ئاریان دەرگەڵەیی – هەولێر
تانیا ڕەشید، ئەو فۆتۆگرافەرە كوردەی لەدایكبووی شاری سلێمانییە، نوێنەرایەتیی كەیسێكی ناوازەی هونەری دەكات كە ئەزموونی مێژوویی ناسنامەی كوردی و ئەزموونی دەربەدەری و كۆچ و دیدێكی هونەری هاوچەرخ لە ئەبستراكسیۆنی واقیعییەوە تا پۆرترێتی ڕەمزی تێكەڵ دەكات. كارەكانی لە چوارچێوەی ژینگەیەكی دووانەدا گەشە دەكەن: ڕەگ و ڕیشەی كولتووری لە كوردستان و ئەزموونی ڕۆژئاوایی لە ڤیەننا. ئەم توێژینەوەیە ئامانجی شیكردنەوەی كارەكانی لە ڕوانگەیەكی ڕەخنەیی بینراوەوە و نیشاندانی بەشداریكردنی لە هونەری هاوچەرخی كوردیدا.
عەباس عەبدولڕەزاق گەورە نووسەری كورد لە تازەترین توێژینەوەی خۆیدا كە لە سەر خانمە فۆتۆگراف نووسیویەتی باسی لە ژیاننامە و پاشخانی كولتووری ئەو خانمە كردووە
تانیا لە شاری سلێمانی لە بنەماڵەیەكی خوێندەوار لەدایك بووە؛ باوكی، غەفور ڕەشید داراغا، نووسەر و فۆتۆگرافەر و چالاكوانی سیاسی بووە، ئەمەش لە تەمەنی گەنجیەوە ژینگەیەكی هاندەری بۆ هونەرە بینراوەكانی بۆ دابین كردووە. گەشەسەندنی سەرەتایی ئەو بریتی بوو لە كارلێكی ڕاستەوخۆ لەگەڵ كامێرا و ئەرشیفی خێزان و ژینگەی فیكری. دوای مردنی باوكی و ئاوارەبوونی خێزانەكە بەهۆی بارودۆخی سیاسییەوە، تانیا ڕووی لە ئێران و پاشان نەمسا كرد و، ساڵی ١٩٨٧ لە ڤیەننا نیشتەجێ بوو، ئەم ئەزموونەی نامۆیی و كۆچكردن تەوەرێكی سەرەكی لە كارەكانیدا پێكدەهێنێت، كە ڕەنگدانەوەی پەیوەندی نێوان شوێن و یادەوەری و شوناسە.
شێوازی هونەری و تایبەتمەندییەكانی
ئەبستراكتكردنی واقیع
یەكێك لە تایبەتمەندییە دیارەكانی كارەكانی تانیا توانای دەرهێنانی ئەبستراكت لە وردەكارییەكانی ڕۆژانەیە: دیوارە لەت و ڕووتەكان، ڕووكارە وێرانەكان، شكاندنی ڕووناكی لەسەر ئاو و تەنانەت فەزای ڕووناكی لە بیناكانی ناوەوە. ئەم تەكنیكە لێكدانەوەی نوێ بۆ ئاشناكان دەخاتە بەردەم بینەران، كە شتە ڕۆژانەكان دەگۆڕدرێن بۆ ئامرازی بینراو كە پڕن لە هێما و بەهای جوانكاری.
تاك لەناو بەكۆمەڵدا
تانیا لە پۆرترێتەكانیدا سەرنجی لەسەر بەشە تایبەتەكانی دەموچاو یان جەستەیە: چاوێك، دەستێك، سێبەرێك. ئەم ڕێبازە تیشك دەخاتە سەر تاكایەتی لە چوارچێوەی ناسنامەی پارچەپارچەدا، بە تایبەت لە نێوان كۆچبەراندا، و وێنەكان دەگۆڕێت بۆ ئەزموونێكی یەكتربڕین لە نێوان نەبوون و ئامادەبووندا. ڕووناكی و سێبەر وەك توخمێكی بوونگەرایی
لە كارەكانیدا ڕووناكی تەنیا ئامرازێكی وێنەیی نییە، بەڵكو توخمێكی چەمكییە كە هێمای پەیوەندی نێوان ناوەوە و دەرەوە، نێوان پاراستن و بەركەوتن، نێوان ڕابردوو و ئێستایە. وێنەكانی وەك “پەنجەرەیەك لەسەر هەوای دوور داخراوە” یان “سەقفێكی نزم. ئاسمانێكی بەرز” بە ڕوونی ئەم دیدە ڕەنگ دەدەنەوە.
