زیــــــبا تـەهـــــــــــا
لە مێژووی خەباتی نەتەوەیی و سیاسیی گەلی کوردستاندا، ئافرەتان هەمیشە بەشێکی گرنگ و دانەبڕاو بوون لە بەرگری لە ماف و ئازادییەکان، پاراستنی ناسنامەی نەتەوەیی و بەشداری لە گۆڕانکارییە کۆمەڵایەتییەکان. ئەگەرچی لە قۆناغە جیاوازەکانی مێژوودا، بارودۆخی سیاسی و کۆمەڵایەتی و هەندێک نەریتی باو ڕێگرییان لە بەشداریی فراوانی ئافرەتان کردووە، بەڵام ئافرەتی کوردستان بە خەبات و خۆڕاگریی خۆی توانیویەتی بەشێکی زۆر لەو بەربەستانە تێپەڕێنێت و شوێنپەنجەی خۆی لە ژیانی سیاسی و کۆمەڵایەتیی کوردستاندا جێبهێڵێت. لەم ڕەوتە مێژووییەدا، پارتی دیموکراتی کوردستان وەک یەکێک لە هێزە سەرەکییەکانی بزووتنەوەی ڕزگاریخوازیی کوردستان، ڕۆڵی خۆی لە پشتگیری و ڕەخساندنی دەرفەت بۆ بەشداریی ئافرەتان لە ژیانی سیاسی و دامەزراوەکانی بڕیارداندا هەبووە.
پشتیوانی لە پرسی ئافرەتان تەنها بە دروشم و وتاری سیاسی ناپێورێت، لەو هەنگاوە کردارییانەدا دەردەکەوێت کە دەرفەت بۆ ئافرەتان دەڕەخسێنن تا بتوانن تواناکانی خۆیان لە بواری سیاسی و کۆمەڵایەتی و کارگێڕیدا بسەلمێنن. لەو ڕووەوە، پێشخستنی ئافرەتان بۆ پۆستە باڵاکانی دەسەڵات دەتوانێت نیشانەیەکی گرنگی متمانە بە توانای ئافرەتان بێت. بەڵام ئەو متمانەیە کاتێک مانایەکی قووڵتری دەبێت کە نەبێتە هەنگاوێکی کاتی، بەڵکو لە سیاسەت و بەرنامەکانی پارت و دامەزراوەکاندا بەردەوام بێت.
یەکێک لە نموونەکانی ئەم پشتیوانییە، پێشخستنی دکتۆر ڤالا فەرید لەلایەن پارتی دیموکراتی کوردستانەوە بۆ سەرۆکایەتیی پەرلەمانی کوردستان بوو، کە لە ساڵی ٢٠١٩دا وەک یەکەم ئافرەت گەیشتە ئەو پۆستە و لە ساڵی ٢٠٢٦دا جارێکی تر هەڵبژێردرایەوە. ئەم هەنگاوە دەتوانرێت وەک نموونەیەک لە ڕەخساندنی دەرفەتی سیاسی بۆ ئافرەتان هەڵبسەنگێنرێت. گرنگیی ئەم نموونەیە لەوەدایە کە دەرفەتی گەیشتن بە پۆستە باڵاکان نابێت بە ڕەگەز سنووردار بکرێت، بەڵکو پێویستە لێهاتوویی، ئەزموون و توانای بڕیاردان بنەمای هەڵبژاردن بن.
بەڵام ئەم دەستکەوتانە لە بۆشاییدا دروست نەبوون. ئەگەر ئەمڕۆ ئافرەتان دەتوانن لە ناوەندەکانی بڕیارداندا بەشدار بن، ئەوا دەبێت بە چاوی ڕێزەوە سەیری ئەو خەباتە درێژە بکەین کە نەوەیەک دوای نەوەیەک لە ئافرەتانی کوردستان ئەنجامیان داوە. لە سەردەمی شۆڕش و خەباتی نەتەوەییدا، ئافرەتان تەنها پشتیوانیی خێزان و پێشمەرگەیان نەکردووە، بەڵکو خۆیان بەشداربوون لە کاری ڕێکخستن، پەروەردە، هۆشیارکردنەوەی کۆمەڵگە و پاراستنی بەها نەتەوەییەکان. زۆرێک لەوان لە سەختترین بارودۆخدا بەرپرسیارێتییان هەڵگرتووە و بە خەباتی خۆیان بناغەیەکیان بۆ بەشداریی نەوەکانی دواتر داناوە.
لە مێژووی پارتی دیموکراتی کوردستاندا، پەیوەندیی نێوان خەباتی نەتەوەیی و پرسی ئافرەتان بابەتێکی گرنگە. لەو سەردەمەی گەلی کوردستان بۆ ناسنامە و مافە نەتەوەییەکانی خەباتی دەکرد، ئافرەتانیش بەشێک بوون لەو بزووتنەوەیە. ئەوان لەگەڵ بەرگری لە مافە نەتەوەییەکان، هەوڵیان دەدا شوێنی خۆیان لە کۆمەڵگەدا فراوانتر بکەن. ئەم دوو ڕەوتە، واتە خەبات بۆ مافی نەتەوەیی و خەبات بۆ مافی ئافرەتان، لە زۆر قۆناغدا پەیوەندییەکی نزیکیان بەیەکەوە هەبووە. چونکە ئافرەتێک کە بۆ ئازادیی نەتەوەکەی خەبات دەکات، بە شێوەیەکی سروشتی چاوەڕوانی ئەوەش دەکات کە لە کۆمەڵگەی ئازاددا ماف و دەرفەتی یەکسانی هەبێت.
