نورەدین جاف
زاراوەی بۆهێمیەکان ئەمڕۆ بۆ وەسفکردنی ئەو هونەرمەندانە بەکاردەهێنرێت کە دەژین و داوای بیرکردنەوەی ئازاد و بێ سنوور دەکەن، لە هەوڵێکدا بۆ بەخشینی شێوازێکی تایبەت لە بەرهەمهێنانی ئەدەبی یان هونەریدا. بۆیە لە ڕەفتار و کردارەکانیاندا پابەند نین بە نۆرم و نەریتی کۆمەڵگاوە. جگە لەوەش بۆ وەسفکردنی جۆرێک لە ڕازاندنەوەی هەڕەمەکی بەکارهاتووە کە تەنها لە بیرۆکەیەکی دیاریکراودا سنووردار نییە.
لە ساڵی ١٩٠٠ پابلۆ پیکاسۆی هەرزەکار لە ئیسپانیاوە بۆ فەرەنسا گەشت دەکات. لەوێ لە پاریس ژیانی بۆهێمی دۆزیەوە، و لەگەڵ هاوڕێکەی شاعیر و هونەرمەندی فەرەنسی ماکس جاکۆب لە هەژارییەکی گەورەدا ژیاوە. ژینگەی بۆهێمی تەواو جیاواز بوو لەو ژینگە بۆرژوازییەی کە لە شاری مەلەگای ئیسپانیا ئەزموونی کرد. خۆشبەختانە بۆ پیکاسۆ پێویست نەبوو لە چینێکی کۆمەڵایەتی دیاریکراودا لەدایک بێت بۆ ئەوەی ببێتە بۆهێمی، بەڵکو پێویست بوو خۆی لەگەڵ خۆیدا بگونجێنێت. پیکاسۆ خۆی لەگەڵ ژیانی نوێدا گونجاند و ئەوەش خاڵی وەرچەرخانێکی بۆ ئەو لە ژیانی ژیان و ڕۆشنبیری و هونەریدا پێکهێنا. بۆ بۆهێمیەکانی ئەو سەردەمە، ئەو چینە کۆمەڵایەتییە سەیرە، پاریس پەناگە بوو؛ لە گەڵ ڕۆماننووسی ئەمریکی ئێرنست هێمینگوای و ماتیس، جۆزێفین بەیکەر، جەیمس جۆیس و دەیان کەسی دیکە لەوێ. ژیاوون،بۆهێمیەکان لەوێ لە پەراوێزی ژیانی بۆرژوازیدا دەژیان کە نەریتە ساردەکانیان ڕەتدەکردەوە، لە ژوورە هەرزانەکاندا دەژیان و زۆر سەردانی یانەکانی شەوانە و کافێ و مەیخانە و ساڵۆنی ئەدەبییان دەکرد،
دەربارەی تابلۆی کچانی ئەڤینون؛
لە تابلۆکەدا پێنج لەشفرۆش بە جۆرێک لە سەرسوڕمان یان تەنانەت بێزاری ڕاستەوخۆ سەیری بینەر دەکەن. ئەم نیگا ڕاستەوخۆیانە ئەوەیە کە “یەکێک لە گرنگترین پێشکەوتنە ناوەندییەکانی هونەر لە سەدەی بیستەمدا دیاریکرد، بە سەیرکردنی تابلۆکە، بینەر خۆی دەبێتە “ناوەندی سەرنج،نەک تابلۆکە. مرۆڤ دەتوانێت وێناکردنی پێگەی پێنج لەشفرۆشەکەی ناو قەحبەخانە وەک پێگەی کڕیارەکە ببینێت کە کچەکە هەڵدەبژێرێت. بەڵام لە نیگارکێشاندا کڕیار بینەری تابلۆکە. زیاتر لەوەش، ئەمانە نیگای ناڕەحەتن، و لە کچانی “ناشرین”ەوە، بە پێچەوانەی ئەوەی کە مێینەکە بەزۆری لە تابلۆکاندا دەردەکەوێت و هیچ بانگهێشتنامەیەکی یاریزانانە یان وروژاندنی سێکسی لەو نیگایانەدا نییە. وە ئەگەر بینەرەکە لە نزیکەوە سەیری بکات، ئەوا تێدەگات کە هەموو لەشفرۆشەکان وەستاون، بەڵکو دوو کەسیان لەسەر پشت پاڵکەوتوون و یەکێکیان دادەنیشێت و پشتی پێدەدات، بەڵام سەری بە شێوەیەکی تەواو جیاواز سەیری ئێمە دەکات پێگەی لە جەستەیەوە. ئەمەش پێچەوانەکردنەوەی تەواوی ڕوانگە. بۆ ڕەخنەگر ڕۆبەرت هیوز، لێرەدا تەوەری سەرەکی تابلۆکە دایە، چونکە ئەم نیگایانە دڵەڕاوکێی سێکسی بینەری پیاو دەگوازنەوە بۆ خۆی. ئەمانە چاوخشاندنێکی “پرسیار، بێباکانە، یان بێ ئیرادە، وەک بەرد”ن. هیچ کام لە دەربڕینەکانی نەدەکرا وەک پێشوازی لێ بکرێت،ئەمەش ڕەنگدانەوەی تەوەرێکی سەرەکییە لە هونەری پیکاسۆدا، کە ترسە، یان تەنانەت سەرسامی ژنانە. پیکاسۆ ترسەکانی خۆی لە ڕێگەی ئەم گۆڕانکارییە تەواوەی فۆرمەوە بە شێوەیەک پڕۆژە دەکرد کە کەس پێش خۆی نەیکردبوو. بۆ هیوز تەنانەت پارچەیەک کەرەوز لە تابلۆکەدا وەک چەکێک وایە.
