ئاریان دەرگەڵەیی – هەولێر
ڕەخنەگری هونەری دۆعا ئەبوسەعدە لە تازەترین توێژینەوەی خۆیدا كە لە هونەرمەند فایق ڕەسووڵ نووسیویەتی خوێندنەوەیەكی ئەدەبی ڕەخنەگرانەی كردووە بۆ ئەزموونی هونەرمەندێك كە گرەو لەسەر پرسیارەكە دەكات نەك وەڵامەكە.
لە بەرهەمەكانی فایق ڕەسووڵدا مانا بە یەك جار دەرناكەوێت، بەڵكو بە دوودڵی پێشڕەوی دەكات، وەك ڕووناكییەكی شەرمن كە لە تاریكی یادەوەرییەوە سەر هەڵدەدات.
لێرەدا تابلۆكە بەڵێنی جوانی نییە، بەڵكو تاقیكردنەوەی توانای بەرگەگرتنە و چاوخشاندنە بۆ بۆشایی بەبێ پەلە.
فایق ڕەسووڵ خۆی وەك هونەرمەندێك نیشان نادات كە بەدوای ڕازیكردندا دەگەڕێت، بەڵكو وەك هونەرمەندێك كە سنووری ئەگەری بینراو تاقی دەكاتەوە. تابلۆكانی ئەوەندە پێشوازی لە بینەر ناكەن، ئەوەندەی لە دۆخێكی پرسیاركردندا دایاندەنێن، وەك ئەوەی چوونە ژوورەوەیان مەرجدار بێت لەسەر قبووڵكردنی دڵەڕاوكێ.
لە ساتەوەختی یەكەمەوە تێدەگەین كە ئێمە ڕووبەڕووی ئەزموونێك دەبینەوە كە پشت بە سادەیی نابەستێت، هەروەها پشت بە سەرسوڕمان نابەستێت، بەڵكو بە شێوەیەكی بەردەوام بەرەو بوارێكی ناسكتر و ئاڵۆزتر دەڕوات؛ ئەو ناوچەیەی مانا پێش تەواوبوونی.
ئەزموونی فایق ڕەسووڵ لەسەر كەمكردنەوەی ڕەنگاوڕەنگی توند دامەزراوە كە نزیكە لە پابەندبوونێكی ئەخلاقی نەك هەڵبژاردنێكی جوانكاری. ڕەش و سپی تەنیا دوو توخمێكی فەرمی نین، بەڵكو دوو هەڵوێستی دژ بەیەكن لەسەر بوون.
بەڵام ئەم دژایەتییە وەك دووانەییەكی ململانێی تەقلیدی پێشكەش ناكرێ، بەڵكو وەك پەیوەندییەكی ناهاوسەنگ، كە سپی وەك بۆشایییەكی فراوان زاڵە، لەكاتێكدا ڕەش وەك جەماوەرێكی بەرگریكار چڕ دەبێتەوە كە هەوڵ دەدات خۆی لەناو ئەم فراوانییەدا جێگیر بكات. لێرەدا هونەرمەند خاڵی ئاماژەیەكی ئاسوودە پێشكەش بە بینەر ناكات، بەڵكو لە نێوان پڕبوون و نەبوونیدا بە هەڵواسراویی دەیانهێڵێتەوە.
بەڵام ئەو پرسیارە گرینگەی كە ئەم ئەزموونە دەیخاتە ڕوو ئەوەیە:
تا چەند ئەم كەمكردنەوە وەك بەرهەمێكی واتاسازی دەمێنێتەوە، نەك شێوازێكی خۆبەخۆ؟ پێداگری نزیكەی ڕەها لەسەر ڕەش و سپی، سەرەڕای ئەو شوناسە بینراوە ڕوونەی كە پێشكەشی دەكات، پڕۆژەی هونەری دەخاتە بەر تاقیكردنەوەی بەردەوامی.
سەرەڕای ئەوەش پێدەچێت فائق ڕەسووڵ ئاگاداری ئەم مەترسییە بێت و قبووڵی بكات و تەنانەت دەیكاتە بەشێك لە پێكهاتەی كارەكەی، وەك ئەوەی دووبارەبوونەوە خۆی ببێتە ئامرازێك بۆ پشكنین نەك لاوازی.
ئەم هەڵبژاردنە جوانیناسییە ناتوانرێت لە ژیاننامەی هونەرمەند جیا بكرێتەوە، نەك وەك مادەی گێڕانەوە، بەڵكو وەك پاشخانێكی وجودی. ئەو دەربەدەرییەی كە دوای جێهێشتنی عێراق و نیشتەجێبوونی لە ڤیەننا ئەزموونی كرد، نەبووە تەوەرێكی ڕاستەوخۆ لە كارەكانیدا، بەڵكو بووە بە دەوڵەتێكی شاراوە، كە لە گرژی بەردەوامی نێوان جەماوەر و بۆشاییدا، لە نێوان ئارەزووی دەركەوتن و ترسی تەواوبووندا دەركەوتووە.
