ئاریان دەرگەڵەیی – هەولێر
نەتەوە یەكگرتووەكان لە عێراق بە هاوبەشی لەگەڵ بەڕێوەبەرایەتی نیشتمانی ئافرەتان لە عێراق (NDIW) و ئەنجوومەنی باڵای ژنان و گەشەپێدان لە هەرێمی كوردستان، هەڵمەتی شانزە ڕۆژەی چالاكیی دژی توندوتیژی جێندەری بۆ ساڵی 2025 بە دوو بۆنەی ئاست بەرز لە بەغدا و هەولێر دەستپێكرد. تەوەری جیهانی ئەمساڵ، “یەكگرتن بۆ كۆتاییهێنان بە توندوتیژی دیجیتاڵی دژی هەموو ژنان و كچان”، تیشك دەخاتە سەر پێویستی بەپەلە بۆ دڵنیابوون لە سەلامەتی لە فەزای دیجیتاڵیدا لەكاتێكدا تەكنەلۆژیا بەردەوامە لە داڕشتنی ژیانی ڕۆژانە لە عێراق و هەریمی كوردستان.
جێگری نوێنەری تایبەتی ئەمینداری گشتی و ڕێكخەری نیشتەجێ و ڕێكخەری مرۆیی بۆ عێراق، غولام ئیسحاقزەی، دەڵێت: هەنگاوی گرنگی نراوە بۆ پاراستنی ژنان و كچان لە تۆقاندن و ئازاردانی ئۆنلاین، بەڵام پێویستە زیاتر بكرێت. لەگەڵ پەرەسەندنی خێرای تەكنەلۆجیا و پەرەسەندنی ڕۆڵی لە ژیانماندا، هەموو دامەزراوەكان- حكومەت، كۆمەڵگەی مەدەنی، كەرتی تایبەت و نەتەوە یەكگرتووەكان- بەرپرسیارێتییان هەیە بۆ دڵنیابوون لەوەی كە هەموو ژن و كچێك لە عێراقدا و هەرێمی كوردستان دەتوانن بە سەلامەتی و متمانەبەخۆبوون، لە هەموو شوێنێك و لەسەر هەموو پلاتفۆرمێك بەشداری بكەن.”
لە شاری هەولێریش، لە چالاكیی كردنەوەیدا بە سەرۆكایەتی ئەنجوومەنی باڵای ژنان و گەشەپێدان، تیشك خرایە سەر ئەو مەترسییانەی كە ڕووبەڕووی ژنان و كچانی هەرێم دەبنەوە لەگەڵ فراوانبوونی دەستڕاگەیشتن بە دیجیتاڵی. بەشداران جەختیان لەسەر پێویستیی بەهێزكردنی میكانیزمەكانی ڕاپۆرتكردن، بەرزكردنەوەی پاراستنی یاسایی و، بەرزكردنەوەی ئاستی هۆشیاری لە سەلامەتی دیجیتاڵی لەنێو خێزانەكان، پەروەردەكاران و كۆمەڵگاكاندا كردەوە بۆ دڵنیایی لەوەی كە پلاتفۆرمە دیجیتاڵییەكان بە سەلامەتی و پشتیوانیكردن بۆ هەموو ژنان و كچان دەمێننەوە. ئەنجومەنی باڵای ژنان و گەشەپێدان،
توندوتیژیی دیجیتاڵی یەكێكە لە بەربڵاوترین جۆرەكانی توندوتیژی دژی ژنان لەمڕۆدا. لە ئاستی جیهانیدا، لە هەر سێ ژن یەكێكیان لە ژیانیدا تووشی توندوتیژی دەبێت و توێژینەوەكان ئاماژە بەوە دەكەن كە 16% بۆ 58%ی ژنان ڕووبەڕووی جۆرێك لە دەستدرێژی دیجیتاڵی دەبنەوە، لەكاتێكدا ژنان 90% بۆ 95%ی قوربانیانی ناوەڕۆكی قووڵی پەیوەندیكردن پێك دەهێنن. كچانی گەنج بە تایبەتی تووشی زیانێكی دیجیتاڵی دەبن، چونكە لە تەمەنێكی بچووكدا تووشی زیانێكی دیجیتاڵی دەبن و لە ترسی تاوانباركردن یان سنوورداركردن دوودڵن لە ڕاپۆرتكردنی. لەگەڵ زیادبوونی ئاڵۆزی ژینگەی دیجیتاڵی ئەمڕۆ، پێشخستنی خوێندەواری دیجیتاڵی، بەرزكردنەوەی هۆشیاری، و دروستكردنی ژینگەی پاڵپشت بۆ پاراستنی ژنان و كچان لە فەزای دیجیتاڵیدا زۆر گرنگن.
چارەسەركردنی توندوتیژی دیجیتاڵی لە عێراق پێویستی بە بەهێزكردنی میكانیزمەكانی ڕاپۆرتكردن و بەرزكردنەوەی توانای دەزگاكانی جێبەجێكردنی یاسا و جێبەجێكردنی كاریگەرانەی یاساكانی تاوانە ئەلیكترۆنیەكان و زیادكردنی دەستڕاگەیشتن بە داتای متمانەپێكراو هەیە. پێشكەشكردنی خزمەتگوزاری پشتگیری نهێنی و دۆستی ڕزگاربووان، لەگەڵ هەوڵەكانی هۆشیاری كۆمەڵگا، زۆر گرنگ دەبێت بۆ دروستكردنی متمانە و هاندانی ژنان و كچان بۆ داوای یارمەتی كاتێك تووشی دەستدرێژی دەبن.
نەتەوە یەكگرتووەكان لە عێراق پابەندبوونی خۆی بە پاڵپشتیكردنی هاوبەشە نیشتمانی و ناوچەییەكان لە دروستكردنی ژینگەی دیجیتاڵی سەلامەت و گشتگیر و ڕێزگرتن لە مافەكان دووپاتدەكاتەوە. لە ماوەی هەڵمەتی شانزە ڕۆژەی چالاكی، نەتەوە یەكگرتووەكان بەردەوام دەبێت لە كاركردن لەگەڵ دامودەزگا حكومییەكان، ڕێكخراوەكانی كۆمەڵگەی مەدەنی، گروپەكانی گەنجان، و پێكهاتە ناوخۆییەكان بۆ بەرزكردنەوەی هۆشیاری و بەهێزكردنی میكانیزمەكانی پاراستن و پێشخستنی كاری بەكۆمەڵ بۆ كۆتاییهێنان بە توندوتیژیی دیجیتاڵی دژی ژنان و كچان لە عێراق.