نـــــورەدین جــــــــــاف
هونەر لادانێکە لە نۆرم، جوانی، سەلیقە، فۆرمولەکردنی ستایلیستی، وەرگێڕان و دەربڕینی هەست و سۆزە کەڵەکەبووەکانە. تێکەڵەیەک لە بنیاتنانی دەروونی و میکانیکییە کە دواجار لە پێکهاتەی گشتی تابلۆیەک، پارچە مۆسیقایەک، یان شیعرێکدا دەگەنە لووتکە.
لێکۆڵینەوە لە هونەر بەشێکە لە “زانستی جوانیناسی” کە مێژووەکەی دەگەڕێتەوە بۆ سەردەمی یۆنانی. “زانستی جوانی”یە، بابەتەکەی جوانییە. ئەوەی ئەمڕۆ دەتوانرێت ئاماژەی پێبدرێت ئەوەیە کە ئەم زانستە لە پێشووتر گشتگیرتر بووە، بەو پێیەی چەندین لق و پۆپی لەخۆ گرتووە. لە دەرەوەی هونەرەکانی مۆسیقا، شانۆ، نواندن و ئەدەب، ئەوەی بە تایبەتی لەم نووسینەدا باسی دەکەم، هونەری وێنەکێشان یان هونەری بینراوە.
هونەرمەند مرۆڤێکی ئازاد و سەربەخۆ و تێڕامان و متمانەبەخۆیە، کە کنجکاوییەکی تێرنەکراوی هەیە بۆ دۆزینەوەی نهێنییەکانی ئەم بوونە. کاتێکی زۆر بەسەر دەبات لە بیرکردنەوە لە دروستکراوی گەورەی دروستکەر، مۆدەی هەموو جوانییەکان. کەسایەتییەکەی تێکەڵەیەک لە داهێنان و هاوسەنگی و نابغەیی لە هەندێک کاتدا و شێتی و وەسوەسە لە کاتەکانی تردا. ئەو کەسەیە کە بە درێژایی ژیانی پاکی و خۆبەخۆیی کاریگەری و هەستەکانی منداڵی دەپارێزێت. ئەو کەسەیە کە تووشی مات و مات نەبووە و هەرگیز خۆی لەگەڵ ئەم دونیایە نەگونجاندووە، بەڵکوو بەبێ ماندووبوون، چاوی بێتاوان و سۆز و عەقڵێکی دابڕاو بۆی دەگوازێتەوە. هونەرمەند نوقم بووە لە بەهەشتێکی دۆستانەدا، کە نهێنییە نهێنییەکانی ژیان ئاشکرا دەبێت، لە خودی هونەر کەمتر نهێنی و شاراوە نییە. بە ڕەنگە درەوشاوەکانی، هەموو دەرکەوتەکانی وردبینی و جوانی بۆ خۆی ڕادەکێشێت و هەموو هونەرمەندێک نیشانەیەکی ناوازە بۆ خۆی لە جیهانی هونەردا دروست دەکات.
بیرۆکەکە ناوەکی کارێکی هونەرییە، ڕۆڵێکی سەرەکی دەگێڕێت لە داڕشتنی دید و داهێنەری هونەرمەند. لێرەدا چەند خاڵێک دەخەمەروو کە گرنگی بیرۆکەیەک بۆ هونەرمەندێک دەردەخەن:
بناغەی داهێنەر؛بیرۆکەکە خاڵی دەستپێکی کارێکی هونەرییە، پێناسەکردنی بابەتی تابلۆکە یان پارچە هونەرەکە و ئاراستەکردنی ئەو پەیامەی هونەرمەند هەوڵدەدات بیگەیەنێت.
بیرۆکەیەکی بەهێز دەتوانێت ئیلهامبەخش بێت بۆ هونەرمەندێک بۆ گەڕان بەدوای ڕێبازە نوێیەکان و تەکنیکە داهێنەرەکاندا، ئەمەش دەبێتە هۆی پەرەسەندنی شێوازی هونەری خۆیان.
پەیوەندیکردن لەگەڵ بینەر بیرۆکەکە توانای کارە هونەرییەکە بۆ پەیوەندیکردن لەگەڵ بینەران بەرز دەکاتەوە، چونکە دەتوانێت هەستەکانیان بجوڵێنێت یان هانیان بدات بیر لە هەندێک بابەت بکەنەوە.
دەربڕینی ناسنامە:بیرۆکەی کەسیی هونەرمەند ڕەنگدانەوەی پاشخانی کولتووری و ئەزموونی ژیانی خۆیەتی، قووڵایی و مانا بۆ کاری هونەری زیاد دەکات.
