بەشی یەکەم
گەشتە کورتەکە بۆ بارەگای ژەنەراڵ مستەفا بارزانی بە سێ قۆناغی ڕێکارە ئەمنییەکان ئەنجامدرا. پشکنینی ناسنامە و گۆڕینی ئۆتۆمبێل و پاسەوانەکان و پشکنینی ئەو دیاریانەی کە هێنابووم. لە نێوان ساڵانی 1970 بۆ 1973 سێ جار هەوڵی تیرۆرکردنی بارزانی درابوو و دەگوترا عێراقییەکان نرخێکی 3 ملیۆن دۆلاریان بۆ سەری تەرخان کردووە.
هۆکاری زۆر هەبوو بۆ ویستی ئەوەی سەردانی بارزانی بکەم، بەڵام گرنگ بوو ئەو هەرێمە ببینین کە دڵی شۆڕشی کوردە. هەمیشە دەرفەتێک دەبێ کە چاوم بە جەنەڕاڵ مەلا مستەفا بارزانی، سەرکردەی ٧١ ساڵەی شۆڕشگێران بکەوێت. کاتێک ناچار بوون گوندی بارزان چۆڵ بکەن، عێراقییەکان بەنزینیان بەسەر دار و خانووەکاندا ڕشت و ئاگریان تێبەردا، گوندەکەیان لە سەرچاوەیەکی گرنگی خۆراک لە مانگەکانی زستاندا بێبەش کرد. ئەمە لە سەرانسەری کوردستان و ڕەنگە تەنانەت جیهانیشدا نەناسرابوو.
ئارەزوم دەکرد کوڕی دووەمی لوقمان بناسم کە سەرکردایەتی ڕۆژانەی عەشیرەتی بارزانیی گرتە ئەستۆ، بەڵام بەهۆی هەمیشە ئەگەری شەڕی توندوتیژی لەوێ هەبوو.
هەرچەند بارزان تەنیا ڕۆژێک بە ئۆتۆمبێل بەرەو باکوور لە ڕێگەی یەکێک لە سێ ڕێگای کوردستانەوە، بەڵام ئەم سەفەرە وەک هەموو ڕێگاکانی دیکە دەبوو بە ڕەزامەندی شەخسی ئیدریس بارزانی، کوڕی سێیەمی ژەنەراڵ و بەرپرسی نووسینگەی بارزانیی ئەنجام بدرێت. ئیدریس بارزانی کە تەمەنی ٣٠ ساڵە، ئەم دیدارە درەنگانی شەو لە شوێنێکی جیاواز لە (جاری) پێشوو ئەنجامدرا.
ئیدریس بارزانی نەیدەزانی باوکی لە کوێیە، بەڵام پشتڕاستی کردەوە کە لە بارزان نییە. لوقمان شەش ڕۆژ بوو لە بارزانەوە لە شوێنێکی نزیک سنووری تورکیاوە بەسواری وڵاغ بوو، و هیچ هەواڵێکی شەڕی سەخت لە بارزان لە ئارادا نەبوو، بەڵام ئەگەر بمویستبا بچم دەمتوانی، کە نامەیەکی ناساندنی بۆ شێخ عەبدوڵڵای ئامۆزای یەکەمی و فەرماندەی تیمی (ئاگر) پێدەدام کە پاسەوانی بەرزاییەکانی ڕۆژئاوای بارزانیان دەکرد.
بۆیە ئێمە چوار کەس، سیامەند وەرگێڕ، یاقوب کریستانی ئاشووری شۆفێری جیپ، و ئەحمەد سەعید پاسەوان، کاتژمێر ٨:٣٠ بەیانیەکەی رۆژی دواتر بەرەو بارزان بەڕێکەوتین. ئەحمەد سەعید، بە جەمانی سوورەکەیەوە، ورەی بەرز بوو بەهۆی سەردانەکەی بۆ بارزان یەکەم دەرفەتی پێدەبەخشێت لەدوای دەستپێکردنی شەڕە لە مانگی ئادارەوە خێزانەکەی لە سپیندەر و دوو کوڕەکەی لەوێ، حەسەن و خەلیل ببینێت.
بە شەقامی کەڵالەدا تێپەڕین لە سەرووی جادەی جۆرجەوە، کە لەلایەن شوفێری بولدۆزەرێکی کریستیانی ئاشوورییەوە لە هێمنی نێوان شەڕەکانی ١٩٧٠ و شەڕی ئێستا دروستکرابوو بۆ ئەوەی ڕێگایەک بۆ کورد و بۆ بارزان دابین بکات تا بەر تەقەی ڕاستەوخۆی قەڵای هێزە عێراقییەکان لە سپیلگ نەکەوتبێت
مەودای چۆمان بۆ بارزان لە ٨٠ میل زیاتر نابێت، بەڵام ڕێگاکە بە ناوچە شاخاوییە ناڕێکەکاندا تێدەپەڕێت بەجۆرێک مەودای دوورییەکەی لانی کەم دوو ئەوەندەی ئەو مەودایە و گەشتەکە لە کەمتر لە حەوت کاتژمێردا تەواو نابێت.
کاتێکی خۆشمان بەسەر برد و تا سەعات 1 گەیشتینە گوندی ئەحمەد (سپیندار) لە سەفەرمان بەرەو بارزان. ژمارەی دانیشتووانی ٧٥ کەسە و هەموویان خزمن . تەنها خەلیل و حەسەن هێشتا لە سپیندار بوون. یازدە منداڵەکانی تری و دوو ژنەکەی لە حاجی ئۆمەران لەگەڵیدا بوون، بەو پێیەی ئەندامی پاسەوانی شەخسی ئیدریس بارزانی بوو.
