جنووب ئیسماعیل
ڕێژا بەردانێ گەهشتییە ئاستەکێ مەترسیدار و نەچاڤەرێکری. ئاریشەیێن بچووک، بەرەڤ دادگەهـ و بەردانێ ڤە دچن و د ئەنجامدا بتنێ زارۆک دبنە قوربانی. ئەرێ، ئەگەرێن ڤێ دیاردێ چنە و کارتێکرنا وێ لسەر نەوەیێ داهاتی ب چ شێوەیەکە؟
دیتنا جڤاکی (سەهام سەعید):
سەهام سەعید، ژ لایێ جڤاکی ڤە باس ل دیاردا بەردانێ دکەت و دبێژیت: “ب مخابنیڤە ئەڤ دیاردە ڕۆژ ب ڕۆژ پتر بەربەلاڤ دبیت. گەلەک ئەگەر بۆ ڤێ یەکێ هەنە، وەک: نەبوونا تێگەهشتنێ د ناڤبەرا هەڤژینان دا ژبەر ئەگەرێن گەلەک سادە، یان ژی دەستێوەردانا لایەنێ سێیەم کو پتریا جاران دبیتە ئەگەرێ دوورکەفتن و دروستبوونا کێشەیان. هەروەسا خراپ بکارئینانا سۆشیال میدیایێ، چاڤلێکرنا ژیانا خەلکی و بەراوردکرنا وێ ب ژیانا خۆ، و پەیوەندیێن نادروست، ڕۆلەکێ سەرەکی دبینن.”
دەربارەی دیتنا جڤاکی بۆ ئافرەتا بەردایی، دبێژیت: “پشتی بەردانێ، جڤاک ب چاڤەکێ کێمتر تەماشای ئافرەتا بەردایی دکەت، هەرچەندە دبیت کێم و کاسی نە ژ لایێ وێ ڤە بیت، لێ ئەو دبیتە قوربانیێ سەرەکی. سەنتەرێن ئاشتەوایی و چارەسەریێ هەول ددەن کێشەیان چارەسەر بکەن، لێ مخابن هندەک جاران ژبەر فشارێن جڤاکی و داب و نەریتێن خەلەت، کێشەیان ئاڵۆزتر دکەن.”
کارتێکرن لسەر زارۆکان (ئەدیبا سەیدو):
ئەدیبا سەیدو باس ل کارتێکرنا ڤێ دیاردێ لسەر زارۆکان دکەت و دبێژیت: “زارۆکێن خێزانێن ژێکڤەبووی، تووشی گەلەک کێشەیێن دەروونی و ڕەفتاری دبن، چ د قۆناغا زارۆکینیێ دا بیت یان سنێلەییێ. ئەڤ کارتێکرنە دبیتە ئەگەرێ هندێ کو زارۆک ببیتە کەسەکێ نەبەرپرسیار و ل پاشەرۆژێ خێزانەکا ناتەندروست ئاڤا بکەت. هەروەسا کارتێکرنەکا ڕاستەوخۆ لسەر ئاستێ خواندنا وان ژی هەیە، وەک لاوازبوونا شیانێن ئەقلی و وازئینان ژ خواندنێ. نەبوونا سۆز و خوشەویستییا پێدڤی، دبیت پالدەر بیت بۆ ئەنجامدانا کارێن نایاسایی.”
ژ بۆ پشتەڤانیکرنا زارۆکان، دبێژیت: “پێدڤییە دەیبابێن ژێکڤەبووی ڕێزێ لێکبگرن و پەیوەندییەکا ساخلەم د ناڤبەرا خۆ دا بهێلن دا کو بشێن هاریکاریا زارۆکێن خۆ بکەن. هەروەسا فەرە قوتابخانە ژی ڕۆلێ خۆ ببینیت و ڕێنیشاندەرێ پەروەردەیی چاڤدێری و پشتەڤانییا وان زارۆکان بکەت.”
لایەنێ یاسایی (پارێزەر عەبدولماجد عەبدولعەزیز):
پارێزەر عەبدولماجد عەبدولعەزیز دبێژیت: “ئێک ژ ئەگەرێن سەرەکی یێن بەردانێ ئەوە کو پەیوەندیا هەڤژینیێ هەر ژ دەستپێکێ لسەر بنەمایەکێ دروست نەهاتییە ئاڤاکرن. د ڕاستی دا، چ یاسایێن تایبەت نینن بۆ کێمکرنا دیاردا بەردانێ، لەوا پێدڤییە کار لسەر ڤی بابەتی بهێتە کرن و یاسا بهێنە هەموارکرن، چونکی بەردان دبیتە ئەگەرێ هەلوەشاندنا بچووکترین ئێکەیا جڤاکی، کو خێزانە.”
دەربارەی دایەنیێ (حضانه)، گۆت: “پشتی بەردانێ، دایەنیا زارۆکان ل گۆرەی بەرژەوەندیا وان دهێتە دەستنیشانکرن، لێ پێشەنگی بۆ دەیکێ یە. بۆ وەرگرتنا دایەنیێ ژی هندەک مەرج هەنە، وەک: پێدڤییە کەسێ دایەن پێگەهشتی، ئاقل، و ئەمین بیت و شیانێن خودانکرن و پەروەردەکرنا زارۆکی هەبن.”
دەربارەی بژێویێ (نفقة)، دبێژیت:
بۆ ئافرەتێ: پشتی بەردانێ، بتنێ مافێ وەرگرتنا بژێویێ بۆ ماوێ سێ هەیڤان (نفقة العدة) هەیە.
بۆ زارۆکان:
کچ: بژێویا وێ لسەر بابێ وێ یە هەتاکو شوو دکەت.
کوڕ: بژێویا وی لسەر بابێ وێ یە هەتا دگەهیتە تەمەنێ ١٨ سالیێ، لێ ئەگەر قوتابی بیت، بژێوی بەردەوام دبیت هەتا خواندنا خۆ ب دوماهیک دئینیت.
ل دوماهیێ گۆت: “د نها دا دامەزراوەیێن تایبەت نینن بۆ چارەسەرکرنا کێشەیێن هەڤژینان، لێ ل ڕێڤەبەریێن بەرهنگاربوونا توندوتیژیێ و ل دادگەهان، لژنە و ناوبژیوان هەول ددەن ئاشتیێ د ناڤبەرا وان دا پەیدا بکەن.”