سەردار ئەکرەم/ بەریتانیا
فیلمی “پەڕینەوە لە غوبار” (Crossing the Dust) کە لە ساڵی ٢٠٠٦ لە دەرهێنانی سینەماکاری کورد شەوکەت ئەمین کورکی بەرهەم هێنراوە، یەکێکە لەو بەرهەمە سینەماییە دەگمەنانەی کە بە شێوەیەکی قووڵ و مرۆیی، تابلۆی ژیانی عێراقی پاش ڕووخانی ڕژێمی سەدام حوسێن لە ساڵی ٢٠٠٣ دەکێشێت. ئەم فیلمە، کە خەڵاتی باشترین دەرهێنانی لە فیستیڤاڵی ئاسیا-پەسیفیک لە ساڵی ٢٠٠٧ بەدەست هێنا، تەنها چیرۆکێکی جەنگ نییە، بەڵکوو گەشتێکە بەنێو ئاڵۆزییە سۆزداری و سیاسییەکانی ناوچەکەدا، بە تایبەتی پەیوەندیی نێوان کورد و عەرەب لە کاتی گۆڕانکارییە گەورەکاندا. کورکی بە شێوازێکی ڕاستگۆیانە و دوور لە سۆزایەتی، سەرنجی بینەر بۆ سەر ئەو واقیعە تاڵە ڕادەکێشێت کە تێیدا مرۆڤایەتی لەنێو تۆزی جەنگ و گوماندا ون بووە.
چیرۆکی فیلمەکە لە دەوروبەری ڕووخانی پەیکەری سەدام حوسێن لە بەغدا دەست پێدەکات. دوو پێشمەرگەی کورد بە ناوەکانی ڕەشید و ئازاد، کە خەریکی گواستنەوەی پێداویستیی خۆراکن بۆ هاوڕێکانیان، لە ڕێگادا منداڵێکی تەمەن پێنج ساڵان دەدۆزنەوە کە بە تەنیا لەسەر شەقامەکە ون بووە. منداڵەکە تەنها بە زمانی عەرەبی قسە دەکات و ڕەشید، کە تاکە کەسە لە نێوانیاندا عەرەبی دەزانێت، دەبێتە وەرگێڕی نێوانیان. کێشەکە قووڵتر دەبێت کاتێک دەزانن ناوی منداڵەکە سەدامە، کە ئەمەش بەهۆی ئەو هاندانە داراییانەوە بووە کە دیکتاتۆرەکە دابینی دەکرد بۆ ئەو خێزانانەی ناوی کوڕەکانیان بە ناوی ئەوەوە دەنێن.ئازاد، کە بەهۆی ونبوونی براکەیەوە سۆزێکی زۆری بۆ منداڵەکە هەیە، دەیەوێت بە هەر نرخێک بێت دایک و باوکی بدۆزێتەوە. بەڵام ڕەشید، کە بەهۆی ڕابردووی تاڵی لەگەڵ ڕژێمی بەعسدا، کینەیەکی قووڵی بەرامبەر بە ناوی سەدام و عەرەبەکان هەیە، بەردەوام دژی ئەم گەشتەیە. چیرۆکەکە دەبێتە گەشتێکی ڕێگای پڕ لە مەترسی و ئاڵۆزی، کە تێیدا هەردووکیان ناچار دەبن بەسەر کینە و گومانەکانیاندا زاڵ ببن بۆ ئەوەی منداڵەکە بگەیەننەوە بە خێزانەکەی.
پەیامی دەرهێنەر: پەڕینەوە لە تۆزی ڕابردووپەیامی سەرەکیی شەوکەت ئەمین کورکی لەم فیلمەدا، بریتییە لە هیوای ئاشتەوایی مرۆیی لە دوای جەنگ. “پەڕینەوە لە غوبار” تەنها ئاماژە نییە بۆ تۆزی ڕێگاکان، بەڵکوو بۆ تۆزی ڕابردوو و ئەو غوبارە سیاسی و نەتەوەییەی کە چاوی مرۆڤەکانی کوێر کردووە. کورکی دەیەوێت بڵێت کە ڕووخانی دیکتاتۆر، کۆتایی بە جەنگ ناهێنێت، بەڵکوو سەرەتای جەنگێکی نوێیە لەنێو دڵ و دەروونی مرۆڤەکاندا بۆ زاڵبوون بەسەر کینە و پێشداوەرییەکاندا.فیلمەکە بە شێوەیەکی هاوسەنگ مامەڵە لەگەڵ داگیرکاریی ئەمریکادا دەکات، بەبێ ئەوەی بە تەواوی ڕەخنەی لێ بگرێت یان بە تەواوی ستایشی بکات. پەیامەکە لەوەدایە کە لەنێو ئەو ئاڵۆزییە سیاسییەدا، مرۆڤایەتیی سادە دەبێتە تاکە ڕێگای ڕزگاربوون. دۆزینەوەی منداڵێکی ونبوو و گەڕان بەدوای خێزانەکەیدا، دەبێتە پردێک بۆ پەڕینەوە لەو سنوورە دەروونی و نەتەوەییانەی کە ساڵانێکە دروست کراون.
