ماكوان عێزهت-هەولێر
نەخۆشیەكانی خوێنبەرەكانی دڵ یەكێكە لە باوترین و بەربڵاوترین نەخۆشیەكانی دڵ. هۆكاری سەرەكی مردنی پێش وەختە لە سەرانسەری جیهاندا، ئەمەش وایكردوە خەڵكیكی زۆر لێی بترسن.
بەڕێوبەرایەتی تەندروستی سلێمانی مەترسییەكانی نەخۆشییەكە و جۆرەكانی نەخۆشیی دڵ و ئەو هۆكارانەی ئەگەری نەخۆشیەكانی دڵ زیاد دەكەن ڕوون دەكاتەوە.
دڵ بریتیە لەماسولكەیەكی پاڵنەر كە پاڵ بەخوێنەوە دەنێت لەرێگەی تۆرێك لوولەی خوێن و دەكەوێتە بەشی چەپی سنگی مرۆڤ.
دڵ پێك هاتووە لە بەشی ڕاست و چەپ كە ئەو دوو بەشە رێگری دەكەن لە تێكەڵاوبوونی خوێنی پڕ لە ئۆكسجین و بێ ئۆكسجین.
نەخۆشیەكانی دڵ و دەرمارەكان:
چەند جۆرێكی هەیە وەك نەخۆشكەوتنی ماسولكەی دڵ و خوێنبەرەكان و تێكچوونی لێدانی دڵ و كەموكوڕی و كێشەی دڵ لەكاتی لەدایكبوون و چەند جۆرێكی دیكە.
چ كاتێك نەخۆشیەكانی دڵ روودەدەن:
نەخۆشیەكانی دڵ و دەمارەكان بریتیە لەكۆمەڵێك زاراوە كە ئاماژەن بۆ كۆمەڵێكی جیاواز و هەمەجۆری ئەو نەخۆشیانەی تووشی دڵ و دەمارەكان دەبێت بەتایبەت ئەو خوێنبەر و دەمارانەی دەچن بۆ دڵ.
كاتێك ماددەیەكی رەقی تێكەڵاوی كالیسیۆم و چەورییەكان لەیەكێك لەدەمارەكان كۆببێتە یاخود گۆڕانكاریی لەقەبارەی دەرمارەكان رووبدات و تەسك بێتەوە ئەوەش دەبێتە هۆی دروستبوونی ئاستەنگی لەگەیشتنی خوێن بەدڵ، هەر گۆڕانكارییەك بەسەر ماسولكەی دڵ یاخود توانای لێدانی بێت دەبێتە هۆی نەخۆشیەكانی دڵ و دەمارەكان.
نیشانەكانی تووشبوون بەنەخۆشیەكانی دڵ:
– تێكچوونی لێدانەكان و خاوبوونەوەی لێدانی دڵ، بوونی ئازار لە سنگدا و هەستكردن بە ناڕەحەتی، هەناسەتوندی، گێژبوون و بورانەوە، زەرد هەڵگەران و شیبوونەوەی پێست، دەركەوتنی پەڵە لەقاچەكان و ورگ و دەوروبەری چاو.
جۆرەكانی نەخۆشیی دڵ:
* تووشبوون بەتێكچوون و رەقبوونی شاخوێنبەر:دەبێتە هۆی سەرهەڵدانی كێشە لە دڵ و دەمارەكان و هۆكارەكەی دەگەڕێتەوە بۆ كۆبونەوەی چەوری لە شاخوێنبەر و تەسكبوونەوەی و ئەوەش وادەكات خوێن بەئاستەنگ بگوازرێتەوە.
* تێكچوونی لێدانی دڵ:هۆكارەكانی بریتیە لەبوونی كەموكوڕی و كێشەی دڵ لەكاتی لەدایكبوون و نەخۆشی شاخوێنەبەری دڵ و بەرزە پەستانی خوێن و شەكرە و جگەرەكێشان و زیادەڕەوی لەخواردنی ماددەی ئەلكهول و كافین و بەكارهێنانی ماددەی هۆشبەر و فشاری دەروونی و بەكارهێنانی دەرمان بەبێ رێنمایی پزیشك.
* كێشەی دڵ لە كاتی لەدایكبوونەوە:هەندێك كات منداڵ لەو كاتەی لەسكی دایكیدایە تووشی كێشەی دڵ دەبێت یاخود لەكاتی گەشەكردنی یان راستەوخۆ دوای دووگیانکەوتن بەهۆی نارێكی رۆیشتنی خوێن و بەكارهێنانی دەرمان.