ماڵی شێخ عەبدوڵڵا لە ناوەڕاستی گوندی بارزان بوو و لەگەڵ نزیکەی ٢٠ کەس لە خەڵکەکەی لە باخەکەیدا نانی ئێوارەمان خوارد. لێرەدا ئەو کارە دەستی پێکرد کە هەوڵی ئەوەم دەدا کە من بەرەو پێشەوە بچم. هێزی ئاسمانی و تۆپخانه کانی عێراق زۆر چالاک بوون و هیچ پردێک له سەڕ زێی گەوره نەبوو. لوتکەی چیای پێرس لە مین پاک نەکرابووەوە. سوپاسی شێخ عەبدوڵڵام کرد بۆ هاوخەمی، بەڵام گوتم انشاالله شەوی دواتر لەسەر لوتکەی چیای پێرس دەخەوم. ئینشاڵا شێخ عەبدوڵڵا بە هەندێک گومانەوە وەڵامی دایەوە و ئاماژەی بۆ سەربانی ئەو باڵاخانە کرد کە تێیدا دەخەوین.
ماڵی بارزانی بەدرێژایی ساڵان ١٤ جار لەلایەن عێراقییەکانەوە ڕووخێنراوە و ئەو پێکهاتەی ئێستا تەنیا بەهۆی پێکهاتە کۆنکرێتییەکەی سێ نهۆمی و دیمەنە فەرماندەییەکانی بۆ گوند و دۆڵ و ڕووبار جێی سەرنجە.لەوەتەی لە ناوەڕاستی مانگی نیساندا شەڕی توند سەریهەڵدا، هیچ پەیامنێرێکی ئەمریکی نەگەیشتووەتە ئەم شوێنە شاخاوییە لەم خاکە جوان و سەختەی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست. حکوومەتی بەعسی عەرەبی عێراق شەڕێکی بێ وێنە لەدژی کەمینە کوردە دوو ملیۆن و 500 هەزارەکەی بەڕێوەدەبات.
مەسعود بارزانی لەسەر پلیکانەکان پێشوازی لێکردم و بردمی بۆ ژوورێک کە بە چرای نەوتی سپی ڕووناک بووەوە و لەوێ ئیدریس بارزانی پێشوازی لێکردین. دوای چەند خولەکێک، دکتۆر مەحمود عوسمان، پیاوێکی بچووک و سمێڵی چارلی چاپلین، هاتە پاڵمان. کەسایەتییەکی ئەفسانەییە لە کوردستان. لە شەڕەکانی کوردستانی شەستەکاندا، مەحمود ئەندامی مەکتەبی سیاسی پارتی دیموکراتی کوردستانە و تاکە پزیشک بووە کە لە ناو شۆڕشگێران بوو (ئێستا ژمارەیان ١٠٠ پزیشکە). بە ڕۆژ نەشتەرگەری بۆ بریندارەکان دەکرد و بە شەو ئیدارەی مەدەنی بەڕێوە دەبرد.
کوردستانی عێراق، بەخێر بێیت! ئیدریس بارزانی، بە ڕووناکی فانۆسێکی نەوتی سپی، جەمانیەکی سوور و سپیی کاڵ، وتی: بەخێر بێیت. کوڕی سێیەم و سەرۆکی ئەرکانی بزووتنەوەی ڕزگاریخوازی کورد کە تەمەنی ٣٠ ساڵە، هۆکاری پێشوازیکردنی ڕۆژنامەنووسێکی ئەمریکی بوو بۆ بارەگاکەی لە چیاکانی باکوری عێراق.
لە کاتێکدا کە لەسەر فەرشێکی فارسی دانیشتبووین و کوپێکی بچووکی چای پڕ شەکرمان دەخواردەوە، نێردراوێک لە بەرەکانی جەنگ گەیشت، و لەو ساتەدا تەلەفۆنێکی مەیدانی لە پشتی بارەگاکەدا زەنگی لێدا. ئیدریس بارزانی دەمانچەکەی کە لە بەلجیکا دروستکراوە و لە دۆخێکی ئاسوودەتردا بەستەوە و کورتەیەک ڕوونکردنەوەیەکی بۆ دام. وتی شەڕێک بوو لە نێوان کوردەکان بە تفەنگەکانی برنۆ لە دژی تانکی مۆدێرن ٦٠ی ڕووسی. وە چەند دۆشکەیەکی کۆنی دژە فڕۆکەی 12.7 ملم لە دژی فڕۆکە بۆمبڕێژکەرە پێشکەوتووترەکانی سۆڤیەت تو-22ی سەروو دەنگی لە بەرامبەر ئاگری سووتاوی تۆپی ناپاڵمی عێراقی کە بەروبوومی گوندەکانی دەسووتاند و گەلەکەی بە بێدەسەڵات.
یەکێتی سۆڤیەت لە مێژە پریشکی نەتەوەی لەناو کوردەکانیدا بەکۆتا هێناوە. مۆسکۆ ساڵانە بە ڕێژەی زیاتر لە یەک ملیار دۆلار فڕۆکە و تانکی پێشکەوتوو بە عێراق دەفرۆشێت. ئەفسەرانی هێزی ئاسمانی سۆڤیەت هەماهەنگی هێرشە ئاسمانییەکان بۆ سەر گوندە کورد نشینەکان (دەکەن)، بێ بەرگری کردن و دەوترێت فڕۆکەوانەکانیان خۆیان ئەرکی شەڕی ناوبەناو لە ئەستۆ دەکرن. هەروەها ڕاوێژکارانی ڕووسیا لانیکەم تا ئاستی لیوا لەگەڵ سوپای عێراق خزمەت دەکەن.
ڕاپۆرت: سمیس همستن
وەرگێرانی لە ئینگلیزی: شێرکۆ حەبیب