بیرۆکەیەک دەتوانێت کاتالیستێک بێت بۆ گۆڕانکاری کۆمەڵایەتی یان سیاسی، بەو پێیەی هونەر وەک ئامرازێک بۆ دەربڕینی پرسە گرنگەکان بەکاردە
هێنێت.
بیرۆکەیەک تەنیا تووخمێکی تەواوکەری کارێکی هونەری نییە؛ ئەو بناغەیە کە هونەرمەند دید و داهێنەری خۆی لەسەر بنیات دەنێت.
هەڵبژاردنی بیرۆکەیەکی گونجاو بۆ کارێکی هونەری پێویستی بە ڕەچاوکردنی چەند هۆکارێکی گرنگ هەیە. کە دەتوانن یارمەتی هونەرمەندێک بدەن لەم پرۆسەیەدا:
ئەزموون و یادەوەرییەکانی ژیان دەتوانن ئیلهامبەخش بن بۆ هونەرمەندێک بۆ هەڵبژاردنی بیرۆکەیەک کە ڕەنگدانەوەی هەست و بیرکردنەوەکانی بێت.
پەیڕەوکردنی ڕووداوە هەنووکەییەکان و پرسە کۆمەڵایەتییەکان دەتوانێت بیرۆکەی ئیلهامبەخش بۆ هونەرمەندێک دابین بکات کە ڕەنگدانەوەی واقیعی کۆمەڵگا بێت.
سرووشت بە جوانی و ئاڵۆزییەکەیەوە، سەرچاوەیەکی دەوڵەمەندە بۆ بیرۆکەکان، جا لە ڕێگەی دیمەنی سرووشتییەوە بێت یان بوونەوەرە زیندووەکان.
گەڕان بەدوای هونەرە جیاوازەکاندا، وەک ئەدەب و مۆسیقا، دەتوانێت دیدگای نوێ بۆ هونەرمەندێک دابین بکات.
بە لەبەرچاوگرتنی ئەو شێوازە هونەریانەی کە هونەرمەند پێی باشترە دەتوانێت کاریگەری لەسەر چەمکی کارە هونەرییەکە هەبێت، چوونکە هەندێک تەکنیک پێویستی بە بیرۆکەی تایبەت هەیە.
تێگەیشتن لەو بینەرەی کە کارە هونەرییەکە وەردەگرێت دەتوانێت یارمەتیدەر بێت لە ڕێنماییکردنی بیرۆکەکە بۆ ئەوەی کاریگەرتر و گونجاوتر بێت.
هەندێک جار، ئەزموونی نامۆ یان داهێنانی هونەری دەتوانێت ببێتە هۆی بیرۆکەی نوێ و ورووژێنەر.
خوێندنەوە و لێکۆڵینەوە لە بابەتگەلی تایبەت دەتوانێت ئاسۆی نوێ بکاتەوە و هاندەری هونەرمەندێک بێت بۆ گەڕان بەدوای بیرۆکەی ناتەقلیدیدا.
هەڵبژاردنی بیرۆکەیەکی گونجاو پێویستی بە هاوسەنگی هەیە لە نێوان ئیلهامبەخشی کەسی و هۆشیاری ژینگەی دەورووبەر، کە لە ئەنجامدا کارە هونەرییە دەوڵەمەند و دەربڕینەکان دروست دەبێت.
شیکاری ڕەخنەیی ڕۆڵێکی گرنگ دەگێڕێت لە پەرەپێدانی بیرۆکەی هونەریدا و سوودی زۆری هەیە لەوانە:
هاندانی بیرکردنەوەی ڕەخنەیی یارمەتی هونەرمەندان دەدات بە قووڵی بیر لە بەرهەمەکانی خۆیان و بەرهەمەکانی ئەوانی دیکە بکەنەوە، توانای شیکردنەوەی لایەنە تایبەتەکانی وەک فۆرم و ناوەڕۆک بەرز دەکاتەوە.
فراوانکردنی ئاسۆی هونەری بە خوێندنەوەی ڕەخنەی هونەری، هونەرمەندان دەتوانن فێری میتۆدی نوێ و چەمکی داهێنەرانە بن، ئاسۆی نوێ بۆ داهێنان دەکرێتەوە.
تێگەیشتن لە چۆنیەتی کارلێکی بینەر لەگەڵ کارە هونەریەکان دەتوانێت یارمەتی هونەرمەندان بدات بیرۆکەکانیان ئاراستە بکەن بۆ ئەوەی کاریگەرتر و پەیوەندیدارتر بن.
