زیــــــبا تـەهـــــــــــا
لە مێژووی بزووتنەوەی ڕزگاریخوازی گەلی كوردستاندا، پێگەی ئافرەت هەمیشە وەک هێزێکی ڕەسەن، کارا و بنەڕەتی لە بزووتنەوەی نەتەوەیی و نیشتمانیدا سەیر کراوە. لەناو ئەم قۆناغە سەخت و پڕبایەخانەدا، سەرکردایەتی سیاسیی کوردستان هەمیشە پشتیوانی لەم پێگە گرنگە کردووە. سەرۆک مەسعود بارزانی وەک ڕابەرێکی نیشتمان، لە ڕێگەی هەڵوێستە سیاسی، کۆمەڵایەتی و فیکرییەکانییەوە، نموونەیەکی باڵای لە ڕێزگرتن، پاراستن و بەهێزکردنی پێگەی ئافرەتی کورد پێشکەش کردووە. ئەم ڕێزگرتنە تەنها لە چوارچێوەی دروشم و وتاری سیاسیدا نەماوە، بووەتە بەشێک لە پەیڕەوی کارکردن و ستراتیژی نیشتمانی ئەو بۆ بنیادنانەوەی کۆمەڵگەیەکی یەکسان و پێشکەوتوو. لەم وتارەدا، تیشک دەخەینە سەر چۆنیەتی ڕێزگرتنی سەرۆک بارزانی لە ئافرەتی کورد و ئەو بنەما فیكری و پراکتیکییانەی کە لەم پێناوەدا پەیڕەوی کردوون.
بنەمای سەرەکی لە دیدگای سەرۆک بارزانیدا بۆ ئافرەت، دەگەڕێتەوە بۆ میراتی مێژوویی شۆڕشی ئەیلوول و بارزانی نەمر. لەم مێژووە پرشنگدارەدا، ئافرەتی کورد شانبەشانی پیاوان قوربانیداوە، زیندانی بینیوە، دەربەدەری چەشتووە و لە هەمووشی گرنگتر، خێزان و پەروەردەکردنی شۆڕشگێڕانی لە ئەستۆ گرتووە. سەرۆک بارزانی هەمیشە بە شانازییەکی مەزنەوە باس لە قوربانیدانی دایک، خوشک و هاوسەری شەهیدان دەکات. لە دیدی سەرۆک، دایکی شەهید و ئافرەتی تێکۆشەر کۆڵەکەی سەرەکی بەردەوامیی خەباتن. ئەم ڕێزگرتنە لە بنەما ئەخلاقی و نیشتمانییەکانەوە سەرچاوە دەگرێت کە تیایدا ئافرەت نەک تەنها وەک نیوەی کۆمەڵگە، بەڵکو وەک سەرچاوەی ژیان، ورە و پێگەی سەرەکی پەروەردەی نیشتمانپەروەری سەیر دەکرێت. هەر کاتێک سەرۆک بارزانی لەگەڵ کۆمەڵێک لە ئافرەتانی تێکۆشەر، بنەماڵەی سەربەرزی شەهیدان یان چالاکوانان کۆبووەتەوە، جەخت لەوە کردووەتەوە کە قوربانییەکانی ئافرەت لە پێناو کوردستاندا هەرگیز لە یاد ناکرێن و شایەتی گەورەترین ڕێزلێنانن.
