حەسەن حەمەد ئاندێکی
لە جیهانی هاوچەرخدا، چەمکی پەروەردە تەنها لە چوارچێوەی فێربوونی تیۆری و گواستنەوەی زانیاری وشکدا کورت نابێتەوە. لێرەدا مامۆستا نەک تەنها وەک گوێزەرەوەی مەعریفە، بەڵکو وەک کارەکتەرێکی بنەڕەتی و بریکاری گۆڕانکاری (Agent of Change) دەردەکەوێت. مامۆستایان ئەو هێزە زیندووەن کە دەتوانن نەخشەی داهاتووی کۆمەڵگە بکێشن و پایەکانی نەوەیەکی هۆشیار و پێشکەوتوو دابڕێژن. ڕۆڵی سۆسیۆلۆژیانەی ئەوان لەناو سیستەمی پەروەردەدا، دەبێتە پردێکی پەیوەندی بۆ چاندنی بەها مرۆییەکان، هاندانی بیرکردنەوەی ڕەخنەگرانە و دابینکردنی ئامرازەکانی گەشەپێدانی هەمەلایەنە.
گواستنەوەی میرات و نوێکردنەوەی کولتووری
یەکێک لە ئەرکە مێژووییەکانی پەروەردە بریتییە لە پاراستنی کولتوور و دابەشکردنی میراتی کۆمەڵایەتی بەسەر نەوەکاندا. مامۆستایان لەم پرۆسەیەدا وەک سەرچاوەی یەکەمی ئەم گواستنەوەیە کار دەکەن، ئەوان نەوە لەدوای نەوە بە بەها، نەریت و ئەو زانیارییانە ئاشنا دەکەن کە بۆ بەردەوامیدان بە ژیانی کۆمەڵایەتی پێویستن. بەڵام ئەمە تەنها لایەنێکی ئەرکەکەیانە. لە ڕاستیدا مامۆستا دەتوانێت بە شێوەیەکی چالاکانە کولتوور بەرەو پێش ببات یان تەنانەت گۆڕانکاری ڕیشەیی تێدا بکات.
لە ڕێگەی وانەوتنەوەی بابەتە جیاوازەکانەوە، مامۆستایان دەرفەت دەڕەخسێنن بۆ ئەوەی پرسیار لە بیرۆکە کۆنەکان بکرێت و بەها نوێیەکان بناسرێن. بۆ نموونە، کاتێک مێژوو بە شێوازێکی ڕەخنەیی دەوترێتەوە، قوتابی هان دەدرێت کە تەنها ڕووداوەکان لەبەر نەکات، بەڵکو لۆژیکی پشت ڕووداوەکان بخوێنێتەوە و، وانەیان لێ وەربگرێت بۆ داهاتوو. ئەمەش وادەکات نەوەی نوێ ئامادە بن بۆ ئەوەی لەگەڵ گۆڕانکارییەکانی سەردەمدا خۆیان بگونجێنن و نەبنە قوربانی چەقین.
بنیاتنانی ئەقڵی ڕەخنەگر و داهێنەر
لە سۆسیۆلۆژیای پەروەردەدا، توانای شیکردنەوەی زانیاری و لۆژیکی بیرکردنەوە بە بەردی بناغەی گەشەپێدان دادەنرێت. مامۆستایان تەنها زانیاری نابەخشن، بەڵکو قوتابی ڕادەهێنن کە چۆن بیر بکاتەوە و چۆن پرسیار بکات. بەکارهێنانی میتۆدی مۆدێرن وەک (Problem Solving) و پڕۆژەی هاوبەش، وادەکات قوتابی لە بیرکردنەوەیدا سەربەخۆ بێت. ئەم سەربەخۆییە فیکرییە دەبێتە بناغەی گۆڕانکاریی کۆمەڵایەتی، چونکە تەنها ئەو کەسانەی ڕەخنەگرانە دەپێون، دەتوانن کێشەکانی کۆمەڵگە بناسنەوە و هەوڵی چارەسەرکردنیان بدەن بە شێوازی داهێنەرانە.
