ئەنجوومەنی ئەورووپا لەسەر قەرزی 90 ملیار یۆرۆ بە ئۆکرانیا گەیشتە ڕێککەوتن

شۆڕش عه‌زیز سورمێ
دوای زیاتر لە چوار کاتژمێر گفتوگۆ، کەمترین ڕێگای مەترسیدار هەڵبژێردرا. بۆ ڤۆن دێر لاین و مێرز، ڕاوێژکاری ئەڵمانیا، شکستێکی سیاسی دەنگدانەوە بوو. مێلۆنی: “عەقڵی ساغ زاڵ بوو.”
ئەو ڕاگەیاندنە لە شەوێکدا هات. ئۆرسولا ڤۆن دێر لاین سەرۆکی کۆمیسیۆنی ئەوروپا لە کۆتایی ئەنجومەنی ئەوروپا لە برۆکسل هاوارێکی کرد و وتی: “ئێمە بە ئامانجێکی ڕوون کۆبووینەوە: چارەسەرکردنی پێداویستییە داراییە بەپەلەکانی ئۆکرانیا بۆ دوو ساڵی داهاتوو. وە زۆر دڵخۆشم کە دەڵێم: ئێمە ئەوەمان کرد”. ئاماژەی بەوەشکرد، “وەک دەزانن کۆمیسیۆن دوو چارەسەری پێشنیارکردبوو. هەردووکیان لەڕووی یاساییەوە کارا بوون. هەردووکیان لەڕووی تەکنیکییەوە جێبەجێکرابوون. لە لایەکەوە پێشنیاری قەرزکردنی یەکێتی ئەوروپامان لە بازاڕدا کرد. لە لایەکی دیکەوە قەرزی قەرەبووکردنەوەمان پەرەپێدا.” دوای زیاتر لە چوار کاتژمێر گفتوگۆ، کە لەو ماوەیەدا هەموو سەرکردەکان قسەیان کرد، کەمترین ڕێگای مەترسیدار هەڵبژێردرا: بژاردەی بەکارهێنانی دەستبەجێی سەروەت و سامانی ڕووسیا (کە بە بەستووی دەمێنێتەوە بەڵام بڵاوناکرێتەوە) وازی لێ هێنرا و ئەنجومەنی ئەوروپا قەرزێکی سادە و تەقلیدیی هەڵبژارد بە بڕی ٩٠ ملیار یۆرۆ لە ماوەی دوو ساڵی داهاتوودا، بێ سوود و گەرەنتی بودجەی ئەوروپا. بۆیە بە قەرزی هاوبەش دارایی دەکرا.
هەنگاریا و کۆماری چیک و سلۆڤاکیا لەم ڕێوشوێنە دوور دەخرێنەوە (“بڕیارێکی زۆر هەڵە کە ئەوروپا لە شەڕ نزیک دەکاتەوە”، بە گوتەی سەرۆکوەزیرانی هەنگاریا ئۆربان). بۆ ڤۆن دێر لاین و مێرز، ڕاوێژکاری ئەڵمانیا، ئەمە شکستێکی سیاسی دەنگدانەوەیە: تا کۆتایی پێداگرییان لەسەر بەکارهێنانی سەروەت و سامانی بەستووی ڕووسیا و دەرنەکردنی یۆرۆبۆندی نوێ کرد. وە گرنگ نییە کە، لە هەمان کاتدا، کۆمیسیۆن بەردەوام بێت لە کارە تەکنیکییەکانی لەسەر قەرزی قەرەبووکردنەوە، لەسەر بنەمای سەروەت و سامانی ڕووسیا، کە پێویستی بە کاتێکی زیاترە. قەرزی یەکێتی ئەوروپا بە ڕوونی ئاسانترین بژاردەیە، کە دەتوانرێت دەستبەجێ کارا بکرێت، بۆ ئەوەی مەرجی سندوقی دراوی نێودەوڵەتی بۆ هەڵسەنگاندنی بەردەوامیی ئۆکرانیا دابین بکات و پارەکە لە کاتی خۆیدا بۆ چارەکی دووەمی ساڵی ٢٠٢٦ خەرج بکات، ئەنتۆنیۆ کۆستا سەرۆکی ئەنجومەنی ئەوروپا تەنها کاتێک ئەم قەرزە دەداتەوە. “ئێمە ڕێککەوتووین لەسەر درێژکردنەوەی سزاکانمان لەسەر ڕووسیا. ئامانجمان درێژکردنەوەی شەڕ نییە، لەڕاستیدا بڕیارەکانی ئەمڕۆ بەشدارییەکی بنەڕەتین بۆ گەیشتن بە ئاشتییەکی دادپەروەرانە و بەردەوام لە ئۆکرانیا”.
