سەردار ئەکرەم/ بەریتانیا
لە ئامێزی شاری کۆیەی قەشەنگدا، ئەو شارەی کە هەر لە ئەزەلەوە لانکەی شیعر و ئاواز و چرپەی ئەدەب بووە، چرایەک داگیرسا کە ڕووناکییەکەی سنوورەکانی کات و شوێنی بەزاند. ئەم چرایە، تیپی شانۆی کۆیە بوو؛ ناوێک کە تەنیا ئاماژەیەک نییە بۆ کۆمەڵێک هونەرمەند، بەڵکو گەورەترین ناسنامەی قۆناغێکی زێڕینی هونەری کوردییە و قوتابخانەیەکی زیندووە کە تێیدا ڕۆحی سەدان هونەرمەند پەروەردە کرا و خزمەتێکی بێوێنەیان بە گیانی شانۆی کوردی بەخشی.شانۆ، ئەو هونەرە باڵایەی کە ئاوێنەی ڕۆحی گەل و دەنگی کپکراوی ویژدانە، لە کۆیەدا لە ڕێگەی ئەم تیپەوە بووە زمانحاڵی خەم و خۆشی، ئازار و هیواکانی کۆمەڵگایەکی بەشخوراو. تیپی شانۆی کۆیە، لە ساتەوەختی لەدایکبوونیەوە، بووە ئەو محرابە پیرۆزەی کە تێیدا هونەرمەندانی دڵسۆز و خاوەن پەیام، گیانی خۆیان دەکردە قوربانی وشەکان و لە ڕێگەی جووڵە و نیگا و دەنگەوە، قووڵترین پەیامە مرۆیی و نەتەوەییەکانیان دەنەخشان.نەوەی خاوەن ئەزموون؛ ئەو کۆڵەکانەی بناغەی پەرستگایەکی هونەرییان داڕشت مێژووی ئەم تیپە، وەک داستانێکی ئەفسووناوی، بەستراوەتەوە بە کۆمەڵێک ناوی درەوشاوە کە بوونە کۆڵەکەی ئەم بنیاتە هونەرییە مەزنە. نەوەی خاوەن ئەزموون، کەسانی وەک د. کەیفی ئەحمەد، فەرەیدوون حەمد ئەمین، عەبدولخالق ساڵح، تەھا سلێمان، و فازڵ سلێمان، جیبرەئیل علی ومحێدین ڕەزا ئاکۆ ودلێرفوئاد ودەوەن ودەریاوگۆران و مهاباد وهاوکارو وئەڤین خالیدو د.دەوەن،سەرباغ و خەبات وسامان و محمد…هتد
ئەو ئەستێرە گەشانە بوون کە لە شەوێکی تاریکدا، بە دیدگای ڕۆشن و هەستی نیشتمانپەروەرانەیان، بناغەی قوتابخانەیەکیان دانا. ئەوان تەنیا بیریان لە پێشکەشکردنی شانۆگەری نەدەکردەوە، بەڵکو لە قووڵایی بیرکردنەوەیاندا، لە پێویستیی شانۆ بۆ کۆمەڵگا تێگەیشتبوون. هەر ئەم تێگەیشتنە قووڵە وای لێکردن کە بیر لەوە بکەنەوە کە دەبێت هونەر ببێتە بەشێکی ئەکادیمی و زانستی لە شارەکەدا. ئەمە بووە هۆی ئەوەی کە خومخۆرانی هونەر هونەرمەندانی کۆیە و دەمەوێت تیشک بخمەسەر ڕۆڵێ هونەرمەند ئاراز جەلال وەک یەکەم بەڕێوەبەری پەیمانگاهونەرەجوانەکانی شەهید جعفرلەکۆیە بەکردنەوەی بەشی شانۆ بەرزدەنرخێنێن لەگەڵ چەند هونەرمەند کەسایەتیەک وەک کۆچ کردوومحێدێن ڕەزا،هەوڵی دامەزراندنی پەیمانگای هونەرە جوانەکان بدەن و شانۆش تیایدا ببێتە بەشێکی چالاک و زانستی لەو پەیمانگایەدا.ئەم پێشەنگانە، بە تێکەڵکردنی زانستی ئەکادیمی و ئەزموونی ژیان، توانییان شانۆی کوردی لە کۆیە لە قۆناغی لاساییکردنەوەی سادەوە بەرەو ئاسمانی داھێنان و تاقیکردنەوەی هونەری بفڕێنن. کارەکانیان سیمفۆنیایەک بوو لە تێکەڵکردنی ڕەسەنایەتی فۆلکلۆر و حیکایەتە کوردییەکان لەگەڵ تەکنیکە مۆدێرنەکانی شانۆی جیهانی.
