ماكوان عيززهت – هەولێر
وەزارەتی تەندروستیی هەرێمی كوردستان، لە میانی بەڕێوەچوونی هەڵمەتی هۆشیاری هەفتەی شیرپێدانی سروشتی بە دروشمی” شیری دایك بناغەی سیستمی بەرگری دروست دەكات” دایكان هان دەدات كە شیری خۆیان بدەنە كۆرپەكانیان.
پزیشكان ڕوونی دەكەنەوە كە شیرپێدانی سروشتی چەندین سوودی تەندروستی بۆ دایك و كۆرپە هەیە و داوایان لێ دەكەن كە كۆرپەكانیان بێبەش نەكەن لەو دیارییە خوداییەی كە پێیان بەخشراوە.
لێرەدا چەند زانیارییەكی تایبەت دەخەینە ڕوو بۆ ئەوەی دایكان سوودی لێ وەربگرن:
کاریگەری شیرپێدان لەسەر تەندروستی دایکان و منداڵ:
شیرپێدان تەنها ئامرازێک نییە بۆ خۆراکدانی منداڵ؛ پرۆسەیەکی سروشتییە کە سوودی تەندروستی و دەروونی بۆ دایک و منداڵ و خێزان هەیە. شیری دایک ڕۆڵێکی گرنگی هەیە لە بەرەوپێشبردنی تەندروستی منداڵ و بەهێزکردنی بەرگری لەشیان، هەروەها پاڵپشتی تەندروستی دایکی دوای منداڵبوون دەكات.
کاریگەری شیرپێدان لەسەر گرژداگەڕانی منداڵدان
کاتێک دایک شیری خۆی دەدات بە كۆرپەكەی، ئۆکسیتۆسین (هۆرمۆنی بەرپرس لە هەستە ئەرێنییەکان لە جەستەدا) لە ڕژێنی هێلکەدانەوە دەردەچێت. ئەم هۆرمۆنە هاندەری گرژبوونی منداڵدان دەبێت، کە بە “گرژبوونی دوای منداڵبوون” ناسراوە. ئەم گرژبوونانە یارمەتیدەرن بۆ:
*پاککردنەوەی منداڵدان لە پاشماوەی منداڵدان.
*خوێنەچۆڕەی دوای زایین کەم دەکاتەوە کە گرنگە بۆ کەمکردنەوەی بەسەرزاوەچوونی دایکان.
*خێراتر منداڵدان دەگەڕێنێتەوە بۆ قەبارەی ئاسایی خۆی.
سووتانی چەوریی کەڵەکەبوو بە هۆی دووگیانییەوە
شیرپێدان پێویستی بە وزەیەکی بەرچاو هەیە، ئەمەش یارمەتی دایک دەدات ئەو چەورییەی کە لە کاتی دووگیانیدا کۆ بووەتەوە بسووتێنێت. دایکی شیردەر ڕۆژانە نزیکەی ٥٠٠-٧٠٠ کالۆری زیادە لەم چەورییە بەکار دەهێنێت بۆ بەرهەمهێنانی شیر، ئەمەش یارمەتیدەرە لە دابەزاندنی کێشی.
پاراستن لە نەخۆشی
شیرپێدانی منداڵ ئەگەری تووشبوون بە نەخۆشییەکانی وەک سکچوون و هەوکردنی سییەکانی کۆرپە کەم دەکاتەوە کە هۆکاری سەرەکی مردنی کۆرپەیە. هەروەها ئەگەری تووشبوون بە هەوکردنی گوێی ناوەڕاست و نەخۆشییەکانی هەناسەدان و گەدە و ڕیخۆڵە کەم دەکاتەوە.
هاندان و پشتگیری لە شیرپێدان
زۆر گرنگە پشتگیری و پەروەردە پێشکەش بە دایکان بکرێت سەبارەت بە سوودەکانی شیرپێدان. پشتگیری سۆزداری و کۆمەڵایەتی لەلایەن هاوسەر، داپیرە، پزیشک، یان پەرستارەوە بڕیاری دایک بۆ دەستپێکردن و بەردەوامبوون لە شیرپێدان بەهێز دەکات. پێشکەشکردنی زانیاری و پشتگیری دەتوانێت یارمەتی دایکان بدات بۆ تێپەڕاندنی ئاستەنگەکان و بەدەستهێنانی ئەزموونێکی سەرکەوتوو و ئەرێنی شیرپێدان.
کاریگەریی پشتگیری سۆزداری و ڕۆڵی لە سەرکەوتن و بەردەوامی شیرپێدان
شیرپێدان پرۆسەیەکی سروشتییە کە چەندین سوودی تەندروستی بۆ هەردوو دایک و منداڵ دابین دەکات. بەڵام لەوانەیە دایکان ڕووبەڕووی ئاستەنگ و کێشە و گرفت ببنەوە کە ڕەنگە ڕێگرییان لێ بکات لە دەستپێکردن یان بەردەوامبوون لە شیرپێدان.
گرنگیی پشتگیری لە کاتی دووگیانی و دوای زایین
ژنان دەتوانن لە کاتی دووگیانی و دوای زایین، بە شێوەی جۆراوجۆر پاڵپشتی وەربگرن، لەوانە پێدانی زانیاری و پەروەردە، پێدانی دڵنیایی و هاندان و پێدانی دەرفەت بۆ دەربڕینی نیگەرانییەکانیان و پرسیارکردن. ئەم جۆرە پشتگیرییە دەتوانێت یارمەتی دایکان بدات بۆ بەردەوامبوون لە شیرپێدان بۆ ئەو ماوەیەی کە دەیانەوێت. ئەگەر شیرپێدان پێشوەختە ڕابگیرێت، لەوانەیە دایکان تووشی کێشەی تەندروستی ببن، هەروەها هەستکردن بە نائومێدی و دڵتەنگییەکی درێژخایەن.
ڕۆڵی هاندانی دایک بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی ئاستەنگەکانی شیرپێدان چییە؟
هاندانی دایک دەتوانێت یارمەتی بدات بەسەر ئەو ئاستەنگانە و ترسانەی کە پەیوەندییان بە شیرپێدانەوە هەیە. بۆیە زۆر گرنگە دایکەکە دڵنیا بکرێتەوە و وەڵامی پرسیارەکانی بدرێتەوە و یارمەتی بدرێت لە مامەڵەکردن لەگەڵ بەربەستە باوەکانی شیرپێدان و بیری بخەنەوە کە ئەم ئاستەنگانە بەو مانایە نییە کە دایکی خراپە و مافی ئەوەی هەیە داوای یارمەتی و پشتیوانی بکات.
ڕۆڵی داپیرە لە پشتگیریکردنی شیرپێدان
داپیرەکان کاریگەری ئەرێنی بەرچاویان لەسەر شێوازە تەندروستەکانی شیرپێدانیان هەیە. داپیرەکان هانی شیرپێدان دەدەن و لایەنگری دەکەن، ئەمەش ئەگەری بڕیاردانی دایک بۆ شیرپێدان بە ڕێژەی 12% زیاد دەکات. بە پێچەوانەوە، هاننەدانی داپیرەکان کاریگەری لەسەر بڕیاری دایکێک هەیە بۆ دەستپێکردنی شیرپێدان بە ڕێژەی ٧٠%. بۆیە بەشداریکردنی داپیرە لە پرۆسەی بەرەوپێشبردنی شیرپێدان کاریگەر دەبێت.