مەلا مستەفا بارزانی؛ سیمبولێ پێکڤەژیانێ و پارێزەرێ شکۆیا نیشتمانی بوو
شڤان توڤی
مەلا مستەفا بارزانی (١٩٠٣ – ١٩٧٩) بتنێ سەرکردەیەکێ سەربازی نەبوو، بەلکو ژ بنهمالهكا ئیسلام پهروهر و كورد پهروهر بو کو ژیانا خۆ ژ زیندانێن مووسلێ ڤە (د تەمەنێ ٣ سالیێ دا) هەتا دووماهی کۆچا خۆ ل ئەمریکا، بۆ ناساندنا دۆزا کوردی تەرخان کر. ئەو ژ زێدێ خۆ دەست پێ کر و بوو جەنەڕالێ کۆمارەکێ و ڕابەرێ مەزنترین شۆڕشا چەکداری (ئەیلوولێ). سەرەڕای هەمی ئاستەنگان، وی شیا دۆزا کوردی ژ بازنەیەکا ناڤخۆیی بەرەو کایەیێن نیشتیمانی و دیپلۆماسی یێن نێڤدەولەتی ببەت.
بارزانی د ناڤ ژینگەیەکا ئایینی و د بنەمالەکا شێخایەتی دا مەزن بوو، کو ئەڤێ چەندێ کارتێکرنەکا کوور ل سەر کەسایەتییا وی هەبوو:
•پەروەردەیا مزگەفتێ: دەستپێکا خاندنا وی ل مزگەفتا گوندێ بارزان بوو. پاشان ل مووسلێ د قوتابخانەیا ئایینی یا مزگەفتا “عەبدوڵا نەشئەت بەگ” دا بەردەوامی دا خاندنا فیقهێ ئیسلامی.
•فرەزمانی و مەعریفە: دگەل زانستێن ئایینی، ل دەف مامۆستایێن مەزن یێن وەک شێخ عەبدوڵا نیعمە خواندییە و شارەزایی د زمانێن عەرەبی و فارسی دا پەیدا کربوو، کو پاشان بوونە کەرەستەیێن گرنگ بۆ دانوستاندنێن وی دگەل جیهانا ئیسلامی.
•نازناڤێ “مەلا”: ئەڤ نازناڤە دەربڕینێ ژ وێ پێگەهێ دکەت یێ کو د ناڤ کایەیا ئایینی دا هەبوو، کو هەر دەم وەک ڕێبەرەکێ خودێناس و خوەدان پرەنسیپێن ئەخلاقی د خەباتێ دا یێ دیار بوو.
خەباتا بارزانی بتنێ بۆ کوردان نەبوو، بەلکو هەلگرێ پەیامەکا مرۆڤی یا کوردستانی بوو:
•هەوارچوونا لێقەومیا: د سالا ١٩١٩ێ دا چوو هەوارا شێخ مەحموودێ حەفید، شێخ سەعیدێ پیران و هەتا ئەندرانیکێ پاشایێ ئەرمەنی. ئەڤە نیشانا دەربازکرنا سنوورێن نەتەوەیی بوو بۆ پاراستنا مرۆڤایەتییێ.
•ڕووحێ لێبۆرینێ: د لوتکەیا دەسهەلاتا خۆ دا د سالا ١٩٧٠ێ دا، فەرمانا لێبۆرینێ بۆ نەیارێن خۆ یێن سیاسی دەرکر ژ پێخەمەت ئێکڕێزییا مالا کوردی.
•پاراستنا سڤیلان: د دەمێ ڤەکێشانا هێزێن وی ژ کۆمارا مەهابادێ و چوونا وی بەرەو سۆڤیەتێ، مەزنترین کار بۆ پاراستنا خێزان و زارۆکان ئەنجام دا دا کو چ زیان نەگەهتە وان.
هەرچەندە بارزانی د سەردەمەکێ تژی شەڕ دا دژیا، بەلێ پەیوەندیەکا توند و تۆل دگەل ژینگەها کوردستانێ هەبوو:
•خەبات بۆ گوندان: دەمێ هێزێن داگیرکەر ٧٩ گوند وێرانکرین، خەباتا بارزانی بۆ دووبارە ژیانەڤەیا وێ ژینگەیێ و ڤەگەراندنا ئارامییێ بوو بۆ سەر ئاخێ.
•قوتابخانە و ڕیبازا بارزان: ئەڤ قوتابخانەیە ب وێ چەندێ یا نیاسییە کو ڕێگری ل بڕینا داران و ڕاڤکرنا ئاژەلێن کیڤی کرییە؛ بارزانی وەک ڕێبەرەکێ ڤێ قوتابخانەیێ، پاراستنا سروشتێ کوردستانێ وەک پشکەک ژ پیرۆزییێن خەباتا خۆ ددیت.
•ژیان ل چیا: پەنابرنا وی بۆ چیایان وەک پەناگەهەکێ سروشتی، نیشانا وێ شارەزایی و ڕێزێ بوو کو بۆ سروشتێ نیشتمانی هەبوو.
مستەفا بارزانی بتنێ پێشمەرگەکێ جەنگاوەر نەبوو، بەلکو دیپلۆماتکارەکێ لێهاتی ژی بوو کو ل تاران، مۆسکۆ، قاهیرە و واشنتۆن بەرگری ژ شکۆیا مرۆڤێ کورد و خەلکێ کوردستانێ کرییە.”…… انشاالله ژ نیفا دلی و ژ ناخێ دلهكێ ئیسلام پهروهر و كورد پهروهر كورتی دبێژم : هێما و شاسوارێ چهلوو چیا (مهلا مستەفا بارزانی )خودێ ژێرازیبیتن بویه خودانێ پهیاما كورد و كوردایه تیێ ل گورهی ژێدهرێن زیرین بژار یێن جیهانی عربی و كوردی د بزافا رزگاری خوازا جیهانی عربی و كوردی انشالله ههكه ماینه ساخ ل گورهی كاودانێن من یێن ساخلهمیێ ان شاو الله دێ بابهتهكێ تهمان روژناما ههولێر دا قودیكا روژنامهڤانیا كوردی دا چهرخێ 20:::: د بزافا رزگاری خوازا كوردی دا بهلاف كهین ژێر نافێ بلا ئهم كورد هێمایێن خو بنیاسین د جیهانا بوسلمانهتیێ دا پێشمهرگه و سهركرده (مهلا مستەفا بارزانی ) خودێ ژێ رازیبیت وهك نمونه د بزافا رزگاری خوازا ئیسلام و نهتهوهیی دا بهلاف بكهین سلاڤ ل گیانێ (مهلا مستەفا بارزانی و ئدریسێ جوانه مهرگ )
د ٤٧ـەمین سالیادا وەغەرا پێشمهرگه و سهركردێ مه كوردا
