سەردار ئەکرەم/ بەریتانیاـ سترادفۆردئەڤینیۆ
ئەو شوێنەی خەون و ڕاستی لەوێ یەک دەگرنەوە لە قووڵایی دڵدا، هەر هونەرمەندێکی ڕاستەقینە خەون بە بینینی ئەو شوێنانە دەبینێت کە گەورەترین داهێنەرانی مێژوو تێیدا ژیاون و بەرهەمەکانیان داڕشتووە. زستانی ٢٠٢٤، ئەو خەونە کۆنەم هاتە دی کاتێک پێم هەنگاوی نا و ڕۆیشت بۆ ئەوەی گەشتێک بکەم بۆ شاری ستراتفۆردئەڤینیۆ؛ ئەو شارە ئەفسوناویەی کە ولیەم شکسپیر، پاشای ئەدەبی ئینگلیزی تێیدا لەدایک بووە.
ئەم گەشتە نەک تەنها گەڕانێک بوو بەناو کۆڵان و شەقامەکانی شارێکی کۆندا، بەڵکو گەڕانەوەیەک بوو بۆ ناو مێژوو، سەفەرێک بوو بۆ دڵی ئەو گەنجەی کە پێنج سەدە پێش ئێستا لەم خاکەدا قەدەم هەڵدەگرت و خەون بە شکۆمەندترین بەرهەمە ئەدەبییەکانی دەبینی.
شاری ئەفسانەکان: ستراتفۆردئەڤینیۆ
کاتێک پێت دادەنێیت لەم شارە، یەکەم شت چاوت پێی دەکەوێت ئەو ئاوەدانی و ئاسوودەییەیە کە وەک نەفەسێکی قووڵ لە سنگت دەنیشێتەوە. ستراتفۆرد_ئەپۆن_ئەڤن لە هەرێمی وارویکشایەردا جێگیرە، یەکێک لەو شارانەی کە مێژوو بە هەموو وردەکارییەکانەوە تێیدا هەناسە دەدات.
ڕووباری ئەڤن وەک بەندرێکی زیو بە ناو دڵی شارەکەدا دەڕوات، دەنگی شێت و ئارامی ئاوەکەی لەگەڵ باکان تابلۆیەکی وێناگەرانە دروست دەکات کە دەتوانی بەچەکاتژمێر تەماشای بکەیت بێ ئەوەی ببزویت. لەسەر کەنارەکانی ڕووبارەکە، درەختە بەرزەکان وەک پاسەوانانی مێژوو وەستاون، هەریەکەیان چیرۆکی خۆی هەیە بۆ گێڕانەوە.
شەقامەکانی شارەکە پڕن لە ماڵە کۆنەکان کە بە دار و بەردی سروشتی دروست کراون، هەریەکەیان بەرهەمی دەستکردی ئەو پیشەوەرانەیە کە سەدەکانی پێش ئێستا ئەم شارەیان ئاوەدان کردووە. کاتێک بە ناو شەقامەکاندا دەڕۆیت، ئاوایە وەک گەڕانەوەیە بۆ سەدەی شانزەیەم، کاتێک ولیەم شکسپیر خۆی بەم ڕێگایانەدا دەڕۆیشت و خەون بە ئەو شانۆنامانە دەبینی کە دواتر جیهانی گۆڕین.
ناوەڕاستی شار شوێنی کۆبوونەوەی خەونەکان
ناوەڕاستی شارەکە وەک دڵی لێدانەوەی ژیانە. لێرەدا دووکان و کافێ و ڕەستۆرانەکان بە شێوەیەکی جوان ڕیزکراون، هەموویان لۆگۆ و وێنەی شکسپیریان لەسەر تابلۆکانیان داناوە. ئەمە نیشانەی ئەوەیە کە چەندە ئەم شارە شانازی بەو کوڕە نامۆیە دەکات کە بووەتە یەکێک لە گەورەترین نووسەرانی مێژووی مرۆڤایەتی.
لە هەموو کوچە و کۆڵانێکدا، دەتوانیت هەست بە بوونی شکسپیر بکەیت. وەک ئەوەی ڕۆحی ئەو هێشتا لەناو ئەم شوێنانەدا بەژیت، لەناو هەر دارستانێک، لەناو هەر باخچەیەک، لەناو هەر پەنجەرەیەک کە ڕووناکی دێتە ژوورەوە.