یەکێک لە خاڵە هەرە دیارەکانی ڕێزگرتنی سەرۆک بارزانی لە ئافرەت، پاڵپشتیکردنی بێ مەرجییەتی بۆ بەشداریی سیاسی و کارگێڕییان لە ناوەندە بڕیاربەدەستەکاندا. لە سەردەمی سەرۆکایەتی هەرێمی کوردستاندا، سەرۆک هەمیشە هاندەرێکی بەهێز بووە بۆ ئەوەی ئافرەتان لە پەرلەمان، حکومەت، دامەزراوە حزبی و حکومییەکاندا پۆستی باڵا و گرنگ وەرگرن. ئەو پێیوایە تواناکانی ئافرەت لە بەڕێوەبردن و کارکردندا کەمتر نییە لە پیاوان، بەڵکو زۆرجار بەهۆی دڵسۆزی و وردبینییەوە، کارەکان بە سەرکەوتووییەکی زیاترەوە ئەنجام دەدەن. بۆیە هەمیشە داوای کردووە کە سیستمی کۆتا و بەشداریی کارای ئافرەتان لە هەموو کایەکاندا پارێزراو بێت و پەرەی پێ بدرێت، نەک تەنها وەک ڕووکەش، وەک فاکتەرێکی کارا لە بڕیاردانی سیاسی و نیشتمانیدا.
لە تەوەری بەرگری و پاراستنی مافەکانی مرۆڤیشدا، سەرۆک بارزانی هەڵوێستی ڕوون و توندی هەبووە لە دژی هەر جۆرە توندوتیژی یان ستەمێک کە بەرامبەر بە ئافرەت ئەنجام بدرێت. لە چەندین بۆنە و لە کۆبوونەوە گشتی و تایبەتەکاندا، بە توندی دژایەتی خۆی بۆ دیاردەکانی وەک توندوتیژی خێزانی، کوشتن بە ناوی شەرەف و هەموو ئەو نەریتە دواکەوتووانە دەربڕیوە کە کەرامەتی ئافرەت دەشکێنن. جەخت لەوە دەکاتەوە کە کۆمەڵگەیەکی پێشکەوتوو و ئازاد هەرگیز ناتوانێت بنیاد بنرێت ئەگەر ئافرەت لە ترس و ستەمدا بژین. لەم پێناوەدا، پشتیوانی تەواوی لە دەرکردنی یاسا پێشکەوتووەکان و دامەزراندنی ڕێکخراو و دامەزراوەکانی تایبەت بە پاراستنی مافی ئافرەتان کردووە، تاوەکو دڵنیا بێت لەوەی کە مافەکانیان لە ژێر چەتری دەستوور و یاسادا بە تەواوی پارێزراون.
بوارێکی تری گرنگ کە سەرۆک بارزانی بایەخی پێداوە، پرسی خوێندن، پێگەیاندن و زانستە بۆ ئافرەتان. ئەو دەزانێت کە چەکداربوونی ئافرەت بە زانست و زانیاری، کلیلی سەرەکییە بۆ بەرەوپێشچوونی کۆمەڵگە. هەر بۆیە لە ڕێگەی دامەزراوە پەروەردەیی و زانکۆکانی کوردستانەوە، هاندەری ئەوە بووە کە کچان دەرفەتی یەکسان و تەواویان هەبێت بۆ خوێندن و گەیشتن بە پلە زانستییە بەرزەکان. سەرۆک بارزانی باوەڕی تەواوی بەوە هەبووە کە ئافرەتی خوێندەوار و ڕۆشنبیر دەتوانێت نەوەیەکی هۆشیار، نیشتمانپەروەر و خاوەن داهاتوو پەروەردە بکات. بۆیە لە گشت بوارەکانی زانست، فەرھەنگ، ئەدەب و هونەردا، ڕێز لە تواناکانی ئافرەت گرتووە و پشتگیری لە داهێنانەکانیان کردووە، بە جۆرێک کە ئافرەتی کورد لە کۆمەڵگەدا ببێتە خاوەن پێگەیەکی شایستە و ڕێزلێگیراو.
