڵێکی گەشی بۆ هەموو کوردستان چاند کە بۆنی خۆشی تا هەتایە لەناو باخچەی ئەدەبی کوردیدا دەمێنێتەوە. ناوی ئەو، وەک پاڵەوانێکی ئەفسانەیی، لە لاپەڕەکانی مێژووی شانۆی کوردیدا بە پیتی زێڕین نووسراوەتەوە و چرایەکی داگیرساندووە کە هیچ کاتێک، تەنانەت بەهێزترین ڕەشەباش، ناتوانێت بیکوژێنێتەوە.