قوتابخانە وەک ناوەندی یەکسانی و گشتگیری
ڕۆڵێکی تر و بێوێنەی مامۆستا بریتییە لە بوون بە بریکاری یەکسانی. قوتابخانە دەبێتە ئەو مەڵبەندەی کە تێیدا جیاوازییە کۆمەڵایەتی و ئابوورییەکان کاڵ دەبنەوە. مامۆستایەکی بەسەلیقە ژینگەیەک دەخولقێنێت کە تێیدا هەموو قوتابییەک هەست بە نرخ و شکۆی خۆی بکات، بێ ئەوەی ڕەگەز، ئایین، نەژاد یان باری دارایی ببێتە ڕێگر لەبەردەم گەشەیدا. بە فێرکردنی چەمکەکانی مافی مرۆڤ و ڕێزگرتن لە فرەکلتووری، مامۆستایان نەوەیەک پێدەگەیەنن کە بە چاوێکی کراوە و بێلایەنانە سەیری جیهان دەکەن، ئەمەش زامنی دروستبوونی کۆمەڵگەیەکی دادپەروەرترە.
ئامادەکاری بۆ ئالنگارییەکانی سەدەی ٢١
ئێستا کە گۆڕانکارییەکان بە خێراییەکی سەرسوڕهێنەر ڕوودەدەن (وەک تەکنەلۆژیا و جیهانگیری)، ڕۆڵی مامۆستا وەک ڕێنیشاندەر زیاتر بەرجەستە دەبێت. مامۆستایان دەبێت شێوازی وانەوتنەوەیان نوێ بکەنەوە تا بتوانن قوتابی بۆ شارەزاییەکانی سەدەی ٢١ ئامادە بکەن، وەک خوێندنی دیجیتاڵی، کاری هەرەوەزی و توانای چارەسەرکردنی کێشە ئاڵۆزەکان. بەمەش قوتابی نەک تەنها بۆ بازاڕی کار، بەڵکو بۆ ژیانێکی چالاکانە لە کۆمەڵگایەکی جیهانگیردا ئامادە دەکرێت.
ئاستەنگەکان و بەرپرسیارێتی کۆمەڵایەتی
ئەم ئەرکە گەورەیە بەبێ ئاستەنگ نییە. مامۆستایان زۆرجار بەدەست کەمیی سەرچاوە، قورسی پرۆگرام و گوشاری چاوەڕوانییە جیاوازەکانی کۆمەڵگەوە دەناڵێنن. تەنانەت هەندێک جار لەلایەن لایەنە نەریتخوازەکانەوە ڕووبەڕووی بەرهەڵستی دەبنەوە کاتێک دەیانەوێت میتۆدی نوێ پەیڕەو بکەن. لێرەدا ئەرکی حکومەت و دامەزراوەکانە کە پشتیوانی دارایی، ئازادی ئەکادیمی و ڕاهێنانی بەردەوام بۆ مامۆستا دابین بکەن. هەربۆیە مامۆستایەتی تەنها پیشەیەکی سادە نییە، بەڵکو بزوێنەری سەرەکی پێشکەوتنی کۆمەڵایەتییە. مامۆستایان بە فێرکردنی زانیاری، پەرەپێدانی ئەقڵی ڕەخنەگر و چاندنی تۆوی یەکسانی، ڕۆڵێکی سۆسیۆلۆژیانەی بێوێنە دەگێڕن. داهاتووی هەر نەتەوەیەک بە گەورەیی پشت بەو توانایی و ئیرادەیە دەبەستێت کە مامۆستاکانی لە نێو پۆلەکاندا نیشانی دەدەن.
سەرچاوەی بیانی:
1. www. educationaljournal. org/the-teacher-as-social-change-agent
2. www. sociologyofeducation. com/teachers-and-societal-transformation