زۆربەی ئەوانەی دەرفەتیان بۆ ڕەخسا سەیری تابلۆکە بکەن لە ستۆدیۆی پیکاسۆدا پیاو بوون. سەیر نییە ئەوان تووشی شۆک و بێزار بوون. سەیرکردنی تابلۆکە ناڕەحەت بوو و نەیانتوانی بزانن بۆچی.پیاوەکان درکیان بەوە نەدەکرد کە بە سەیرکردنی ئەم پێنج جەستە مێینەیە بوونەتە ناوەندی سەرنج. ئەوان لە هۆکاری ناهاوسەنگی تابلۆکە و ناشیرینییەکەی، یان ناتەباییەکەی تێنەگەیشتن، بۆچی قسەی لەگەڵ ئارەزووە سێکسییەکانیان نەدەکرد و بۆچی ئیلهامبەخشی ئیرادەی زاڵبوونیان لەواندا نەبوو. ئەمە بەڕاستی “شۆکی نوێ” بوو.
لە لایەکی دیکەوە تابلۆی کچانی ئەڤینۆن ڕەنگدانەوەی خەباتی ناوەوەی پیکاسۆ و خواستی نوێبوونەوەی پیکاسۆ بوو.پێنج فیگورەکە ڕەنگدانەوەی هیچ جووڵەیەک نییە، بەڵکو ڕەنگدانەوەی ئیستاتیک و ئارام و سەرپێچییە، تەنیا بوونیان هەیە بەبێ ئەوەی بزانین بۆچی لەوێدان، وەک ئەوەی پیکاسۆ بە پەردەکانەوە گرووپیان کردبێت، وەک ئەوەی لە خەونی پیاوێکی بێزارەوە هاتبن، نەک ئەوەندە ترسناکە کە پۆز بدەیت کابوسێکە، بەڵام ئەوەندە ناڕەحەتکەر کە هاندەری بەخەبەرهاتنەوە بێت.
ئەم ناشیرینییەی کە لە ناهاوسەنگیەکانی تابلۆکەدا هەیە، کلیلی تێگەیشتنە لە مانای شاراوەی تابلۆکە، بەکارهێنانی ناشیرینی لەلایەن پیکاسۆوە هەوڵێکی ستراتیژییە بۆ دەربڕینی ئەوەی کە جەستەی مرۆڤ تەنیا شتێک نییە کە “دەتوانرێت وەک هونەری ئەکادیمی لێی تێبگات و نوێنەرایەتی بکرێت لەو کاتەدا”. کات، بەڵام خۆی – وەک جەستەیەک – مەرجێکی پێویستە بۆ نوێنەرایەتیکردن.هەروەها دەتوانین بڵێین پیکاسۆ – ئەو خۆبەزلزانە یاریزانانەی کە هەموو ئەوانەی کە وەک ژن و خاتوون پەیوەندییان پێوە هەبوو لەگەڵیدا زەرەرمەند بوون – بە خوێندنەوەی ژیاننامەی خۆی و ململانێ درێژخایەنەکانی ناوەوە و دەرەکی لەگەڵ ئەواندا بە تەواوی ئاگاداری گرنگی تێڕوانینی پیاوسالاری خۆی بوو بەرامبەر بە مێینەکان ژیانی،
ئەمەیە کە تابلۆی ژنانی ئەڤینۆن دەیکات: ناشیرینی ئەو تێڕوانینە تاکڕەوانە لەناو دەبات، ئەگەرچی بۆ ساتێک بێت. ڕەنگە هەر لەبەر ئەوەش بێت کە پیکاسۆش لەگەڵ تابلۆکەدا ئاسوودە نەبووبێت. تەنانەت دوای تێپەڕبوونی سەدەیەک، تابلۆکە هێشتا بینەرانی تووشی شۆک دەکات، بەتایبەتی پیاوان. بۆ یەکەمجار لە مێژووی هونەری مۆدێرن تابلۆیەک نیگای بینەر لەناو دەبات و وا دەکات کۆنترۆڵی لەدەست بدات.
ئێمە ئەو چاوە ناسروشتی و ناهاوسەنگانە دەبینین . دوو ڕووخسار لە پێنج ڕووخسارەکە لە دەمامکی ئەفریقی نزیکترن لە ڕووخساری مرۆڤ. جەستەکان بێ سیما و مەمکەکان کاڵن بەڵام ئەندازەیی و دەست و قاچەکانیش نامۆ و سەریەککەوتوون لەگەڵ پاشبنەمادا. شوێنەکە ڕوون نییە، بەڵام شوێنی تەرمەکان ئاماژەیە بۆ خانەیەکی لەشفرۆشی،کە پاشبنەمای شین و سپی و سوور-قاوەیی هەیە.
پیکاسۆ لەگەڵ خۆی و هونەرەکەیدا کەوتە ململانێیەکی درێژخایەن. ئەو ئاواتەخوازی بەرهەمهێنانی هونەرێکی نوێ بوو کە ڕەوتی هونەری مۆدێرن بگۆڕێت، بۆیە بڕیاریدا لە سنووری توانا کەسییەکانی خۆی تێپەڕێت، و درکی بەوە کرد کە بۆ ئەوەی دەربڕینی هونەری نوێ بدۆزێتەوە کە هاوئاهەنگی لەگەڵ سەردەمدا بێت، نابێت خۆی بداتە دەست زیادەڕەوییە سۆزدارییەکانی ناو تابلۆکانی.