کاتێک نزیک دەبیتەوە لە ماڵەکەی شکسپیر، هەست دەکەیت کە نەک تەنها بۆ بینینی شوێنێک هاتوویت، بەڵکو هاتوویت ب سەردانی پیرۆزگایەک، شوێنێک کە تێیدا یەکێک لە گەورەترین مێشکەکانی مرۆڤایەتی کارکی کردووە.
ڕێگای گەیشتن بۆ پیرۆزگا
پاڕکینگی تایبەت بە سەردانکەران پڕ لە ئوتومبێلی جۆراوجۆر بوو کە لە هەموو لایەکی جیهانەوە هاتبوون. ئەمە بە خۆی نیشانەی ئەوەیە کە شکسپیر نەک تەنها سەر بە ئینگلتەرایە، بەڵکو میراتێکی جیهانییە کە هەموو گەلان و نەتەوەکان بەشدارن تێیدا.
کاتێک لە پاڕکینگەکەوە دەرچووم، یەکەم شتێک کە بەرچاومە کەوت ئەو کۆڵانە جوانەی بوو کە بەرەو ماڵەکەی شکسپیر دەچووە. لەسەرووی دەروازەی کۆڵانەکە، پەیکەرێکی بەهلول دانرابوو، ئەو کەسایەتییە کۆمیدییەی کە لە شانۆنامەکانی شکسپیردا ڕۆڵی گرنگی هەیە و هەمیشە خەڵکی پێدەکەنێت.
لە خوارەوەی کۆڵانەکەش پەیکەرێکی زێڕینی شکسپیر دانرابوو، وێنەیەک کە بە شکۆمەندی و بەرزی سەر ڕاگرتووە، وەک ئەوەی هێشتا سەرقاڵی بیرکردنەوەیە لەسەر ئەو شانۆنامە تازەیەی کە دەیەوێت بینووسێت.
کۆڵانی هونەر: شانۆی کراوە
یەکێک لە سەرنجڕاکێشترین بەشەکانی ئەم سەردانە، بینینی ئەو گروپانە جیاوازە بوو کە لە ناوەڕاستی کۆڵانەکەدا نمایش دەکردن. کوڕان و کچانی گەنج، ژن و پیاوی تەمەن، لە هەموو چینە کۆمەڵایەتییەکانەوە، لە بەریتانیای گشتییەوە هاتبوون بۆ ئێرە.
هەریەکەیان بەشێک لە شانۆنامەکانی شکسپیریان وەبیر دەهێنایەوە، دەیانگوت، دەیانخوێندەوە. هەستی ئەوە دروست دەکرا کە ئەم شوێنە نەک تەنها مۆزەخانەیەک یان شوێنێکی تۆریستییە، بەڵکو شوێنێکی زیندووە، شوێنێک کە تێیدا هونەر هەناسە دەدات و بەردەوام دەگوازرێتەوە لە نەوەیەکەوە بۆ نەوەیەکی تر.
تەماشاکردنی ئەم نواندنانە لە بەردەم ماڵی شکسپیردا هەستێکی ئاسایی نەبوو. وایە وەک ئەوەی خودی شکسپیر لە پەنجەرەیەکی ماڵەکەیەوە تەماشای دەکردین و بە بینینی ئەوەی کە بەرهەمەکانی هێشتا زیندوون و خەڵک هەڵیان دەسەنێت خۆشحاڵ دەبووەوە.
Shakespeare’s Birthplace”: دەروازەی خەونەکان
ماڵی شکسپیر، یان بە ناوی فەرمییەکەی “Shakespeare’s Birthplace”، بینایەکی دوو نهۆمەی زۆر جوانە کە بە دار و بەردی سروشتی دروستکراوە. پێکهاتەی بینایەکە نموونەیەکی بێوێنەیە لە ستایلی تیودۆری ئەو سەردەمە، کاتێک هونەر و وردبینی لە دروستکردنی ماڵەکاندا لە ئاستێکی بەرزدا بووە.
