سەردار ئەکرەم/ بەریتانیا
مرۆڤ، سەرسووڕهێنەرترین و ترسناکترین دیاردەی گەردوون لەناو گەنجینەی شانۆنامە کلاسیکییەکانی یۆناندا، ڕستەیەک هەیە کە وەک چرایەکی فەلسەفی لە مێژووی مرۆڤایەتیدا دەدرەوشێتەوە. ئەو ڕستەیە، کە بە شێوەیەکی باو بە “گۆرانیی مرۆڤ”ی سۆفۆکلیس لە شانۆیی “ئەنتیگۆنە”دا ناسراوە، بەڵام وەک خوێنەرێکی شانۆییەکان، لە دەقێکی تریشدا بە هەمان کاریگەرییەوە دەردەکەوێت: “شتەسەیروسەمەرەکانی دونیازۆرن، بەڵام مرۆڤ لە هەموویان سەیرو سەمەرەترە” . ئەم ڕستەیە، کە لە شانۆیی “ئەڤگینیا لە ئۆلیس”ی یوریپیدسیشدا دەنگ دەداتەوە، تەنها ستایشێکی سادە نییە بۆ مرۆڤ، بەڵکوو لێکۆڵینەوەیەکی قووڵە لەسەر دووفاقیی سرووشتی مرۆڤ و ئەو هێزە بێسنوورەی کە هەڵگریەتی.لێرەدا ڕەگ و ڕیشەی فەلسەفی”دینۆتێرۆن” و دووڕوویی ماناکەی بۆ تێگەیشتن لە قووڵایی ئەم وتەیە، پێویستە بگەڕێینەوە بۆ وشە ڕەسەنە یۆنانییەکە. وشەی “سەیروسەمەرە” (Wonderful) لە وەرگێڕانەکاندا، لە بنەڕەتدا لە وشەی یۆنانیی (deinoteron) وەرگیراوە، کە وشەیەکی فرەمانایە و دوو ڕەهەندی سەرەکی هەیە . لە لایەک، بە واتای “سەرسووڕهێنەر”، “زیرەک”، “بەتوانا” و “فۆرمیدابڵ” دێت، کە ئاماژەیە بۆ توانای مرۆڤ لەسەر داهێنان، زاڵبوون بەسەر سرووشتدا، و دروستکردنی شارستانییەت. لە لایەکی ترەوە، هەمان وشە بە واتای “ترسناک”، “مەترسیدار” و “تێکدەر” دێت. ئەم دووڕووییە لە مانادا، کڕۆکی فەلسەفەی شانۆییە کلاسیکییەکان پێکدەهێنێت و پرسیارێکی بنەڕەتی دەورووژێنێت: ئایا مرۆڤ بەهۆی زیرەکییەکەیەوە شایەنی ستایشە، یان بەهۆی توانای تێکدانییەوە جێگەی ترسە؟یوریپیدس، کە بە شێوەیەکی گشتی بە ڕەخنەگرێکی تووندتری کۆمەڵگا دادەنرێت لە سۆفۆکلیس، لە شانۆیی “ئەڤگینیا لە ئۆلیس”دا ئەم ڕستەیە بەکار دەهێنێت بۆ وەسفکردنی ئەو بڕیارە قورس و دژوارانەی کە مرۆڤەکان دەیدەن. لەم شانۆییەدا، ئاگامێمنۆن ناچارە کچەکەی، ئەڤگینیا، بکاتە قوربانی بۆ ئەوەی کەشتییەکان بتوانن بەرەو ترۆیا بڕۆن. ئەم کردارە، کە بەرزترین ئاستی توانای مرۆڤە بۆ بڕیاردان و قوربانیدان لە پێناوی ئامانجێکی گەورەدا (سەرسووڕهێنەر)، لە هەمان کاتدا دڕندانەترین و ترسناکترین کرداریشە (ترسناک). لێرەدا، مرۆڤ وەک بوونەوەرێک دەردەکەوێت کە دەتوانێت یاساکانی سرووشت و تەنانەت یاساکانی خوداوەندیش تێکبشکێنێت، بەڵام بە تێچوویەکی زۆر گران .
ئەگەر ئەم ڕستەیە لە چوارچێوەی ڕۆژنامەوانیی هاوچەرخدا لێکبدەینەوە، دەبینین کە هێشتا بە زیندوویی ماوەتەوە. مرۆڤی سەردەم، بە تەکنەلۆژیا و زانستەکەیەوە، گەیشتووەتە ئاستێک کە لە خەیاڵی یۆنانییە کۆنەکاندا نەدەهات. ئێمە توانیمان نەخۆشییە کوشندەکان بنبڕ بکەین، گەردوون بپشکنین، و جیهان بە یەکەوە ببەستینەوە. ئەمە لایەنی “سەرسووڕهێنەر”ی مرۆڤە. بەڵام لە هەمان کاتدا، مرۆڤی هاوچەرخ خاوەنی چەکی ئەتۆمی، قەیرانی ژینگەیی، و سیستەمی ئابوورییەکە کە نایەکسانییەکی زۆری دروست کردووە. ئەمە لایەنی “ترسناک”ی مرۆڤە، ئەو توانایەی کە بۆ لەناوبردنی خۆی و هەسارەکەی هەیەتی.لە کۆتاییدا، وتەکەی یوریپیدس بانگەوازێکە بۆ هۆشیاری. مرۆڤ سەرسوڕهێنەرترین دیاردەیە، نەک تەنها بەهۆی دەستکەوتەکانی، بەڵکوو بەهۆی ئەو هەڵبژاردە ئەخلاقییە بەردەوامانەی کە لەبەردەمیدایە. ئەو توانایەی کە مرۆڤ هەیەتی بۆ دروستکردن و تێکدان، وای لێ دەکات کە هەمیشە لە لووتکەی سەرسووڕهێنان و ترسدا بێت. ئەرکی ئێمەیە، وەک مرۆڤی ئەم سەردەمە، کە بڕیار بدەین کام لەم دوو ڕەهەندە زاڵ بێت بەسەر چارەنووسماندا.