لە ڕوانگەی سایکۆلۆژییەوە، کارەکتەری ڕەشید نوێنەرایەتیی ئەو برینە دەروونییە قووڵە دەکات کە جەنگی بەسەر گەلی کورددا هێناوە. کینەکەی بەرامبەر بە منداڵەکە، کە ناوی سەدامە، تەنها کینە نییە بەرامبەر بە منداڵێک، بەڵکوو بەرامبەر بە ڕابردوویەکی تاڵە کە دەیەوێت لەبیری بکات. ئەم کینەیە میکانیزمێکی بەرگرییە بۆ پاراستنی خۆی لە ئازاری زیاتر.لە بەرامبەردا، ئازاد نوێنەرایەتیی هیوای نوێ دەکات. سۆز و خەمخۆرییەکەی بۆ منداڵەکە، کە لە ونبوونی براکەیەوە سەرچاوە دەگرێت، دەبێتە هێزێکی پاڵنەر بۆ ئەوەی بەسەر ترس و گومانەکانی ڕەشیددا زاڵ بێت. منداڵەکە، کە بێتاوانە و هیچ پەیوەندییەکی بە سیاسەتەوە نییە، دەبێتە کاتالیزۆرێکی سۆزداری کە هەردووکیان ناچار دەکات ڕووبەڕووی لایەنە مرۆییەکەی خۆیان ببنەوە. گەشتەکەیان دەبێتە پڕۆسەیەکی چارەسەریی دەروونی کە تێیدا ڕەشید وردە وردە لە تۆزی ڕابردوو دەپەڕێتەوە.
ڕەخنەگران ئاماژە بەوە دەکەن کە “پەڕینەوە لە غوبار” هاوشێوەی فیلمە کلاسیکییەکانی وێسترن (Western)ە، بە تایبەتی فیلمی “سێ باوکی خواناس” (3 Godfathers). ئەمە تەنها لە ڕووی پێکهاتەی چیرۆکەوە نییە (دوو پیاو کە منداڵێک دەدۆزنەوە و دەیگەیەننەوە بە خێزانەکەی)، بەڵکوو لە ڕووی سیمبولییەوەش. ناوچە چۆڵ و غوباراوییەکانی عێراق، وەک پانتاییەکی بێ یاسا دەردەکەون کە تێیدا تەنها یاسای مرۆڤایەتی دەتوانێت سەروەر بێت.منداڵەکە لێرەدا نوێنەرایەتیی داهاتووی عێراق دەکات، کە لەنێوان دوو هێزی ناکۆکدا (کورد و عەرەب) ون بووە. دۆزینەوەی دایک و باوکی منداڵەکە، بە واتای دۆزینەوەی ڕێگایەکە بۆ پێکەوەژیان و ئاشتەوایی نەتەوەیی. فیلمەکە بە زمانێکی سینەمایی سادە و بێ گرێوگۆڵی هونەری، قووڵترین پەیامی سیاسی و مرۆیی دەگەیەنێت.نواندن و توخمە سینەماییەکان: ڕاستگۆیی و سادەییشەوکەت ئەمین کورکی، وەک زۆرێک لە دەرهێنەرانی سینەمای کوردی و ئێرانی، پشت بە نواندنی سروشتی دەبەستێت. ئەکتەرە سەرەکییەکان، عادل عەبدولڕەحمان (ڕەشید) و حوسێن حەسەن (ئازاد)، بە شێوەیەکی نایاب کاریگەریی سۆزداریی نێوان دوو کارەکتەری دژ بەیەک دەگەیەنن. بە تایبەتی عەبدوڵا عەوید، ئەو منداڵەی ڕۆڵی سەدامی بینی، کە لە کاتی بەرهەمهێناندا دۆزرایەوە، بە بێتاوانی و سادەییەکەی، سۆزی بینەر بەلای خۆیدا ڕادەکێشێت.لە ڕووی هونەرییەوە، وێنەگرتنی فیلمەکە لەلایەن توورەج ئەسڵانییەوە، بە بەکارهێنانی ڕووناکی سروشتی و دیمەنی فراوانی بیابان و ناوچە غوباراوییەکان، هەستێکی واقیعی و بێ فلتەر بە فیلمەکە دەبەخشێت. مۆسیقای فیلمەکەش، کە لەلایەن محەمەد ڕەزا دەرویشییەوە دانراوە، بە شێوەیەکی کەم و گونجاو بەکار هاتووە، بۆ ئەوەی کاریگەریی سۆزداریی دیمەنەکان قووڵتر بکاتەوە بەبێ ئەوەی ببێتە بارگرانی بەسەر چیرۆکەکەوە. بیروڕای
“پەڕینەوە لە غوبار” فیلمێکە کە پێویستە لە دەرەوەی چوارچێوەی سینەمای ناوچەیی سەیر بکرێت. بە بڕوای من، ئەم فیلمە بە شێوەیەکی سەرکەوتوو دەری دەخات کە چۆن لەنێو گەورەترین قەیرانە سیاسییەکاندا، چیرۆکێکی مرۆیی سادە دەتوانێت ببێتە گەورەترین پەیام. کاتێک ڕەشید و ئازاد لەسەر چارەنووسی منداڵێک دەدوێن، لە ڕاستیدا لەسەر چارەنووسی دوو نەتەوە دەدوێن کە ناچارن پێکەوە بژین. فیلمەکە بەو پرسیارە کۆتایی دێت کە ئایا دەتوانین لە تۆزی ڕابردوو بپەڕینەوە و داهاتوویەکی بێگەرد بۆ نەوەی نوێ دروست بکەین؟ شەوکەت ئەمین کورکی بەم شاکارە، نەک تەنها سینەمای کوردی بردە پێشەوە، بەڵکوو بەشدارییەکی گرنگی لە سینەمای جیهانیدا کرد کە باس لە مرۆڤایەتی و ئاشتی دەکات لە سەردەمی پشێویدا.