پێشکەوتنی ئافرەتان تەنها بەرپرسیارێتیی پارتە سیاسییەکان نییە، بەڵکو کۆمەڵگەش ڕۆڵێکی بنەڕەتی لەو پڕۆسەیەدا هەیە. هیچ گۆڕانکارییەکی قووڵ و بەردەوام بەدی نایەت ئەگەر لە ناو کۆمەڵگەدا پشتیوانیی بۆ نەبێت. ئەو خێزانەی کچەکەی هان دەدات بۆ خوێندن و پێشکەوتن، ئەو مامۆستایەی متمانە بە توانای قوتابییە کچەکانی دەکات، ئەو دامەزراوەیەی دەرفەتی یەکسان بۆ ئافرەتان دەڕەخسێنێت و ئەو پیاوەی باوەڕی بە هاوبەشیی ئافرەت لە بڕیارداندا هەیە، هەموویان بە شێوەیەک بەشداری لە پێشخستنی پرسی ئافرەتاندا دەکەن.
ئافرەتانی کوردستانیش بە درێژایی مێژوو چاوەڕوانی ئەوە نەبوون کە مافەکانیان بە ئاسانی پێ ببەخشرێت، خۆیان هەوڵیانداوە ئەو مافانە بەدەستبهێنن. لە بواری خوێندن و پەروەردەوە تا کاری ڕۆژنامەوانی، سیاسەت، یاسا و بەڕێوەبردن، ئافرەتان توانیویانە تواناکانی خۆیان بسەلمێنن. ئەو دەستکەوتانەی ئەمڕۆ دەیبینین، بەرهەمی خەباتی ئەو ئافرەتانەیە کە خزمەتی کۆمەڵگەیان کردووە.
بێگومان، پشتیوانیی پارتی دیموکراتی کوردستان لە بەشداریی سیاسیی ئافرەتان دەکرێت وەک بەشێک لەو ڕەوتە مێژووییە هەڵبسەنگێنرێت، بەڵام پێویستە ئەم پشتیوانییە بەردەوام بێت و لە پۆستە باڵاکان زیاتربکرێت. چونکە ئافرەتان تەنها لە کاتی هەڵبژاردن و پێکهێنانی حکومەتدا پێویستیان بە دەرفەت نییە، لە هەموو ئاستەکانی کاری سیاسی، ئابووری و کۆمەڵایەتی پێویستیان بە بەشداریی کاریگەر هەیە. پێویستە ڕێگە بۆ نەوەیەکی نوێ لە ئافرەتانی خوێندەوار و خاوەن توانای سەرکردایەتی بکرێتەوە، تا بتوانن بە متمانەی زیاترەوە بەشداری لە دروستکردنی داهاتووی کوردستاندا بکەن.
لەگەڵ هەموو ئەو پێشکەوتنانەدا، هێشتا ئافرەتانی کوردستان ڕووبەڕووی کێشە و ئاستەنگی جیاواز دەبنەوە. توندوتیژیی خێزانی، هەندێک نەریتی کۆمەڵایەتی، کەمیی دەرفەتی کار و سنوورداربوونی بەشداری لە هەندێک ناوەندی بڕیارداندا، لەو پرسە گرنگانەن کە پێویستیان بە چارەسەریی جدی هەیە. بۆیە پێوەری ڕاستەقینەی پشتیوانی لە ئافرەتان تەنها ژمارەی ئەو ئافرەتانە نییە کە دەگەنە پۆستە باڵاکان، بەڵکو ئەو گۆڕانکارییانەشە کە لە ژیانی ڕۆژانەی ئافرەتاندا ڕوودەدەن و هەستیان بە ئاسایش، دادپەروەری و یەکسانی زیاتر دەکەن.
لە کۆتاییدا، پشتیوانی لە پرسی ئافرەتان دەبێت وەک بەرپرسیارێتییەکی نەتەوەیی و کۆمەڵایەتی سەیر بکرێت. پارتی دیموکراتی کوردستان بە هەنگاوە سیاسییەکانی ڕۆڵی لە ڕەخساندنی دەرفەت بۆ ئافرەتاندا هەبووە، بەڵام ئەوەی ئەم دەرفەتانە بە دەستکەوتی بەردەوام دەگۆڕێت، خەباتی خودی ئافرەتان و پشتیوانیی کۆمەڵگەیە. ئەگەر دەمانەوێت کوردستانێکی بەهێز، پێشکەوتوو و دادپەروەر بنیاد بنێین، دەبێت ئافرەتان هاوبەشی ڕاستەقینەی ئەو بنیادنانە بن. چونکە پێشکەوتنی ئافرەت تەنها پێشکەوتنی نیوەی کۆمەڵگە نییە، هەنگاوێکە بەرەو پێشکەوتنی هەموو کۆمەڵگە.