سەردار ئەکرەم/ بەریتانیا
لە قۆناغێکی هەستیار و پڕ لە هەژانی مێژووی ئەورووپادا، کاتێک کۆمەڵگەکان لە نێوان بەرداشی جەنگە وێرانکەرەکان و گۆڕانکارییە سیاسییە بنەڕەتییەکاندا بوون، دیدگایەکی نوێ بۆ هونەر سەری هەڵدا کە پێی وابوو شانۆ نابێت تەنها کایەیەک بێت بۆ سەرگەرمی و کات بەسەربردن، بەڵکو دەبێت وەک چەکێکی کاریگەر و ئامرازێکی هۆشیارکەرەوە بۆ هاندانی کۆمەڵگە بەرەو گۆڕانکاری بەکاربهێنرێت. ئەم تێڕوانینە شۆڕشگێڕانەیە لە کار و ئەندێشەکانی ئێروین پیسکاتۆردا بەرجەستە بوو، ئەو شانۆکارە ئەڵمانییەی کە بە داهێنانە تیۆری و پراکتیکییەکانی، ڕووی جیهانی شانۆی بۆ هەمیشە گۆڕی و بناغەی ئەوەی دانا کە ئەمڕۆ بە شانۆی سیاسی دەیناسین.ئێروین پیسکاتۆر کە لە نێوان ساڵانی ١٨٩٣ بۆ ١٩٦٦ ژیاوە، وەک یەکێک لە کاریگەرترین دەرهێنەرانی سەدەی بیستەم تەماشا دەکرێت. ئەزموونی بەشداری لە جەنگی جیهانی یەکەمدا خاڵێکی وەرچەرخانی بنەڕەتی بوو لە ژیانیدا، چونکە ئەو وێرانکاری و ململانێیانەی لە نزیکەوە بینی، تێڕوانینی ئەویان بۆ سیاسەت و پێکهاتەی کۆمەڵگە بە تەواوی گۆڕی. لە نێوان ساڵانی ١٩١٥ بۆ ١٩٦٠، پیسکاتۆر توانی شێوازێکی نوێ لە شانۆ دابهێنێت کە تێیدا هونەر و سیاسەت بە شێوەیەکی سیستماتیک ئاوێتە دەبن، هەر ئەمەش وای کردووە کە مێژوونووسانی هونەر نازناوی “باوکی شانۆی سیاسی” بەسەردا ببڕن.چەمکی شانۆی سیاسی لای پیسکاتۆر لە ڕەهەندێکی قووڵتر لە تەنها نیشاندانی بابەتە سیاسییەکان دەبینرایەوە. ئەو پێی وابوو ئەرکی سەرەکی شانۆ بریتییە لە بەرزکردنەوەی ئاستی هۆشیاری کۆمەڵایەتی، بە جۆرێک کە بینەر تەنها وەک چاودێرێکی بێدەنگ نەمێنێتەوە، بەڵکو لە کێشە بنەڕەتییەکانی دەوروبەری ورد بێتەوە و دوای بینینی نمایشەکە، بە ئیرادەیەکی بەهێزەوە بۆ گۆڕانکاری بگەڕێتەوە ناو کۆمەڵگە. ئەم جۆرە لە شانۆ هەوڵی دەدا نایەکسانییەکان و چۆنیەتی دابەشبوونی دەسەڵات و سامان ئاشکرا بکات و بە وردی تیشک بخاتە سەر ململانێی چینایەتی و پەیوەندییە ئاڵۆزەکانی نێوان کرێکار و خاوەن کارخانەکان.ئەم دیدگایە بە تەواوی جیاواز بوو لەو شانۆ باوەی کە لەو سەردەمەدا باڵادەست بوو. شانۆی کلاسیکی زۆرجار وەک کایەیەکی خۆشگوزەرانی بۆ چینی دەوڵەمەند و ئەرستۆکرات دەبینرا، کە زیاتر باسی لە چیرۆکە ئەویندارییەکان و ململانێ تاکەکەسییەکان دەکرد بەبێ ئەوەی هیچ پەیامێکی قووڵی کۆمەڵایەتی یان سیاسی هەڵگرتبێت. لە بەرامبەردا، پیسکاتۆر دەیویست شانۆ بخاتە خزمەت چینی کرێکار و کەمدەرامەت، تا ببێتە شوێنێک بۆ گفتوگۆی گشتی و تێگەیشتن لە ڕووداوە سیاسییەکانی ڕۆژانە.یەکێک لە لایەنە هەرە دیارەکانی داهێنانەکانی پیسکاتۆر، بەکارهێنانی تەکنەلۆژیای نوێ بوو لەسەر تەختەی شانۆ. ئەو یەکەمین دەرهێنەر بوو کە فیلم و پرۆجەکتەری بە شێوەیەکی بەرفراوان بەکارهێنا بۆ ئەوەی کۆنتێکستی مێژوویی و ئامارە ئابوورییەکان نیشانی بینەر بدات و ڕووداوەکانی ناو شانۆکە بە ڕاستییەکانی دەرەوە ببەستێتەوە. هەروەها بە بەکارهێنانی دەنگی کارخانەکان و میوزیکی شۆڕشگێڕانە، کەشوهەوایەکی ڕاستەقینەی بۆ نمایشەکانی دروست دەکرد. ستەیجەکانی ئەو تەنها دیزاینێکی سادە نەبوون، بەڵکو لە چەندین ئاست و پلەی جیاواز پێکهاتبوون کە ڕێگەیان دەدا چەندین بابەتی جیاواز لە یەک کاتدا نمایش بکرێن، ئەمەش وێنەیەکی گشتگیرتری لە ڕووداوەکان دەخستە ڕوو.