نەمانی فۆڕمی ئاشكرای مرۆیی ئاماژەیە بۆ نەبوونی، بەڵكو گۆڕینی بۆ شوێنەواری، وزەیەكی شاراوە، زیاتر لەوەی بینراوە هەستی پێدەكرێت.
لەم چوارچێوەیەدا ئەبستراكت لە كارەكانی فائق ڕەسووڵدا نزیكتر لە یادەوەرییەكی پاككراوە لە وردەكارییەكان دەردەكەوێت.
پیت و نیشانە و دێڕەكان كە لە پاشماوەی نووسین لەسەر دیوارێكی جێهێڵراو دەچن، وەك هێمای شیكردنەوە ناخرێنەڕوو، بەڵكو وەك بەڵگەی كردەوەیەكی قسەكردنی تەواونەكراو پێشكەش ناكرێن. زمان نین، بەڵكو ئاسەواری زمانن و هەم هێزیان و هەم ناسكییان لەوێدایە. لە كاتێكدا ئەم توخمانە قووڵییەكی تێڕامان بە كارەكە دەبەخشن، بەڵام لە هەمان كاتدا لە بینەر دووری دەخەنەوە كە بەدوای ئاماژەیەكی ڕوون یان گێڕانەوەیەكی بەرجەستەدا دەگەڕێت. ئەو ئیرۆتیزمەی كە كارەكانی ڕەسووڵ دەگرێتەوە، ناڕاستەوخۆیە، وەك وێنەیەك بانگەوازی جەستە ناكات، بەڵكو وەك گرژییەك.
لە یاری نێوان ڕەش و سپی و لە نزیكیی ناتەواو و لە دووری كە ناتوانرێت بسڕدرێتەوە دەردەكەوێت.
بەڵام ئەم ڕەهەندە، هەرچەندە ناسكە، هێشتا لە مەترسیدا دەمێنێتەوە كە ببێتە هەستێكی خولگەیی، بەبێ تەقینەوەیەكی ڕاستەقینە خۆی بەرهەم دەهێنێتەوە، مەگەر بە گۆڕانكارییە ناوخۆییە نوێیەكان بارگاوی نەكرێتەوە.
ڕۆڵی فایك ڕەسووڵ لە دەرەوەی كانڤاسدا ناتوانرێت پشتگوێ بخرێت، وەك هونەرمەندێك كە ڕۆڵێكی ڕۆشنبیری كاریگەرانەی لە دیمەنی هونەری نەمسادا بینیوە لە ڕێگەی بەڕێوەبردنی “گەلەری بچووك” لە ڤیەنا بۆ چەندین ساڵ.
بەڵام ئەم ئەزموونە دامەزراوەییە، هەرچەندە گرنگە، پرسیارێكی زیادە دەوروژێنێت:
ئەم ڕۆڵە تا چەند كاریگەری لەسەر توندی پڕۆژە هونەریەكەی هەبووە؟
ئایا هۆشیارییەكی فراوانتری بۆ كۆنتێكست زیاد كرد، یان جۆرێك لە هاوسەنگیی وریانەی سەپاند؟
پرسیارێك كە بە كراوەیی دەمێنێتەوە، هەروەكچۆن بەرهەمەكانی خۆیان بە كراوەیی دەمێننەوە.
لە كۆتاییدا ناتوانرێت ئەزموونی فایق ڕەسووڵ وەك تەواو و داخراو سەیر بكرێت. پڕۆژەیەكی دڵەڕاوكێیە، بە ئەنقەست دوودڵییە، پێی باشترە لە لێواردا بوەستێت نەك لە پەناگەیەكی سەلامەتدا نیشتەجێ بێت. لەمدا هونەرێك دەخاتە ڕوو كە هیچ دڵنیایییەك پێشكەش ناكات، هەوڵی هێوركردنەوەی چاو نادات، بەڵكو ناچاری دەكات كە چاوێك بە پەیوەندییەكەی لەگەڵ وێنە و بۆشایی و نەبوونیدا بچێتەوە.
هێزی فایق ڕەسووڵ لە پێدانی وەڵامی بینراوی یەكلاكەرەوەدا نییە، بەڵكو لە پێداگرییەكەیدایە لەسەر ئەوەی پرسیارەكە بە كراوەیی بهێڵێتەوە.
ئەمەش ڕێك ئەوەیە كە بەهای خۆی بە ئەزموونەكەی دەبەخشێت لە سەردەمێكدا كە هونەر مەیلی بەرەو بەكارهێنانی خێرا هەیە: كە كارە هونەرییەكان فەزایەك بێت بۆ بیركردنەوە، نەك بەرهەمهێنەری خۆڕازیبوون.