ماكوان عزەت -هەولێر
زۆرجار کاتێک باس لە نەخۆشییەکانی دڵ و جەڵتە دەکرێت، تەنها وەک کێشەیەکی تەمەنی پیری سەیر دەکرێت، بەڵام توێژینەوە پزیشکییەکان ئاماژە بە ڕاستییەکی مەترسیدارتر دەکەن. تەندروستی دڵ و خوێنبەرەکان پرسێکی چارەنووسسازە کە ڕەگ و ڕیشەکەی دەگەڕێتەوە بۆ سەردەمی منداڵی و هەرزەکاری.
د. بیلال عەبدوڵڵا محەمەد، پزیشکی پسپۆڕی منداڵان، جەخت لەوە دەکاتەوە کە ڕەفتار و ژینگەی ئێستای منداڵان، نەخشەی تەندروستییان لە داهاتوودا دەکێشێت. هەرچەندە نەخۆشییەکانی دڵ هۆکاری سەرەکی مردنی گەورەساڵانە لە جیهاندا، بەڵام دەکرێت بە گرتنەبەری شێوازەژیانێکی تەندروست هەر لە تەمەنێکی بچووکەوە، ڕێگری لەم کارەساتانە بکرێت.
مەترسییەکان لە کوێوە سەرچاوە دەگرن؟
مەترسییەکانی تووشبوون بە نەخۆشییەکانی دڵ دابەش دەبن بۆ دوو بەشی سەرەکی:
1. هۆکارە بۆماوەییەکان: کە مرۆڤ دەسەڵاتی بەسەریاندا نییە و لە دایک و باوکەوە دەگوازرێنەوە.
2. هۆکارە ژینگەیی و ڕەفتارییەکان: ئەمانە ئەو بەشەن کە دەتوانرێت دەستکاری بکرێن و کۆنترۆڵ بکرێن، وەک (خۆراک، وەرزش، و دوورکەوتنەوە لە جگەرە).
نیشانە و هۆکاری مەترسیدار کە پێویستە دایکان و باوکان بیزانن:
بۆ تێگەیشتن لەوەی چی هەڕەشە لە دڵی منداڵەکانمان دەکات، پزیشکانی پسپۆڕ ئەم خاڵانە دیاری دەکەن:
• شێوازی ژیان و خۆراک: قەڵەوی و زیادبوونی کێش، خواردنی ناتەندروست (پڕ لە چەوری و شەکر)، و ناچالاکی جەستەیی سێ کوچکەی مەترسین کە دەبنە هۆی بەرزبوونەوەی پەستانی خوێن و شەکرەی جۆری دووەم.
• ژینگەی دەوروبەر: بەرکەوتن بە دوکەڵی جگەرە (دوکەڵی دەستی دوو) و پیسبوونی هەوا و ژەهرە کارگەییەکان زیانی ڕاستەوخۆ بە خوێنبەرەکان دەگەیەنن.
• باری دەروونی و خەو: فشاری دەروونی درێژخایەن، خەمۆکی، و تێکچوونی خەو (وەک وەستانی هەناسە لە کاتی خەودا) کاریگەری نەرێنی گەورەیان هەیە.
• کێشە تەندروستییە پێشوەختەکان: کەمی کێش لە کاتی لەدایکبوون، لەدایکبوونی پێشوەختە، یان هەبوونی نەخۆشییە بەرگرییەکان (هەوکردنی درێژخایەن).
• مێژووی خێزانی: هەبوونی جەڵتە یان بەرزی کۆلیسترۆڵ لە خزمە نزیکەکاندا لە تەمەنێکی گەنجیدا، زەنگێکی مەترسییە بۆ نەوەکانی دواتر.
• هۆکاری ڕەگەزی: ئامارەکان دەریدەخەن کە کوڕان لەگەڵ گەیشتنە تەمەنی باڵغبوون، زیاتر ڕووبەڕووی مەترسییەکان دەبنەوە.
د. بیلال عەبدوڵڵا جەختدەكاتەوە كە: زۆرێک لە نەخۆشییەکانی دڵ دەکرێت ڕێگرییان لێبکرێت یان دوابخرێن تەنها بە گۆڕینی شێوازی ژیان لە تەمەنێکی بچووکەوە”. بۆ چارەسەریش: ئامۆژگاری دایکان و باوکان دەکات کە چاودێری وردی کێشی منداڵەکانیان بکەن، هانیان بدەن بۆ وەرزش، و لە هەمووی گرنگتر، ماڵەکانیان لە دوکەڵی جگەرە و ماددە کحوولییەکان پاک بکەنەوە. پاراستنی دڵی منداڵەکەت لە ئێستاوە، واتە زامنکردنی تەمەنێکی درێژ و تەندروست بۆ پیاو یان ژنی داهاتوو.