ئاریان دەرگەڵەیی – هەولێر
مالپەڕێكی رووسی بڵاوی كردۆتەوە كە بۆ یەكەمجار لە ڕۆژئاوای كوردستان كیسەڵێكی دەریایی بەردبوو لە نزیك شاری عەفرین دۆزرایەوە.
ماڵپەری ئارتی رووسی بڵاوی كردەوە كە تیمێكی نێودەوڵەتی زانا لە سەنتەری سێنكنبێرگ بۆ پەرەسەندنی مرۆڤ و ژینگەی كۆن لە زانكۆی تۆبنگن لە ئەڵمانیا جۆرێكی نوێی كیسەڵە دەریاییە بەردبووەكا3نیان دۆزییەوە كە هەرگیز نەناسرابوو. .
ماڵپەرەكە نووسیویەتی ئەم جۆرە كە ناوی (Syriemys lelunensis) كە یەکه م به ردبووی بەردبووە كە بە فەرمی لە سوریا وەسف كراوە، تا ئێستا تاكە بەردبووە بەڵگەدار كراوە، و مێژووەكەی دەگەڕێتەوە بۆ سەرەتای سەردەمی ئیۆسین، نزیكەی پەنجا ملیۆن ساڵ لەمەوبەر.
بەردبووەكان قەڵغانێكی هێلكەیی بە باشی پارێزراو نیشان دەدەن، بەرزییەكەی ٥٣ سانتیمەتر و پانییەكەی ٤٤ سانتیمەترە.
وەفا ئەلحەلەبی، زانای بواری شوێنەوارناسی سوری-بەڕازیلی و نووسەری سەرەكی توێژینەوەكە لە زانكۆی ساوپاولۆ ڕوونی دەكاتەوە: “پارچە ئێسكەكانی ئیۆسین بۆ ماوەی ١٣ ساڵ لە ئۆفیسی دەسەڵاتی گشتی جیۆلۆجی و سامانە كانزاییەكان لە شاری حەلەب هەڵگیراون، دوای ئەوەی لە ساڵی ٢٠١٠ لە كاتی تەقینەوەی كانگایەكدا لە نزیك عەفرین دەرهێنراون”. “ئێستا توانیومانە لەگەڵ
هاوكارانی بەرازیل، سوریا، ئەڵمانیا، لوبنان و كەنەدا، بە شێوەیەكی زانستی وەسفی ئەم ئاژەڵە بكەین.”
ماددە بەردبووەكان بریتی بوون لە ئەندۆكاستێكی توێكڵی تەواو پارێزراو، لەگەڵ بەشەكانی توێكڵی سك، ئێسكەكانی حەوز و ئەندامەكانی دواوە. بۆ یارمەتیدان لە دیاریكردنی تەمەنی بەردبووەكە، توێژەران شیكارییان بۆ فۆرامینیفێرا (زیندەوەری توێكڵدار وردبینی) كرد كە لە بەردەكانی دەورووبەری دەرهێنراون.
حەڵەبی ئاماژە بەوە دەكات: “ئەم سەرەتاییانەی كە توێكڵیان هەیە لە دیاریكردنی تەمەنی كیسەڵە بەردبووەكاندا زۆر گرنگ بوون.”
دكتۆر گابرێل فێرێرا لە سەنتەری سێنكنبێرگ ڕوونی دەكاتەوە: “هەموو ئەندامانی خێزانی كیسەڵەكانی ستێریۆجینینی ئەمڕۆ كیسەڵە نیمچە ئاوییەكانن لە ئاوی شیرین، بەڵام گرووپی لەناوچووی ستێریۆجینینی لە شوێنی نیشتەجێبوونی خوێشدا نیشتەجێ بوون، بۆیە بەردبووەكانیان دەتوانرێت لە هەموو جیهاندا بدۆزرێتەوە”.