ڕاوێژکاری ئەڵمانیا هەوڵیدا خۆی بەدوور بگرێت: “ئێمە زۆر بە ڕوونی دەیڵێین: ئەگەر ڕووسیا قەرەبوو نەداتەوە، ئێمە – بە پابەندبوونی تەواو بە یاسا نێودەوڵەتییەکان – سەروەت و سامانی بێ جووڵەی ڕووسیا بەکاردەهێنین بۆ گەڕاندنەوەی قەرزەکە.” بارت دی ڤیڤەر، سەرۆکوەزیرانی بەلجیکا، کە دژایەتی بیرۆکەی بەکارهێنانی سامانی ڕووسیای کردبوو، کە زۆربەیان بۆ وڵاتەکەی تەرخانکرابوون، بەبڕیارێک ڕازی بوو: “ئەگەر بزانیت چۆن کارەکانت ئەنجام بدەیت و لەگەڵ خەڵک قسە بکەیت، دەتوانیت بگەیتە ڕێککەوتن. هەرگیز مشتومڕ لەسەر ئەوە نەبووە کە ئایا پێویستە یارمەتی ئۆکرانیا بدەین، بەڵام چۆن. ئەگەر نەگەیشتبایە ڕێککەوتن، ئەوا شکستمان هێنا. سەروەت و سامانی ڕووسیا بەکاردەهێنرێت”. بۆ چاککردنەوەی ئەو زیانانەی کە مۆسکۆ گەیاندوویانە، کەس لە ئەوروپا نایەوێت ببینێت ئەم پارەیە بگەڕێتەوە بۆ ڕووسیا ئەوروپا سەرکەوتووە، سەقامگیری دارایی سەرکەوتووە، ئاژاوەگێڕی دوورکەوتووەتەوە”. جۆرجیا مێلۆنی، کە بەبڕیار گومانی هەبوو لە بەکارهێنانی سەروەت و سامانە بەستووەکان، هەروەها توانی بە باشی بخەوێت: “دڵخۆشم کە عەقڵی ساغ زاڵ بوو”، ڕایگەیاند، “و توانیمان سەرچاوەی پێویست دەستەبەر بکەین، بەڵام بە چارەسەرێک کە بنەمایەکی یاسایی و دارایی تۆکمەی هەبێت. پرسی سەروەت و سامانەکە لە ئەنجامەکاندا دەمێنێتەوە. بیرم دێتەوە کە پێشتر گرنگترین بڕیارمان لەسەر پرسی ئەو سەروەت و سامانە داوە”. سەروەت و سامانەکان چەند ڕۆژێک لەمەوبەر کاتێک ئێمە بێ جووڵەمان کرد، دڵنیا بووین لەوەی کە ناگەڕێندرێنەوە، لە ئەنجامەکاندا هاتووە کە یەکێتی ئەوروپا بە ڕوونی بەپێی یاسا، مافی خۆیەتی بیر لە بەکارهێنانی ئەو سەروەت و سامانە بکاتەوە، بەتایبەتی بۆ گەڕاندنەوەی ئەو قەرزەی کە دەبێت بیدات، بەڵام ئەمە کارێکە کە هێشتا پێویستی بە بەردەوامی هەیە.” هەروەها گرنگە دەرەنجامەکانی ڕێککەوتنەکە بخوێنرێتەوە: “ئەنجومەنی ئەوروپا جەخت لەسەر گرنگی ئەم توخمانەی خوارەوە دەکاتەوە لە پەیوەندی لەگەڵ قەرزی ئۆکرانیا: ئە) بەهێزکردنی پیشەسازی بەرگری ئەوروپا و ئۆکرانیا؛ ب) پاراستنی سەروەری یاسا لەلایەن ئۆکرانیا، لەوانەش بەرەنگاربوونەوەی گەندەڵی؛ ج) سروشتی تایبەتی سیاسەتی ئاسایش و بەرگری هەندێک وڵاتی ئەندام و بەرژەوەندییە ئەمنی و بەرگرییەکانی هەموو وڵاتانی ئەندام.” ئەم دەرەنجامانە بە ڕوونی دووپاتی دەکەنەوە کە ئەوروپا هیچ نیازێکی نییە چەککردنەوە خاو بکاتەوە؛ بە پێچەوانەوە.