ڕیزی سەردانکەران درێژ و چڕ بوو، وەک ئەوەی هەموان بۆ سەردانی پیرۆزگایەک هاتبن. خەڵکی لە هەموو تەمەن و پایەکانەوە لەم ڕیزەدا وەستابوون، هەریەکەیان ئارەزوویەکی تایبەتیان هەبوو بۆ دیتنی ئەم شوێنە ئەفسووناویە.
کاتی چاوەڕوان بوو، بەڵام ئەو چاوەڕوانییە دەیهێنا. نرخی بلیتەکەش شانزە پاوەن بوو بۆ هەر کەسێک، بڕەی پارەیەک کە بە هیچ شێوەیەک بەراورد ناکرێت بەو ئەزموونانە بڕوات کە لە ژوورەوە چاوەڕوانتە.
ناوەوەی ماڵ: گەڕانەوە بۆ سەدەی شانزەیەم
کاتێک هەنگاوم نا بۆ ناوەوەی ماڵەکە، هەست بەوە کرد کە لە ماشینی کاتدا گەشتم کردووە و گەڕاومەتەوە بۆ سەدەی شانزەیەم. هەموو شتەکان بە وردی پارێزراون و ڕێکخراون تاکو وێنایەکی ڕاست و تەواو لە ژیانی ڕۆژانەی ماڵباتی شکسپیر بدەن.
لە نهۆمی خوارەوەدا، کوپی قاوەی شکسپیر هەبوو، ئەو کوپەیە کە ڕۆژانە قاوەی تێدا دەخواردەوە. کورسی و مێزی نان خواردنیشی هەبوو، قاپ و کەوچکەکانی کە بۆ خواردن بەکاری دەهێنا. هەموو ئەم شتانە نەک تەنها پاراستراون، بەڵکو بە شێوەیەک دانراون کە هەست دەکەیت شکسپیر تازە لێیان ڕۆیشتووە و دەگەڕێتەوە.
نهۆمی سەرەوەی ماڵەکە کانتۆری جل و بەرگی باوکی شکسپیری لەخۆ دەگرت، ئەو پیاوەی کە کاریگەری گەورەی لەسەر ژیانی کوڕەکەی هەبووە. جل و بەرگە کۆنەکان هەنوکە لەوێ شوێندانراون، ڕەنگەکانیان هەرچەندە کز بووبنەوە، بەڵام هێشتا دەتوانیت خەیاڵی ئەوانە بکەیت کە جاران ئەم جل و بەرگانەیان لەبەر کردووە.
ژووری نوستنی شکسپیریش بەشێکی گرنگی ماڵەکەیە. پێخەوەکەی، کوپ وبۆردەکەی، مێزە بچووکەکەی کە لەسەری دەنووسی، هەمووی لەوێ ماون. کاتێک لەم ژوورە دەوەستیت، دەتوانیت خەیاڵی ئەو شەوانە بکەیت کە شکسپیر لەسەر جێخەوەکەی پاڵکەوتبوو و خەون بە قارەمانەکانی شانۆنامەکانی دەبینی کە هێشتا نەینووسیبوون.
قەڵەمەکانی شکسپیر: گوهرێکی ئەدەبی
لە ناو هەموو ئەو شتە پارێزراوانەدا، ئەوەی زۆرتر سەرنجی منی ڕاکێشا قەڵەمەکانی شکسپیر بوون، بە تایبەتی ئەو قەڵەمەی کە شانۆنامەی *هاملێت*ی پێ نووسیبوو. ئەم قەڵەمە، کە وەک گوهرێکی ئەدەبی دەدرەوشایەوە، وەک پلێک بوو کە منی بە سەردەمی شکسپیرەوە دەبەستەوە. هەستم کرد کە ئەم قەڵەمە تەنها ئامرازێکی نووسین نەبوو، بەڵکو سحرێک بوو کە وشەکانی شکسپیر بوون بە شاهکارەکانی ئەدەب.
