ماكوان عێزەت – هەولێر
ئەم مانگە مانگی تایبەتە بە هۆشیاری و خۆپاراستن لە نەخۆشی شەکرە، ڕۆژی جیهانی نەخۆشی شەکرە ، کە بانگەوازێکی جیهانییە بۆ دووبارە گرنگیدان بە باشبوونی گشتگیری ئەو کەسانەی کە نەخۆشی شەکرەیان هەیە.
ئەوانەی لەگەڵ نەخۆشی شەکرەدا دەژین، ڕووبەڕووی ئاستەنگ دەبنەوە کە کاریگەرییان لەسەر هەردوو تەندروستی جەستەیی و دەروونییان هەیە؛ لە ڕاپرسییەکی جیهانیدا دەرکەوتووە کە ٧٧% تووشی کێشەی تەندروستی دەروونی پەیوەست بە نەخۆشییەکە دەبن.
ئامانجەکان بۆ یادكردنەوەی ئەم ڕۆژە:
* هۆشیارکردنەوەی خەڵک سەبارەت بە کاریگەرییەکانی نەخۆشی شەکرە لەسەر کۆمەڵگا، هاندانی زوو دەستنیشانکردنی نەخۆشییەکە، و پشتگیریکردنی ئەوانەی تووشی دەبن.
* پەروەردەکردنی خەڵک لەسەر ڕێگاکانی ڕێگریکردن یان دواخستنی سەرهەڵدانی نەخۆشی شەکرە لە ڕێگەی خۆراکی تەندروست و چالاکیی جەستەیی.
* بەهێزکردنی ڕۆڵی خێزانەکان لە پەروەردەی تەندروستی پەیوەست بە بەڕێوەبردنی نەخۆشی شەکرە.
* ڕێگریکردن لە ئاڵۆزییەکان و زیادکردنی هۆشیاری لە نیشانەکانی ئاگادارکردنەوەی نەخۆشییەکە.
* دابینکردنی دەرمان و تەکنەلۆژیا و پشتگیری و چاودێری بۆ هەموو ئەو کەسانەی کە نەخۆشی شەکرەیان هەیە و پێویستیان پێیەتی.
نەخۆشی شەکرە نەخۆشییەکی درێژخایەنە و لە ئاستی جیهانیدا بڵاوبووەتەوە و بەهۆی بەرزبوونەوەی ڕێژەی شەکر لە خوێندا بە شێوەیەکی نائاسایی دروست دەبێت. چەند جۆرێکی نەخۆشی شەکرە هەیە کە بەپێی هۆکارەکەی پۆلێن دەکرێن. مەترسی ئەم نەخۆشییە بەتایبەتی لەو ئاڵۆزییانەدایە کە لەوانەیە لە درێژخایەن و کورتخایەندا دروستی بکات، کە لەوانەیە کاریگەری لەسەر ژیانی تاکەکەسەکە هەبێت.
پشکنینی شەکری خوێن: بریتییە لە پێوانی ڕێژەی خەستیی گلوکۆز لە خوێندا. گلوکۆز جۆرێکی شەکرە کە لەش وەکوو سەرچاوەی وزە بەکاری دەهێنێت، دابەزین یاخود بەرزبوونەوەی ڕێژەکەی لە خوێندا، کاریگەریی بەرچاو لەسەر تەندروستی دروست دەکات.
هۆکارەکان
چەند هۆکارێک هەن کە دەبنە هۆی دروستبوونی نەخۆشی شەکرە و ئەم هۆکارانەش بەپێی جۆری نەخۆشی شەکرە کە تاک هەیەتی جیاوازە. هۆکارە بۆماوەییەکان هۆکارێکی بەشدارن لە هەردوو جۆری نەخۆشی شەکرە. جۆری یەکەمی شەکرە بەزۆری پەیوەندی بە نەخۆشی بەرگری خۆکارەوە هەیە یان ئەو نەخۆشیانەی کە کاریگەرییان لەسەر پەنکریاس هەیە، ئەمەش وایکردووە کە نەتوانێت ئەنسۆلین بە شێوەیەکی ئاسایی بەرهەمبهێنێت.
شێوازەکانی چارەسەرکردن
چارەسەری نەخۆشی شەکرە بەپێی جۆر و قۆناغی نەخۆشییەکە جیاوازە. بۆ جۆری یەکەمی شەکرە، چارەسەرکردن بە پلەی یەکەم ئەنسۆلین دەگرێتەوە (یان خێرا کاردەکات یان خاو کاردەکات).
پزیشکان ئامانجیان ئەوەیە لە ڕێگەی ئەم چارەسەرەوە بڕی پێویستی ئەنسۆلین بۆ لەش دابین بکەن. بۆ نەخۆشی شەکرەی جۆری دووەم، پسپۆڕان دەرمانی جۆراوجۆر بۆ کەمکردنەوەی بەرگری ئەنسۆلین دەنووسن. هەروەها دەرمان هەیە بۆ دابینکردنی ئەنسۆلین لە جەستە و ئەوانی تر کە بۆ پاراستنی دڵ و خوێنبەرەکان دروستکراون.
جگە لە دەرمان، پسپۆڕان ئامۆژگاری نەخۆشانی شەکرە دەکەن کە شێوازێکی ژیانی تەندروست بگرنەبەر بە پەیڕەوکردنی ڕێجیمێک کە خواردنی شەکرە سادەکان و نان بە ڕێژەیەکی کەم کەمدەکاتەوە.