“ژینۆ محەمەد
لە فەلسەفەی بونیادنانی دەوڵەت و شارستانیەتەکاندا، هەمیشە باس لە هێزی مرۆیی دەکرێت، بەڵام کەمتر ئاماژە بەو دینەمۆیە دەکرێت کە ئەو هێزە دەجووڵێنێت، ئەویش “ژن”ـە. ژن لە کۆمەڵگەی ئێمەدا تەنیا ڕەگەزێکی بایۆلۆژی نییە، بەڵکو ئەو چەقەیەیە کە هەموو بازنەکانی ژیان (پەروەردە، ئابووری، کولتووری)ـی پێوە بەستراوەتەوە.
پەروەردە: لە لانکەوە بۆ بونیادنانی نیشتمان
هێزی ڕاستەقینەی ژن لە توانای گۆڕانکاریدا دەردەکەوێت؛ کاتێک دایکێک نەوەیەکی خاوەن بەها و ڕەوشتبەرز پێدەگەیەنێت، لە ڕاستیدا خەریکی داڕشتنی نەخشەی داهاتووی وڵاتە. ئەگەر پیاو بونیادنەری ئەو باڵەخانانە بێت کە بڕیاریان تێدا دەدرێت، ئەوا ژنانی هۆشیار بونیادنەری ئەو مرۆڤانەن کە لە ناو ئەو باڵەخانانەدان. کۆمەڵگەیەک کە ژنانی هۆشیار بن، هەرگیز لەبەردەم باهۆزی جەهل و دواکەوتووییدا ناچەمێتەوە.
هاوسەنگیی ئابووری و کۆمەڵایەتی
ئەمڕۆ ژنانی کوردستان و جیهان سەلماندوویانە کە توانای کارکردنیان کەمتر نییە لە توانای بەڕێوەبردنی ماڵ. بەشداریکردنی ژنان لە کایە گشتییەکاندا، جۆرێک لە هاوسەنگی و “هێزی نەرم” (Soft Power) دەبەخشێتە سیستەمەکان. ژن بە سروشتی خۆی مەیلی بۆ ئاشتی و چارەسەری دیپلۆماسی هەیە، ئەمەش دەبێتە هۆی کەمکردنەوەی توندوتیژی و زیادکردنی لێکتێگەیشتن لە ناو پێکهاتە جیاوازەکاندا.
کۆڵەکەی مانەوە لە کاتە سەختەکاندا
لە کاتی جەنگ و تەنگژە داراییەکاندا، ژن دەبێتە ئەو قەڵا خۆڕاگرەی کە شیرازەی خێزان لە هەڵوەشانەوە دەپارێزێت. ئەم خۆڕاگرییە تەنیا بۆ خێزان نییە، بەڵکو وزەیەکی گەورەیە کە دەگوازرێتەوە بۆ ناو جەستەی کۆمەڵگە و هیوای ژیانەوە دەبەخشێت. بەهێز هێشتنەوەی کۆمەڵگە گرێدراوە بە بەهێزکردنی پێگەی ژن. هەر سیستەمێک ڕێگری لە گەشەی ژن بکات، لە ڕاستیدا پەککەوتنی نیوەی جەستەی خۆی ڕادەگەیەنێت. کاتی ئەوە هاتووە وەک هێزێکی ستراتیژی سەیری ڕۆڵی ژن بکرێت، نەک وەک پاشکۆ؛ چونکە کۆمەڵگەی بەهێز، لە ژنێکی بەهێزەوە دەست پێ دەکات.
ژن؛ مەکینەی بزوێنەر و پارێزەری بەهاکانی کۆمەڵگە