دیوارەکان، پەنجەرەکان، و دەرگاکانی ماڵەکە هەر وەک سەردەمی شکسپیر مابوونەوە. لە ژوورەکانی خوارەوە، چەند کەرگەی کۆنە وەک کوبەڵ و گۆزەکان داندرابوون، کە وەک ئەوە بوو کە ژیانی ڕۆژانەی سەدەی شانزەیەمیان پیشان بدات. ئەم پاراستنەیە نەک تەنها سەرنجڕاکێش بوو، بەڵکو نیشانی گرنگییەکی زۆری بەریتانیا بوو بە داهێنەرەکانی وەک شکسپیر.
کتێبخانە و مۆزەخانە: زیندوومانەوەی یادەکانی شکسپیر
لە تەنیشت ماڵەکەی شکسپیر، کتێبخانەیەکی گەورە هەبوو کە هەموو بەرهەمەکانی شکسپیر بە هەموو شێوە و قەبارەیەک چاپ کرابوون. لەم کتێبخانەیەدا، بەرهەمەکان نەک تەنها بۆ گەورەکان، بەڵکو بۆ منداڵانیش ئامادە کرابوون، کە ئەمە نیشانی ئەوە بوو کە چەند شکسپیر بە شێوەیەکی گشتگیر لەم شارەدا زیندوو دەمێنێتەوە. منیش کە لەو کتێبخانەیەدا گەڕام، نەمتوانی خۆم لە کڕینی چەند کتێبێک بگرم، بە تایبەتی شانۆنامەی *هاملێت*، کە وەک یادگارییەکی گرنگ بۆ خۆم و هاوڕێکانم لە کوردستان کڕیم.
لە نزیک کتێبخانەکە، مۆزەخانەیەکی دیکە هەبوو کە کەلوپەلەکانی شکسپیر بە شێوەیەکی سەرنجڕاکێش پارێزرابوون. بینینی ئەو کەلوپە کۆنانە لە نزیکەوە، وەک کوبەڵەکان و ئامرازەکانی ژیانی ڕۆژانە، هەستێکی سەرسوڕهێنەری پێدەبەخشێت. ئەم مۆزەخانەیە وەک کەپسووڵێکی کات بوو کە مرۆڤ دەباتەوە بۆ سەدەی شانزە.
رۆیاڵ شکسپیر شانۆدڵی شانۆی جیهان
دوای سەردانی ماڵەکە، چووم بۆ رۆیاڵ شکسپیر شانۆ(Royal Shakespeare Theatre)، کە یەکێکە لە شوێنە دیارەکانی ستراتفۆرد. پێشتر لە لەندەن چەند شانۆیەکی دیکەم بینیبوو، وەک شانۆی نیشتمانی و پلەی هاوس، بەڵام بینینی رۆیاڵ شکسپیر شانۆ لە شارەکەی شکسپیر هەستێکی جیاواز بوو. ئەم شانۆیە وەک شوێنێکی پیرۆزە کە شانۆنامەکانی شکسپیر بە شێوەیەکی زیندوو پیشان دەدرێن. زانیم کە ساڵانە فیستیڤاڵێکی گەورەی شانۆیی لەسەر بەرهەمەکانی شکسپیر لەم شارەدا بەڕێوە دەچێت، کە هونەرمەندان و گروپەکانی شانۆ لە سەرانسەری بەریتانیا بەشداری تێدا دەکەن.
میراتی شکسپیر، زیندوو و جاویدانە
ستراتفۆردئەڤینیۆ و ماڵەکەی شکسپیر تەنها شوێنێک نییە بۆ گەشتیاران، بەڵکو جیهانێکە کە تێیدا دەتوانیت هەست بە گەوھەری ئەدەب و کلتوری جیهانی بکەیت. ئەم شارە، بە ماڵەکەی شکسپیر، شانۆکەی، و کتێبخانەکەی، وەک پلێکە کە مرۆڤ دەباتەوە بۆ سەردەمێکی پڕ لە داهێنان و جوانی. وەک کوردێک، ئەم گەشتە بۆ من تەنها سەردانێک نەبوو، بەڵکو ئەزموونێک بوو کە هەستە ئەدەبی و کلتورییەکانم زیندوو کردەوە. ماڵەکەی شکسپیر، بە هەموو کەرگە کۆنەکانی و یادەوەرییەکانی، وەک ئەوەیە کە شکسپیر هێشتا لە ناوەندەکەیدا زیندووە و بە وشەکانی دڵی مرۆڤەکان دەگرێت