سەردار ئەکرەم/ بەریتانیا
شکاندنی جەستە و نەبەزینی ڕۆح فەلسەفەی خۆڕاگری لە ڕۆمانی “پیرەمێرد و زەریا”ڕۆمانی “پیرەمێرد و زەریا”ی نووسەری ئەمریکی و براوەی خەڵاتی نۆبڵ، ئێرنێست هێمینگوای، تەنها چیرۆکێکی سادەی ماسیگرێک نییە کە لەگەڵ ماسییەکی گەورەدا دەکەوێتە خەباتێکی سەختەوە، بەڵکوو مانیفێستێکی فەلسەفییە بۆ سروشتی مرۆڤ و خۆڕاگرییەکەی لەبەردەم نەهامەتییەکاندا . لەناو ئەم شاکارە کورتەدا، ڕستەیەکی بنچینەیی هەیە کە وەک کلیلێک بۆ تێگەیشتن لە تەواوی پەیامی ڕۆمانەکە کار دەکات، ئەویش ئەمەیە
“مرۆڤ بۆ ئەوە نەخوڵقاوە ببەزێت. ئەشێت تێک بشکێت، بەڵام هەرگیز نابەزێت” ئەم قسەیە، کە لە زاری سانتیاگۆی پیرەمێردەوە دەردەچێت، جیاوازییەکی قووڵ لە نێوان دوو چەمکی سەرەکیدا دەکات: تێکشکاندن (Destroyed) و بەزین (Defeated). تێکشکاندن لێرەدا ئاماژەیە بۆ زیانی جەستەیی، لەدەستدانی ماددی، یان تەنانەت مردن. سانتیاگۆ لە کۆتایی چیرۆکەکەدا بە جەستەیەکی ماندوو و دەستێکی بریندارەوە دەگەڕێتەوە، ماسییە گەورەکەی (ماریلین) کە خەباتی لەگەڵدا کردووە، لەلایەن کوسەکانەوە دەخورێت و تەنها ئێسکەپەیکەرەکەی دەمێنێتەوە. بەم پێیە، لە ڕووی ماددی و جەستەییەوە، پیرەمێردەکە تێکشکاوە .بەڵام، بەزین چەمکێکی ڕۆحی و ناوەکییە. بەزین بریتییە لە ملکەچکردنی ئیرادە، لەدەستدانی کەرامەت، یان وازهێنان لە خەبات. سەرەڕای هەموو ئەو زیانانەی کە بەر جەستە و کەشتییەکەی کەوتوون، سانتیاگۆ هەرگیز لەناو دڵیدا دان بە دۆڕاندندا نانێت. ئەو هەموو هێز و توانایەکی خۆی بەکارهێنا بۆ ڕاوکردنی ماسییەکە و دواتر بۆ پاراستنی لە کوسەکان. ئەو خەباتەی کرد، نەک بۆ ئەنجامەکەی، بەڵکوو بۆ شەرەفی خەباتکردنەکە خۆی .
بۆیە پەیامی نووسەر مەبەستی سەرەکی هێمینگوای لەم ڕۆمانەدا، کە زۆرجار وەک نموونەی فەلسەفەی “ڕێز و شەرەف لەژێر فشاردا” (Grace Under Pressure) دادەنرێت، ئەوەیە کە نرخی مرۆڤ لە ئەنجامی کارەکانیدا نییە، بەڵکوو لەو ئیرادە و پێداگرییەدایە کە بۆ گەیشتن بە ئامانجەکانی نیشانی دەدات. سانتیاگۆ دەزانێت کە ماریلینەکە لە توانای ئەو گەورەترە، بەڵام ئەم زانیارییە نایوەستێنێت. ئەو بەردەوام دەبێت لە خەباتکردن، چونکە ئەمە سروشتی مرۆڤە: خەباتکردن دژی ئەو هێزانەی کە لە خۆی گەورەترن، چ هێزی سروشت بن یان هێزی بەدبەختی .ڕۆمانەکە بە شێوەیەکی گشتی پەیامی خۆڕاگری مرۆڤ دەگەیەنێت. هێمینگوای دەڵێت کە ژیان پڕە لە ئازار و شکست، بەڵام ئەوەی کە مرۆڤ لە بوونەوەرەکانی دیکە جیا دەکاتەوە، توانایەتی بۆ دووبارە هەستانەوە و پاراستنی کەرامەتی خۆی. تەنانەت کاتێک سانتیاگۆ دەگەڕێتەوە و ماسییەکەی تەنها ئێسکە، ئەو سەرکەوتوو بووە لە پاراستنی ئیرادەی خۆیدا. ئەو بەزێنراو نییە، چونکە هەرگیز وازی نەهێنا .سیمبولی کوسەکان و ماریلینەکە سیمبولی ئامانجە گەورە و شایستەکانە، ئەو خەونانەی کە مرۆڤ هەوڵ بۆ بەدەستهێنانیان دەدات. خەباتکردن لەگەڵ ماریلینەکەدا سیمبولی بەدیهێنانی ئەو ئامانجەیە. بەڵام کوسەکان، کە دواتر دێن و ماسییەکە دەخۆن، سیمبولی ئەو هێزە دەرەکییانەن کە مرۆڤ ناتوانێت کۆنترۆڵیان بکات، وەک بەدبەختی، پیری، یان ئەو ڕووداوانەی کە دەستکەوتەکانی مرۆڤ دەشێوێنن. سەرەڕای ئەوەی کوسەکان دەستکەوتە ماددییەکەی سانتیاگۆ دەخۆن، ناتوانن ئەو ئەزموون و شانازییە ناوەکییەی لێ بسێننەوە کە لە خەباتەکەدا بەدەستی هێناوە .لێرەدا، “پیرەمێرد و زەریا” وانەیەکمان فێر دەکات کە سەرکەوتنی ڕاستەقینە لەناو دڵ و ڕۆحی مرۆڤدایە. تێکشکاندن بەشێکە لە ژیان، بەڵام بەزین هەڵبژاردنێکە. هێمینگوای لە ڕێگەی سانتیاگۆوە دەمانگەیەنێتە ئەو باوەڕەی کە تا ئەو کاتەی مرۆڤ ئیرادەی خۆی نەبەزێنێت، تەنانەت لەناو گەورەترین شکستەکانیشدا، هێشتا سەرکەوتووە. ئەمە پەیامێکی هەمیشەییە کە وای کردووە ئەم ڕۆمانە وەک یەکێک لە گرنگترین دەقەکانی ئەدەبیاتی جیهان بمێنێتەوە.