هەروەها، لە کاتی کارەساتە نەتەوەیی و مرۆییەکاندا، بە تایبەت تراژیدیای خوشک و دایکانی ئێزدی لە کاتی هێرشی داعش بۆ سەر شنگال، سەرۆک بارزانی یەکێک بوو لەو سەرکردانەی کە لە یەکەم ساتەوە بە هانایانەوە چوو و بە هەموو تواناوە کاری بۆ ڕزگارکردن و گەڕاندنەوەی کەرامەتیان کرد. دامەزراندنی نووسینگەی تایبەت بە ڕزگارکردنی ڕفێنراوانی ئێزدی بە ڕێنمایی ڕاستەوخۆی سەرۆک بارزانی، بەڵگەیەکی حاشاھەڵنەگرە لەسەر ئەو گرنگییە گەورەیەی کە ناوبراو بە پاراستنی کەرامەت و ئازادی ئافرەت دەدات، بە بێ جیاوازی ئایینی و نەتەوەیی. ئەو هەمیشە جەخت لەوە دەکاتەوە کە برینی خوشکە ئێزدییەکان برینی هەموو تاکێکی کوردە و ئازادکردنیان ئەرکێکی ئەخلاقی و نیشتمانییە، کە ئەمەش قووڵایی مرۆڤدۆستی و ڕێزگرتنی قووڵی سەرۆک بارزانی لە ئافرەت نیشان دەدات.
لە لایەکی ترەوە، لە پەیوەندییە نێودەوڵەتی و دیپلۆماسییەکانیدا، سەرۆک بارزانی هەمیشە نموونەیەک بۆ پێشکەشکردنی دیمەنێکی پێشکەوتووی کۆمەڵگەی کوردی بە جیهان بووە، کە تێیدا ئافرەت ڕۆڵی سەرەکی هەیە. لەو کۆبوونەوانەی کە لەگەڵ باڵیۆز، دیپلۆماتکار، سەرکردە جیهانییەکان و نوێنەرانی ڕێکخراوەکانی مافی مرۆڤ ئەنجامی داوە، هەمیشە شانازی بە پێشکەوتنەکانی ئافرەتی کورد لە بوارەکانی یەکسانی و دیموکراسیدا کردووە. ئەو پشتگیری لە چالاکییەکانی کۆمەڵگەی مەدەنی و ڕێکخراوەکانی ئافرەتان دەکات و هەمیشە دەرگای بۆ گۆڕینەوەی بیروڕا لەگەڵ توێژە جیاوازەکانی ئافرەتان واڵا کردووە، گوێ لە نیگەرانی و داواکارییەکانیان دەگرێت و لە بڕیارە گرنگەکاندا ڕاوێژیان پێ دەکات.
لە کۆتاییدا، دەتوانیین بڵێین کە ڕێزگرتنی سەرۆک بارزانی لە ئافرەتی کورد، لە باوەڕێکی قووڵی نیشتمانی، ئەخلاقی و ئایینییەوە سەرچاوە دەگرێت. بۆ سەرۆک بارزانی، ئافرەت نەک تەنها بەشێکە لە کۆمەڵگە، بەڵکو بنەمای مانەوە و سەرکەوتنی گەلی کوردستانە. لە ڕێگەی پشتگیریکردنی بەردەوام بۆ بەشداریی سیاسی، پاراستنی مافەکان، ڕووبەڕووبوونەوەی توندوتیژی، ڕێزلێنان لە تێکۆشەران و ئافرەتە پێشمەرگەکان، و بەهاناوەچونی قوربانییانی دەستی تیرۆر، سەرۆک بارزانی توانیویەتی مۆدێلێکی پێشکەوتوو و هاوچەرخ لە سەرکردایەتیکردن پیشان بدات کە تێیدا ئافرەتی کورد لە ڕێز و شکۆیەکی مەزندا دەژی. ئەم هەڵوێستە نەگۆڕانەی، مێژوویەکی پڕ لە شانازی بۆ سەرۆک بارزانی تۆمار کردووە و بناغەیەکی پتەوی بۆ داهاتوویەکی دادپەروەرانە و یەکسان لە کۆمەڵگەی کوردستاندا دابین کردووە.