ماكوان عيززهت – هەولێر
تەنها گەورەکان نین کە مەترسی تووشبوونیان بە نەخۆشییەکانی دڵیان لەسەرە. منداڵانیش لە مەترسیدان. پێویستە دایک و باوک فێری نەخۆشییەکانی دڵ بن لە منداڵان و چۆن نیشانە سەرەتاییەکانی بناسن بۆ ئەوەی بتوانن بە خێرایی چارەسەری بکەن.
د. بیلال عەبدوڵڵا محەمەد پزیشكی پسپۆڕی منداڵان هۆکارە باوەکانی مەترسی بۆ نەخۆشییەکانی دڵ و خوێنبەرەکان لە منداڵان و هەرزەکاران دەخاتە ڕوو كە بریتین لە:
1-بۆماوەیی خێزان.
2-قەڵەوی: زیادبوونی کێشی جەستە هۆکارێکی گرنگە بۆ تووشبوون بە نەخۆشییەکانی دڵ و خوێنبەرەکان لە منداڵاندا. زۆرجار هۆکاری مەترسی تری لێدەکەوێتەوە وەک بەرزبوونەوەی پەستانی خوێن و شەکرە.
3-خۆراکی ناتەندروست.
4-ناچالاکی جەستەیی: کەمی چالاکیی جەستەیی کە پەیوەندی بە قەڵەویەوە هەیە و دەتوانێت بەشداربێت لە هۆکارەکانی مەترسی دڵ و خوێنبەرەکان.
5-بەرزهەڵکشانی پەستانی خوێن.
6-نەخۆشینی شەکرە (بەرزبوونەوەی شەکری خوێن): شەکرەی جۆری دووەم کە زۆرجار پەیوەندی بە قەڵەوی و خوو و شێوازی ژیانەوە هەیە.
7-جگەرەکێشان و بەرکەوتن بە دووکەڵی لابەلا (دەستی دوو).
8-بەرزبوونەوەی ئاستی کۆلیسترۆڵ: بەرزبوونەوەی ئاستی کۆلیسترۆڵ بە تایبەتی ئاستی بەرزی کۆلیسترۆڵی LDL هۆکارێکی مەترسیدارە بۆ تووشبوون بە ڕەقبوونی خوێنبەرەکان و نەخۆشییەکانی دڵ و خوێنبەرەکان.
9-وەستانی هەناسەدان(apnea) لە کاتی خەودا: تێکچوونی خەو بەتایبەتی وەستانی هەناسەدان لە کاتی خەودا کاریگەری لەسەر تەندروستی دڵ و خوێنبەرەکانی منداڵ هەیە.
10-هۆکارە دەروونی کۆمەڵایەتیەکان: فشاری درێژخایەن و خەمۆکی و هۆکارە دەروونی کۆمەڵایەتییەکانی تر دەتوانن بەشداربن لە مەترسی تووشبوون بە نەخۆشییەکانی دڵ و خوێنبەرەکان.
11-ڕەگەز و تەمەنی باڵغبوون: بەگشتی کوڕان مەترسی زیاتریان لەسەرە، بەراورد بە کچان و ئەم مەترسییە لەگەڵ دەستپێکردنی تەمەنی باڵغبوون زیاد دەکات.
12-حاڵەتە درێژخایەنەکانی هەوکردن: هەندێک حاڵەتی هەوکردنی درێژخایەن، وەک نەخۆشییەکانی بەرگری خۆکار، دەتوانن کاریگەرییان لەسەر تەندروستی دڵ و خوێنبەرەکان هەبێت.
13-بەکارهێنانی ماددەی هۆشبەر و کحول.
14-بارودۆخی بۆماوەیی: هەندێک حاڵەتی بۆماوەیی، وەک مێژووی خێزانی بەرزی کۆلیسترۆڵ، دەتوانێت مرۆڤ تووشی نەخۆشی پێشوەختەی دڵ و خوێنبەرەکان بکات.
15-بەرزیی پەستانی خوێن لە کاتی دووگیانیدا: ئەگەر دایکێک لە کاتی دووگیانیدا پەستانی خوێنی بەرز بوو، لەوانەیە کاریگەری لەسەر تەندروستی دڵ و خوێنبەرەکانی کۆرپە هەبێت.
16-کەمیی کێشی لەدایکبوون و پێشوەختە: کەمیی کێشی لەدایکبوون و پێشوەختە لەدایکبوون دەتوانێت پەیوەندی هەبێت بە زیادبوونی مەترسی تووشبوون بە کێشەکانی دڵ و خوێنبەرەکان لە تەمەنی دواتردا.
17-هۆکارە ژینگەییەکان: بەرکەوتن بە پیسکەرەکانی ژینگە (کارگەکان) و ژەهرەکان دەتوانێت بەشدار بێت لە مەترسییەکانی دڵ و خوێنبەرەکان.
جگە لەوەش، ئەو منداڵانەی نەخۆشینی دڵیان هەیە، ڕەنگە گەشەیان هێواشتر بێت، بەتایبەتی ئەوانەی تووشی جەڵتەی دڵ بوون. لەوانەیە نیشانەکانی وەک هەناسەدانی خێرا و بە ئاسانی ماندوویەتی و باڵا و کێشیان هەبێت کە لەگەڵ ستانداردەکاندا ناگونجێت. لەوانەیە هێواش هێواش گەشە بکەن و نەتوانن لەگەڵ هاوتەمەنەکانیاندا بگونجێن، چونکە دڵ دەبێت زیاتر کار بکات لەگەڵ هەناسەبڕکێی زیادەڕۆیی و کەمی خواردن. ئەمەش تێبینییەکی دیکەیە کە پێویستە دایک و باوکان گرنگیی پێ بدەن و هەمیشە چاویان لەسەر بێت. ئەگەر منداڵەکەت تووشی هەریەکێک لەو نیشانانە بوو کە لە سەرەوە د. بیلال عەبدوڵڵا باسی لێوە کرد، پێویستە دەستبەجێ سەردانی پزیشک بکەیت بۆ پشکنینی جەستەیی.