* تێكچوونی ماسولكەی دڵ:هۆكاری تێكچوونی ماسولكەی دڵ و هەڵاوسان و فراوانبوونی نادیارە، بەڵام پێدەچێت بەهۆی كەمبوونەوەی رۆیشتنی خوێن بۆ دڵ یاخود زیانەكانی دوای تووشبوون بەجەڵتە و نەخۆشی و ماددەی ژەهراوی و خواردنی دەرمان یاخود بەهۆی بەرزەپەستانی خوێن و هەڵكشانی تەمەنەوە بێت.
* هەوكردنی دڵ:كاتێك بەكتریا یاخود ڤایرۆس یان ماددەیەكی كیمیایی دەگاتە ماسولكەی دڵ دەبێتە هۆی هەوکردنی دڵ.
ئەو هۆكارانەی ئەگەری نەخۆشیەكانی دڵ زیاد دەكەن:
– تەمەن:هەڵكشانی تەمەن مەترسی تێكچوون و تەسكبوونەوەی خوێنبەرەكان و تێكچوونی ماسولكەی دڵ زیاد دەكات.
– ڕەگەز:ئەگەری تووشبوونی پیاوان بەنەخۆشیەكانی دڵ زیاترە.
– مێژووی خێزان:بوونی نەخۆشیی دڵ لەناو خێزان ئەگەری تووشبوون بەو نەخۆشیە زیاد دەكات.
– جگەرەكێشان:ماددەی نیكۆتین دەبێتە هۆی كشانی دەمارەكان و دووەم ئۆكسیدی كاربۆن زیان بەناوپۆشی دەمارەكان دەگەیەنێت وادەكات رەق بێت، بۆیە رێژەی تووشبوون بە جەڵتەی دڵ لای كەسانی جگەرەكێش زیاترە.
– هەندێك دەرمان و چارەسەری كیمیایی و تیشك:هەندێك كات ئەو جۆرە چارەسەرانە مەترسی تووشبوون بەنەخۆشیەكانی دڵ و دەمارەكان زیاددەكات.
– سیستمی خۆراك:پەیڕەوكردنی سیستمی خۆراكی دەوڵەمەند بەچەوری و خوێ و شەكر و كۆلیسترۆل ئەگەری تووشبوون بەنەخۆشیەكانی دڵ زیاد دەكات.
– بەرزەپەستانی خوێن:ئەگەر چارەسەرنەكرێت دەبێتە هۆی ڕەقبوون و تەسكبوونەوەی دەمارەكان.
– بەرزی رێژەی كۆلیسترۆل لەخوێن:دەبێتە هۆی كۆبونەوەی چەوری و ڕەقبوونی خوێنەبەرەكان.
– شەكرە:ئەم نەخۆشیە و قەڵەوی و بەرزەپەستانی خوێن یەكێكن لەو هۆكارانەی ئەگەری تووشبوون بەنەخۆشیەكانی دڵ زیادەكات.
– كەمی جووڵە و فشاری دەروونی:ئەم هۆكارانە دەبنە هۆی تێكچوونی دەمارەكان و سەرهەڵدانی كێشەی دیكە كەدەبنە هۆی تووشبوون بەنەخۆشیەكانی دڵ.
– پشتگوێخستنی پاكوخاوێنی:نەشۆردنی بەردەوامی دەستەكان و نەگرتنەبەری رێوشوێنی تەندروستی بۆ خۆپاراستن لەتووشبوون بە ڤایرۆس و بەكتریا مەترسی تووشبوون بەنەخۆشیەكانی دڵ زیاد دەكات.
خۆپاراستن لەنەخۆشیەكانی دڵ:
ناتوانرێت خۆپاراستن لەچەند جۆرێكی نەخۆشیەكانی دڵ بكرێت وەك بوونی كێشە و كەموكوڕی لەدڵ لەكاتی لەدایكبوونەوە، بەڵام دەكرێت خۆپارێزی لەهەندێك جۆری نەخۆشیەكانی دڵ بكرێت لەرێگەی گۆڕانكاریی لەشێوازی ژیان و باشتركردنی تەندروستی وەك:
– وازهێنان لەجگەرەكێشان.
– كۆنترۆڵكردنی كێشە تەندروستەكانی وەك بەرزەپەستانی خوێن و رێژەی كۆلیسترۆڵ و شەكرە.
– ئەنجامدانی راهێنانی وەرزشی بۆماوەی 30 خولەك بەلایەنی كەمەوە لەزۆرینەی رۆژەكاندا.
– گرتنەبەری سیستمێكی خۆراكی تەندروست كە رێژەی خوێ و چەورییە تێرەكانی تێیدا كەم بێت.
– پارێزگاری لە كێش.
– دووركەوتنەوە لەفشاری دەروونی و دانانی سنوورێك بۆی.
– پابەندی بە رەفتارە تەندروستەوە.