سەدیق سەعید ڕواندزی
كاتێ بەرهەمێكی ئەدەبی، ڕەهەندێكی جیهانی وەردەگرێت و دەبێتە شاكار، ئەوا هەموو ئەو سنوورە جوگرافی و نەتەوەییانە تێدەپەڕێنێت و لە بەرهەمێكی نەتەوەییەوە، دەبێتە مرۆڤایەتی و دەشێ بە بەرهەمی هەموو نەتەوە و گەلێكی بزانین. دەشێ لێرەدا نموونە بە ڕۆمانی (دایك)ـەکەی مەكسیم گۆركێ بێنینەوە. ئەو ڕۆمانەی بۆتە سمبولێكی هەرە دیاری ئایكۆنی دایك ودەكرێ دایكانی هەموو جیهان، خۆیانی تێدا ببینەوە، چونكە مرۆڤ لە سەر باوەڕی هێز و بڕوابوون و خۆڕاگری پەروەردە دەكات. بۆیە كاتێ ناوی ڕۆمانی دایك دێت، گۆڕكێ وەك نووسەرێكی ڕووس ناناسرێت، بەڵكو ئەو لە بنەڕەتدا هەڵگڕی شوناسێكی جیهانییە و لێرەوەش ئەم شاكارە هاوتەریب لەگەڵ ڕەوتی مرۆڤایەتی دەمێنێتەوە.
لە نێوەندی ئەدەبی كوردیدا، زۆرجار لە میانەی وەرگێڕانی كتێبی نووسەرانی دنیا، بەرهەمەكانیان وەك شاكارێك ودەقی زۆر پڕ ماناو جوان و بەهادار، بە خوێنەری كورد دەناسێنرێن، كە لە بنەڕەتدا مەرامێكی بازرگانی و كەسیان لە پشتە، چونكە كاتێ ئەو دەقانە دەخوێنینەوە، ئەوكات دەزانین ئەمانە نەك هەر بەرهەم و تێكستی پڕ مانا نین، بەڵكو وەرگێڕانیشیان هیچ خستنە سەرێك ناخاتە سەر خەرمانەی كتێبخانەی كوردی. ڕۆمانی (ژیان كورتە) كە یۆستان گاردەر نووسیویەتی و مامۆستا (ڕێبوار سیوەیلی) وەریگێڕاوەتەوە و، ڕۆمانی (نەخۆشی مەرگ) كە مارگرێت دۆراس نووسیویەتی و (كەریم تاقانە) وەریگێڕاوەتەوە؛ ئەو دوو ڕۆمانە، دوو ڕۆمانی سادەن، كە تەنانەت لە ڕووی بابەت و ڕووداویشەوە زۆر لە یەكتری نزیكن، چونكە بابەتەكانیان پەیوەندیی بە خۆشەویستی و هاوسەرگیری و سێكسەوە هەیە. ژیان كورتە، ناوەڕۆكەكەی باسی نامەگۆڕینەوەی نێوان فلۆریا و ئیمیل دەكات، كە چۆن لە سۆنگەی هێز و باڵادەستی و كاریگەریەتیی كلێساوە، لە یەكتری جیا دەبنەوە و پەیوەندییەكەیان بە ناكامی كۆتایی دێت و ئیدی دوای پەیوەندییەكە، لە ڕێگەی چەند نامەیەكەوە، ژنەكە بارودۆخی دەروونی و هەستی ژنێتیی خۆی لە پەراوێزی ئەشقێكی ناكامەوە باس دەكات و دەیگێڕێتەوە. نەخۆشی مەرگیش، دیسانەوە باسكردنە لە پیاوێك كە ئەوەندە تێنووی سێكسە لەگەڵ ژن، لە بەیانییەوە تا ئێوارە، بە دیار جەستە و لەشولاری ژنەكە دائەنیشێت و چێژ لە جەستە و لەشی وەردەگرێت و، هۆکارەی سێكسە. ئەم دوو ڕۆمانە كورتە، كۆی ڕووداوەكانیان تەنێ ئەو بابەتانەیە كە باسمان كرد، بگرە لە ڕۆمانی ژیان كورتە، یەك ئامۆژگاری و ڕێنماییشی تێدا نەبوو، كە بشێ خوێنەر سوودی لێ ببینێت و بیكاتە نەخشە ڕێگایەك بۆ ژیانی خۆی، ئەوەی ڕۆمانەكەی دیكەش بە هەمان شێوەیە. وێڕای ئەمەش لە ڕۆمانی نەخۆشی مەرگدا، كە كەریم تاقانە وەریگێڕاوەتەوە، بە درێژای ڕۆمانەكە لە بری وشەی (پیاو)، (پیاوە)ی نووسیوە كە ئەمە یەكجار هەڵەیە لە زمانی كوردیدا، چونكە ئامرازی (ە) زۆرجار دەبێتە گۆڕینی سەرلەبەری مانای وشەیەك و ئەوانەی لە زمانی كوردی شارەزا نین درك بەو وردەكارییە ناكەن. بۆ نموونە: ئێمە دكتۆر بۆ ڕەگەزی نێر بە كار دێنین، بەڵام دكتۆرە بۆ ڕەگەزی مێ، وشەی سووك، وشەیەكی زبر و ناقۆڵا و نەگونجاوە، بەڵام سووكەڵە، وشەیەكی زۆر ئاسایی و ستایشكارانەیە و گوزارشت لە چوست و چالاکی دەكات. بۆیە لە وەرگێڕاندا، دەبێ ڕەچاوی تایبەتمەندییە زمانەوانییەكانی هەر نەتەوەیەك بكرێت، بە تایبەتیش زمانی كوردی، كە زمانێكی یەكجار دەوڵەمەند و بەبڕشتە و تەنها گۆڕینی پیتێك، مانای وشەكە سەرلەبەر دەگۆڕێت.