نورەدین جاف
سەرەتای ئیمپرشنیزم: كاریگەریخوازی
گروپی ئیمپرشنیستی کاتێک دامەزرا کە کۆمەڵێک نیگارکێش لەوان کلۆد مۆنێت و ئەلفرێد سیسلی و پیێر ئۆگست ڕینۆیر پێداگرییان لەسەر بەردەوامی لە نیگارکێشانی ئینپلین ئایر پێکەوە کرد. جۆن ڕاندە ئەمریکایی (John Rand) هەرگیز وەک هونەرمەندێکی دیار پەیوەندی بە ڕیزەکانیانەوە نەکرد، بەڵام ساڵی ١٨٤١ ئەو کاتەی لە شاری لەندەندا دەژیا، ئامرازێکی دیزاین کرد کە شۆڕشێکی گەورەی لە جیهانی هونەردا کرد: بۆیاخ لەناو چەقۆدا.
تەکنەلۆژیا نوێیە زیرەکەکەی بۆیەی پێش تێکەڵکراو و بە ئاسانی پۆرتەبڵ دابین دەکرد، ئەمەش ڕێگەی بە نیگارکێشان دەدا لە دەرەوە بۆیاخ بکەن.
بازدانی تەکنەلۆژی ڕاند ڕێگەی بە سەرهەڵدانی خۆبەخۆیی و کوالیتییەکی خۆبەخۆ لە کارەکانی ئیمپرشنیستەکاندا، بە تێپەڕبوونی کات هونەرمەندانی دیکەش پەیوەندییان بەو بزووتنەوەیەوە کرد، لە کارکردنی پێکەوەیی لە ستۆدیۆکانی ناوماڵەوە بۆ کافێکانی دەرەوە، لەگەڵ کۆبوونەوەی بەردەوام بۆ گفتوگۆ لەسەر بیرۆکەکانیان.
ئەم رێبازە هونەرییە، کە بە کاریگەری ناسراوە، بزووتنەوەیەکی هونەرییە کە لە ماوەی کۆتایی سەدەی نۆزدەهەمدا لە فەرەنسا سەری هەڵداوە. تایبەتمەند بوو بە بەکارهێنانی ناوازەی ڕەنگ و ڕووناکی، هونەرمەندان هەوڵیان دەدا ساتەوەختە زوو تێپەڕەکان بگرن و کاریگەرییە بینراوەکان دەرببڕن نەک بە وردی واقیع وێنا بکەن.
تایبەتمەندییە سەرەکییەکان:
1. ڕەنگی گەش؛ بەکارهێنانی ڕەنگی پاک و تێکەڵنەکراو.
2. ڕووناکی؛ گرنگیدان بە کاریگەرییەکانی ڕووناکی و ئەو مەزاجەی کە دروستی دەکات.
3. تەکنیکی نیگارکێشانی خێرا کە ڕەنگدانەوەی جووڵە و ژیانە (Fast Style).
4. بابەتی ڕۆژانە؛ وێناکردنی دیمەنی سروشتی و دیمەنی شەقام و ژیانی ڕۆژانە.
هونەرمەندانی دیار:
• کلۆد مۆنێت
• ئێدوارد مانێت
• پیێر ئۆگست ڕێنۆیر
کاریگەری
ئیمپرشنیزم کاری کردە سەرر زۆرێک لە بزووتنەوە هونەرییەکانی دوای خۆی، وەک پۆستئیمپرشنیزم و بوو بە خاڵی دەستپێک بۆ مۆدێرنیزم لە هونەردا.
پۆستئیمپرشنیزم:
پۆڵ سیزان پەراوێزی بزووتنەوەی ئیمپرشنیستی بوو بەڵام ڕۆڵی سەرەکی بوو بۆ پۆستئیمپرشنیزم، کە هەروەها نیگارکێشە سەرەکییەکانی وەک پۆڵ گۆگین، هێنری دی تۆلۆز _ لۆترێک، ئێدڤارد مونچ، گوستاڤ کلیمت و ڤینسێنت ڤان گۆگ لەخۆ دەگرت.
پاشئیمپرشنیزم بزووتنەوەیەکی یەکگرتوو نەبوو؛ بەڵکو زیاتر کاردانەوەیەک بوو دژی ئیمپرشنیزم کە زۆر بە دامرکاندنەوەی دەزانی. پێشەنگەکانی زیاتر لە تەنها بەرجەستە وێناکردنیان هەڵبژارد، ڕوانگەیەکی هێمادارتر و سۆزداریتریان بۆ بابەتەکانیان گرتە بەر، بەتایبەتی لە بەکارهێنانی ڕەنگدا، کە پێویست نەبوو بۆ گەیاندنی ڕیالیزم.
کلۆد مۆنیە (کلۆد مۆنێت)، نیگارکێشێکی فەرەنسی، ڕێکەوتی ١٤ی تشرینی دووەمی ١٨٤٠ لە پاریس و، ٥ی کانوونی دووەمی ١٩٢٦ لە شاری جیڤێرنی، پێشەنگێکی قوتابخانەی ئیمپرشنیستی _ کاریگەریخوازی نیگارکێشی بوو، ساڵی ١٨٧٢ تابلۆیەکی نوێی کرد، کە ناوی لێ نا “ئیمپرشن، خۆرهەڵاتن”. بەو پێیەی یەکەم کەس بوو ئەم شێوازە نوێیەی نیگارکێشانی بەکار هێنا، ناوی قوتابخانە نوێیەکە لە ناوی تابلۆکەیە.