ڕەنگ و پێكهاتە وەك ئامرازی دەربڕین
ڕەنگە چڕەكانی وەك سوور لە كارەكانیدا تەنها هێمای سۆزداری نین، بەڵكو ئامرازن بۆ ئاشكراكردنی برینەكان و مێژووی كەسی و بەكۆمەڵ. پێكهاتە، چ لە دیواردا بێت، چ لە جل و بەرگدا بێت، یان لە ڕووی سروشتیدا، نوێنەرایەتی یادەوەرییەكی بینراوی كات و شوێن دەكات.
تەوەرە ناوەندییەكان
ناسنامە و نامۆیی: كارەكەی بەدواداچوون بۆ پەیوەندی تاك لەگەڵ ژینگەكەی دەكات و چۆن ڕەگ و ڕیشەی كولتووری لە چوارچێوەی دەربەدەری یان نامۆییدا بەردەوام دەبێت. كۆچ و مێژووی كەسی: بەبێ وێناكردنی ڕاستەوخۆی كۆچ، كاریگەرییەكانی لەسەر جەستە و شوێن ئاشكرا دەكات، هەموو وردەكارییەكی ژیانی ڕۆژانە دەگۆڕێت بۆ تۆمارێكی بینراوی ئەزموونی مرۆڤ. ژن و بوون: وێنەكانی ژن لە كارەكانیدا ڕووبەری كۆمەڵایەتی تێدەپەڕێنن و لە ڕێگەی ڕووناكی و سێبەر و پەردە و پێكهاتەوە ڕۆح و بوون دەخەنە ڕوو. شوێن وەك یادەوەری: دیوارەكان، خانووە كۆنەكان، كۆڵانەكان، پەنجەرە ئامرازی گێڕانەوەی بینراون بۆ مێژووی كەسی و بەكۆمەڵ.
نموونەی ڕەخنەیی بەرهەمە هەڵبژێردراوەكان
“بێدەنگی دیواری ژمارە یەك”: دیوار وەك جەستەیەك كە یادەوەرییەكانی نەبوونی هەڵگرتووە، چینە توێكڵەكانی وەك لاپەڕەكانی ئەرشیفێكی بینراو.
“سێبەری ژنێك لە كوچە”: بە گرنگیدان بە جووڵە و سێبەر نەك ڕووخسار، فەزای بیركردنەوە لە ناسنامەی مێینە لە دەربەدەریدا دروست دەكات.
“رێڕەوی كۆچكردن ٢٠١٥”: بەكارهێنانی گۆشەیەكی نزم و پێی منداڵان بۆ نوێنەرایەتیكردنی كاریگەرییەكانی كۆچكردن بەبێ وێناكردنی ڕاستەوخۆ و كارەساتبار.
“شكاندنی ڕەنگی سوور”: ڕەنگ و شكان گوزارشت لە برین و یادەوەری كەسی دەكەن، گڵ و ڕەنگ دەگۆڕن بۆ گێڕانەوەی بینراو.
بەشداری هونەری و هاوچەرخ
تانیا ڕەشید نوێنەرایەتی كەیسێكی ناوازە دەكات لە هونەری هاوچەرخی كوردیدا، هاوسەنگكردنی میراتی كولتووری لەگەڵ داهێنانی هونەریدا.
بەرهەمەكانی ناسنامەی كورد لە ڕەهەندە كۆمەڵایەتی و سیاسییەكانیدا ڕەنگ دەدەنەوە، بەڵام لە ڕوانگەیەكی گشتگیرەوە دەیخەنە ڕوو كە هەر بینەرێك بتوانێت پەیوەندی پێوە بكات. شێوازی ڕەخنەگرانە و ئەبستراكتەكەی دەرگا بۆ تێگەیشتن لە كۆچكردن، دەربەدەری، ڕەگەز و یادەوەری لە ڕێگەی هونەری بینراوی هاوچەرخەوە دەكاتەوە. تانیا ڕەشید تەنیا فۆتۆگرافەر نییە، بەڵكو هونەرمەندێكی بینراوە كە لە ڕێگەی زمانی فۆتۆگرافیەوە ئەزموونە كولتووری و مرۆییەكان بەڵگە دەكات. توانای گۆڕینی ئەزموونەكانی ڕۆژانە بۆ بەرهەمی ڕژاو بە قووڵایی فەلسەفی و ڕەخنەیی، دەیكاتە یەكێك لە گرنگترین فۆتۆگرافەرە كوردەكانی نەوەی هاوچەرخ. كارەكانی وەك پردێك لە نێوان ڕابردوو و ئێستا، ڕۆژهەڵات و ڕۆژئاوا و تاك و كۆمەڵگادا كاردەكات، نوێنەرایەتی مۆدێلێك دەكات بۆ كارلێكی نێوان هونەر و ناسنامە و یادەوەری.