پیسکاتۆر هەروەها پێشەنگ بوو لە پەرەپێدانی “شانۆی دۆکیومێنتاری”، کە تێیدا داتا و زانیارییە ڕاستەقینەکان، بەڵگەنامە و ڕۆژنامەکان و ئامارەکانی بێکاری و هەژاری وەک بەشێکی سەرەکی لە دەقە شانۆییەکان بەکاردەهاتن. یەکێک لە کارە هەرە ناودارەکانی بە ناوی “هوپلا، ئێمە زیندووین!” کە لە ساڵی ١٩٢٧ نمایشکرا، چیرۆکی ئەو نەوەیەی دەگێڕایەوە کە لە جەنگ ڕزگاریان ببوو بەڵام نەیاندەتوانی خۆیان لەگەڵ ژیانی نوێدا بگونجێنن. ئەم بەرهەمە بە بەکارهێنانی تەکنیکی فیلم و پرۆجەکتەر، توانی بە قووڵی ئاستەنگە دەروونی و کۆمەڵایەتییەکانی ئەو سەردەمە بەرجەستە بکات.کاریگەرییەکانی پیسکاتۆر تەنها لە سنووری ئەڵمانیادا نەمایەوە، بەڵکو کاریگەرییەکی گەورەی لەسەر بێرتوڵت برێشت هەبوو، کە دواتر چەمکی “نامۆبوون”ی لەسەر بنەمای ئەزموونەکانی پیسکاتۆر پەرەپێدا. دوای کۆچکردنی بۆ ئەمریکا، بیرۆکەکانی پیسکاتۆر بوونە هەوێنی گەشەسەندنی شانۆی کۆمەڵایەتی لە نیویۆڕک و دروستبوونی کۆمەڵگەی تیاتری کرێکاران. هەر ئەم کاریگەرییە قووڵە وای کرد کە نازییەکان لە ساڵی ١٩٣٣دا، کارەکانی قەدەغە بکەن و شانۆکانی دابخەن، کە ئەمەش بەڵگەیەکی ڕوون بوو لەسەر ترس و لەرزی دەسەڵاتی دیکتاتۆری لەو هێزە هۆشیارکەرەوەیەی کە لە هونەرەکەیدا هەبوو.ئەگەرچی پیسکاتۆر لە کارەکانیدا زۆرجار تووشی قەیرانی دارایی دەبوو بەهۆی نەبوونی پشتگیری حکومی و هەرزانی نرخی بلیتەکان بۆ چینی کرێکار، بەڵام میراتەکەی تا ئەمڕۆش بە زیندوویی ماوەتەوە. ئێستا زۆربەی شانۆخانەکانی جیهان تەکنیکەکانی ئەو وەک شاشەی LED و پرۆجەکتەرە دیجیتاڵییەکان بەکاردەهێنن و هەوڵ دەدەن بینەر وەک بەشداربووێکی چالاک ببینن. کاریگەرییەکانی ئەو تەنها لە شانۆدا قەتیس نەماوە، بەڵکو گەیشتووەتە ناو کایەکانی فیلمی سیاسی، بەرنامە دۆکیومێنتارییەکان و تەنانەت چالاکییە مەدەنییەکانیش.بێگومان کارەکانی پیسکاتۆر بێ ڕەخنە نەبوون؛ هەندێک پێیان وابوو شانۆکانی زۆر ئایدۆلۆژین و لایەنی سۆزییان فەرامۆش کردووە، یان تەکنەلۆژیا جێگەی هەستی مرۆیی گرتووەتەوە. بەڵام لەگەڵ هەموو ئەمانەشدا، هونەرمەندانی ئەمڕۆ دەتوانن وانەی گەورە لەو فێر ببن، بەتایبەتی لە چۆنیەتی بەکارهێنانی هونەر وەک ئامرازێک بۆ داکۆکیکردن لە کێشە کۆمەڵایەتییەکان و بەکارهێنانی میدیای جۆراوجۆر بۆ گەیاندنی پەیامەکان.لە کۆتاییدا، ئێروین پیسکاتۆر سەلماندی کە هونەر دەتوانێت زۆر زیاتر بێت لە تەنها سەرگەرمی؛ ئەو دەریخست کە هونەر دەتوانێت هۆشیاری بەرز بکاتەوە، نایەکسانییەکان ئاشکرا بکات و پەیوەندییەکی توندوتۆڵ لە نێوان داهێنان و ژیانی ڕۆژانەی خەڵکدا دروست بکات. ئەگەرچی سەردەمەکە گۆڕاوە، بەڵام لەم چەرخی ئینتەرنێت و میدیای کۆمەڵایەتییەدا، پەیامەکەی پیسکاتۆر گرنگترە لە هەر کاتێکی دیکە، چونکە هێشتا هونەر و هونەرمەند ڕۆڵێکی سەرەکییان هەیە لە دروستکردنی کۆمەڵگەیەکی دادپەروەرتر و یەکسانتردا.