نەوەی ئەکادیمی پەروەردەکراو؛ گەشەیەکی نوێ لە باخچەی ڕەسەنایەتیداکاروانی پڕ شکۆی تیپی شانۆی کۆیە، لە هیچ وێستگەیەکدا نەوەستا. دوای ئەو هەوڵە مەزنەی نەوەی خاوەن ئەزموون، نەوەیەکی ئەکادیمی پەروەردەکراو هاتنە مەیدان. هونەرمەندانی گەنج وەک شوان، سەردار، شەماڵ، ڕزگار، فەرمان خالید، کاروان، هونەر، هەورازو هیران، شیرین، شادیو فەرمان مەحمود، پێشەوا ئومێد، ئەردەڵان، دیلان،دابان وڕێبەند کە بە خوێندنێکی زانستی و ئەکادیمی پەروەردە کرابوون، هەستان بە هاوبەشیکردنی زانیارییە هونەرییەکانیان لەگەڵ نەوەی خاوەن ئەزموون.ئەم تێکەڵبوونەی نێوان ئەزموونی دێرین و زانستی نوێ، بووە هۆی دروستبوونی زیندووبوونەوەیەکی گەورە و گەشەیەکی زیاتری بە تیپەکە بەخشی. نەوەی نوێ، بەهرە و تواناکانی خۆیان لەگەڵ ڕۆحی سەردەم و تەکنەلۆژیای نوێدا تێکەڵ کرد و شانۆیان کردە پردێک بۆ گفتوگۆ لەگەڵ کێشە و ئاڵنگارییە هاوچەرخەکانی مرۆڤی کورد. بەم شێوەیە، تیپی شانۆی کۆیە سەلماندی کە ئەو تەنیا یادگارییەکی ڕابردوو نییە، بەڵکو ڕەوتێکی زیندووە کە لەگەڵ هەر نەوەیەکدا خۆی نوێ دەکاتەوە.
باڵیۆزی کوردستان و پەیامێک بۆ لایەنی پەیوەندیدارشکۆ و گرنگیی تیپی شانۆی کۆیە تەنیا لە چوارچێوەی جوگرافیای کوردستاندا قەتیس نەما. ئەم تیپە، بۆ ساڵانێکی دوور و درێژ، بووە باڵیۆزی فەخریی هونەر و کلتووری کوردی لە گەورەترین فێستیڤاڵە نێودەوڵەتییەکاندا و ئاڵای کوردستانیان لە شوێنێک بەرز کردەوە کە سیاسەت نەیدەتوانی پێی بگات.بەڵام، زۆر جێگای داخ و کەسەرە کە تا ئەمڕۆ، لایەنی پەیوەندیدار ئاوڕێکی جدی و شایستەی لەم تیپە پڕ بەخششە نەداوەتەوە. لە پاداشتی ئەو هەموو بەخشین و ماندووبوونەی کە بە هونەری کۆیە و کوردستانیان بەخشیوە لە بواری شانۆ، دراما و سینەمادا، دەبووایە ئێستا هۆڵێکی شانۆیی پڕۆفیشناڵ و مۆدێرن بە ناوی “هۆڵی تیپی شانۆی کۆیە” دروست بکرایە. ئەمە کەمترین وەفایە بۆ ئەو مێژووە پڕشنگدارە و بۆ ئەو هونەرمەندانەی کە تەمەنی خۆیان کردە قوربانی گەشەپێدانی هونەری کوردی. نەبوونی هۆڵێکی تایبەت بە ناوی ئەم تیپە، کەمڕێزییەکی گەورەیە بەرامبەر بەو هەموو ساڵە لە خزمەت و داهێنان.لە کۆتاییدا، تیپی شانۆی کۆیە وەک دارێکی چناری کۆنی کۆیە وایە، کە ڕەگەکانی لە قووڵایی مێژوودایە و لق و پۆپەکانی سێبەری خۆی بەسەر تەواوی کوردستاندا کێشاوە. ئەرکی سەرشانی هەموومانە، بە تایبەت لایەنی پەیوەندیدار، کە ئەم میراتە گەورەیە بپارێزن و ڕێزی لێ بگرن، نەک بە وشە، بەڵکو بە کردار.