بەرزکردنەوەی تواناکان ڕەخنەی بنیاتنەر دەتوانێت فیدباکێکی بەنرخ پێشکەش بکات کە یارمەتی هونەرمەندان دەدات توانا و تەکنیکەکانیان بەرەوپێش ببەن، کوالیتی کارەکانیان بەرز دەکەنەوە.
لە ڕێگەی شیکاری ڕەخنەییەوە، هونەرمەندان دەتوانن دەستنیشان بکەن کە چی بەرهەمەکانیان لەوانی دیکە جیا دەکاتەوە، یارمەتیدەرە لە داڕشتنی ناسنامەی هونەری خۆیان.
شیکاریی ڕەخنەیی دەتوانێت یارمەتی هونەرمەندان بدات لەو زەمینە کولتووری و مێژووییانە تێبگەن کە کاریگەرییان لەسەر هونەر هەیە، قووڵایی بیرۆکەکانیان بەرز بکاتەوە.بە پێداچوونەوە بە ڕەخنە و فێربوون لە ئەزموونی کەسانی دیکە، هونەرمەندان دەتوانن خۆیان لە هەڵە باوەکان بەدوور بگرن.
بەشداریکردن لە گفتوگۆی ڕەخنەگرانەدا یارمەتی هونەرمەندان دەدات کە تێکەڵ بە کۆمەڵگەی هونەرمەندان و ڕەخنەگران بن، دەرفەتی نوێ بۆ هاوکاری و کارلێککردن دەکاتەوە.
شیکاری ڕەخنەیی ئامرازێکی بەنرخە بۆ هونەرمەندان، یارمەتیان دەدات بۆ پەرەپێدانی بیرۆکە و بەرزکردنەوەی داهێنان، ئەمەش دەبێتە هۆی کاری هونەری کاریگەرتر و قووڵتر.
بیرۆکەکە تووخمێکی بنەڕەتییە لە کاری هونەریدا، گرنگییەکەی لە چەند بوارێکدا دیارە:
– بیرۆکەکە ئەو چوارچێوەیە پێکدەهێنێت کە هونەرمەند لێیەوە دەست پێدەکات، یارمەتیان دەدات بیرکردنەوەکانیان ڕێکبخەن و هەوڵەکانیان چڕبکەنەوە.
– بیرۆکەکە بابەتێکی دیاریکراو بۆ کارەکە دابین دەکات، ئەمەش وا دەکات هونەرمەند ئاسانتر هەست و بیرکردنەوەکانی خۆی بە ڕوونی دەرببڕێت.
– بیرۆکەکە یارمەتیدەرە لە داڕشتنی ئەو پەیامەی کە هونەرمەند ئارەزووی گەیاندنی بە بینەر دەکات، جا چ کۆمەڵایەتی بێت، چ سیاسی بێت، یان کەسی.
– بیرۆکەیەکی بەهێز دەتوانێت ببێتە هۆی گەڕان بەدوای ستایل و تەکنیکە نوێیەکان، کە هەمەجۆریی کارە هونەریەکان بەرز بکاتەوە.
– بیرۆکەیەک کە بە وردی لەبەرچاو گیراوە دەتوانێت هەستی بینەران بجوڵێنێت، ئەزموونی کارلێککردنیان لەگەڵ کارە هونەریەکەدا بەرز بکاتەوە.
– بیرۆکەی کەسیی هونەرمەند ڕەنگدانەوەی پاشخانی کولتووری و ئەزموونی ژیانی خۆیەتی، قووڵایی و مانا بۆ کارەکە زیاد دەکات.
– هەبوونی بیرۆکەیەکی ڕوون یارمەتیدەرە لە پلاندانان و جێبەجێکردنی کارەکان بە شێوەیەکی ڕێکخراو، کەمکردنەوەی ئاژاوە لە کاتی پرۆسەی داهێنەردا.
– بیرۆکەکە وەک پێوەرێک بۆ هەڵسەنگاندنی سەرکەوتنی کارە هونەرییەکە کاردەکات، ئەمەش ڕێگە بە هونەرمەند دەدات بیرۆکەی ڕەسەن لەگەڵ دەرئەنجامی کۆتایی بەراورد بکات.
بیرۆکەکە تەنیا سەرەتای کارە هونەرییەکە نییە؛ ئەو میحوەرەیە کە هەموو تووخمەکانی کارەکە بە دەوریدا دەسوڕێنەوە، ئەمەش وایکردووە بۆ بەدەستهێنانی هاوسەنگی و قووڵی و کاریگەری پێویست بێت.